II SA/Lu 1062/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz D. L. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Lu 1062/17 U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, po rozpatrzeniu odwołania D. L. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Z. L. – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż w świetle ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji matka D. L. Z. L. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w L. nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ale nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność. W ocenie tego organu w przypadku strony nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.). Ponadto decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. przyznano stronie zasiłek dla opiekuna od dnia [...] lipca 2013 r. na czas nieokreślony. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. D. L. powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznającego niekonstytucyjność części art. 17 ust. 1b w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto zarzucił naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniającego stronę do wyboru jednego z przysługujących świadczeń w razie zbiegu świadczeń. Wystąpienie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne jest równoznaczne z oświadczeniem, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1406,00 zł rezygnuje on z przyznanego zasiłku dla opiekuna w kwocie 520,00 zł. W ocenie organu odwoławczego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, iż przeszkodą w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie znacznej niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stawiający taki warunek przepis art. 17 ust. b ustawy o świadczeniach rodzinnych został bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/17 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) uznany w tym zakresie za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przytaczając kilka wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego Kolegium stwierdziło, że podziela stanowisko prezentowane w powołanym orzecznictwie i mając to na względzie uznało, że w rozpatrywanej sprawie wnioskodawca spełnia przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymienione enumeratywnie w art. 17 ust. 1 ustawy. Matka wnioskodawcy jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wnioskodawca bezspornie sprawuje nad matką stałą opiekę nie łącząc tego z zatrudnieniem. Prawną przeszkodą przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że na podstawie decyzji znak: [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. D. L. z tytułu opieki nad matką uprawniony został do zasiłku dla opiekuna od dnia [...] lipca 2013 r. na czas nieokreślony. Należało zatem stwierdzić, że zachodzi przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł D. L., reprezentowany przez pełnomocnika adw. B. P., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji SKO w L. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta L. oraz zasądzenia na jego rzecz od organu odwoławczego kosztów postępowania. Zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 k.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności okoliczności oświadczenia skarżącego o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego oraz art. 27 ust. 5 i art. 17 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, iż posiadanie prawa do zasiłku dla opiekuna wyklucza możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawo do wyboru jednego z tych świadczeń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę również z przyczyn w niej nie podniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2007 r., poz. 1369, dalej jako p.p.s.a.). W pierwszej kolejności wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13 (OTK-A2014, z. 9, poz. 104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rozstrzyganej sprawie organ pierwszej instancji uznał, że w sytuacji, gdy nie zostało udowodnione, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała przed ukończeniem przez nią 18-go roku życia lub w trakcie pobierania nauki w szkole wyższej, nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że na skutek powołanego wyroku Trybunału, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16). Podnosi się przy tym, że nie jest także prawnie istotne powoływanie się na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału dotyczący skutków wejścia w życie tego wyroku. Sądy wskazują, że stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16). Należy przy tym wskazać, że powołany art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został dotychczas znowelizowany ani uchylony. Dlatego też, bezczynność ustawodawcy niewykonującego zaleceń Trybunału zawartych w tym wyroku wywołała skutek w postaci braku ochrony jednostek, których prawa zostały naruszone treścią tego przepisu. W tej sytuacji, jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16, z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16 oraz z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1600/16). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję podniosło prezentowany w orzecznictwie pogląd, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Uznało jednak, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji (odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego) za prawidłowe z uwagi na fakt, że D. L. na podstawie decyzji [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką Z. L. uprawniony został do zasiłku dla opiekuna od dnia [...] lipca 2013 r. na czas nieokreślony. W ocenie Kolegium zachodzi w sprawie negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu stanowisko organów obu instancji orzekających w niniejszej sprawie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone wcześniejszą decyzją prawa do zasiłku opiekuńczego, należy uznać za błędne. Ograniczenie się przez organy obu instancji do literalnego brzmienia powołanego przepisu narusza zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji. Podkreślić należy, że ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń – specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów, w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Sądu przepis ten należy interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej wymienionych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie i w tym znaczeniu ustalenia prawa do jednego z wymienionych w omawianym przepisie o świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełnienia warunków ubiegania się o przyznania innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty jest rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy złożenie przez skarżącego oświadczenia, iż "w przypadku ustalenia uprawnienia do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego (...) rezygnuje z uzyskiwanego zasiłku dla opiekuna", stanowiło wystarczającą podstawę do rozpatrzenia jego wniosku. Z tych względów fakt uzyskiwania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Wymagać to będzie wyeliminowania z obrót prawnego, czy też wygaszenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. W mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji.