II SA/Lu 1074/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Referent stażysta Kinga Górka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] roku, nr [...]. We wniosku z dnia 23 czerwca 2017r. E. M. domagała się przyznania zasiłku okresowego. Wskazała, że jest chora, znajduje się pod stałą opieką onkologiczną, obecnie rozpoczęła zajęcia rehabilitacyjne. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta D. przyznał wnioskodawczyni zasiłek okresowy w kwocie [...]złotych miesięcznie od 1 czerwca 2017r. do 30 września 2017r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ podał, że do dnia 31 maja 2017 r. wnioskodawczyni miała przyznany zasiłek stały w wysokości [...] zł. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P., W z dnia [...] czerwca 2017 r. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Odmówiła jednak przedłożenia orzeczenia twierdząc, że będzie się odwoływać, dlatego prosi o pomoc w formie zasiłku okresowego. Organ stwierdził, że zasiłek stały i ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania tego zasiłku są świadczeniami obligatoryjnymi i powinny być przyznane w przypadku uzyskania uprawnienia do nich przed przyznaniem zasiłku okresowego. Organ podniósł, że decyzją z dnia [...] r. przyznał E. M. zasiłek stały. Stwierdził ponadto, że według wywiadu rodzinnego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 12 czerwca 2017 r. oraz zgromadzonej dokumentacji, sytuacja finansowa, zdrowotna, rodzinna i mieszkaniowa wnioskodawczyni nie uległa zmianie. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem jest zasiłek stały w wysokości [...] zł. Organ stwierdził, że w związku z tym, że zasiłek stały będzie kontynuowany, nie może być traktowany jako dochód utracony i za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, tj. za maj 2017 r. należy uwzględnić zasiłek stały jako dochód. Ponieważ dochód wynosi [...] zł i jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego [...] zł wnioskodawczyni kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust.2 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem rodziny , przy czym kwota zasiłku nie może być niższa , niż 50% tej różnicy. Uwzględniając, że wnioskodawczyni jest osobą samotną organ ustalił zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie, jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem. przyznając go na okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło decyzję organu I instancji i przyznało zasiłek okresowy w wysokości [...] zł od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. oraz w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomocy na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej taką pomoc, przy czym stosownie do treści art. 3 ust. 4 powołanej ustawy, potrzeby osoby lub rodziny korzystającej z pomocy winny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W myśl art. 3 ust. 3 tej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby (art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy), z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418,00 zł miesięcznie, a minimalna wysokość zasiłku okresowego w przypadku osoby samotnie gospodarującej według art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy nie może być niższa, niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku okresowego nie może być niższa, niż 20,00 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy).. Jak wynika z § 1 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2015 r. poz. 1058), kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634,00 zł. Z kolei za dochód (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej) uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jak stanowi art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2014 r. poz. 1187, z 2015 r. poz. 1274 oraz z 2016 r. poz. 753). Kolegium podkreśliło, że decyzją z dnia [...] r. przyznano odwołującej zasiłek stały od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, czyli w maksymalnej wysokości. Zdaniem Kolegium wprawdzie w dniu 27 czerwca 2017 r. przyznany został E. M. zasiłek stały, to jednak, jak wynika z uzasadnienia decyzji, został on pozostawiony do jej dyspozycji w banku dopiero w dniu 3 lipca 2017 r., a więc nastąpiła w czerwcu 2017 r. utrata dochodu i faktyczny dochód z miesiąca złożenia wniosku, tj. z czerwca 2017 r. wynosił 0,00 zł, stąd Kolegium zadecydowało biorąc pod uwagę sytuację życiową i finansową odwołującej o przyznaniu zasiłku okresowego w maksymalnej wysokości w okresie od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r., tj. od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. w wysokości [...] zł i od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (uwzględniając dochód w postaci zasiłku stałego w wysokości [...] zł). Zdaniem Kolegium błędne jest mniemanie strony, że zasiłek okresowy jest korzystniejszy od zasiłku stałego. Osoba objęta pomocą w formie zasiłku stałego automatycznie w okresie pobierania tego zasiłku jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym (organ na podstawie odrębnych od ustawy o pomocy społecznej przepisów ma obowiązek odprowadzać składkę na ubezpieczenie zdrowotne, o ile osoba nie jest objęta tym ubezpieczeniem z innego tytułu). Natomiast od wypłacanego zasiłku okresowego nie odprowadza się składki na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie Kolegium strona błędnie również uważa, że zasiłku okresowego generalnie nie wlicza się do dochodu osoby go pobierającej, a faktycznie nie jest on wliczany do dochodu jedynie przy ustalaniu uprawnienia i wysokości zasiłku stałego (art. 37 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej). Również maksymalna wysokość zasiłku okresowego jest niższa, niż zasiłku stałego, bo zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418,00 zł miesięcznie. Kolegium zaznaczyło ponadto, że nieodbieranie przez z kasy banku pozostawionego tam do jej dyspozycji przyznanego zasiłku stałego i okresowego jest nieuzasadnione, może też sugerować, że posiada jednak jakieś bliżej nieokreślone środki finansowe pozwalające na przeżycie bez pomocy społecznej, jednakże przeprowadzone postępowanie do takich stwierdzeń nie doprowadziło. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. M. zarzuciła decyzji Kolegium, że nie przyznano jej zasiłku w pełnej wysokości. Zwróciła uwagę, że zgodnie z art. 37 ust.6 ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego. Dlatego korzystniejsze dla niej jest w pierwszej kolejności otrzymać zasiłek okresowy w pełnej wysokości na okres od 1 czerwca 2017r. do 30 września 2017r. , a dopiero potem ubiegać się o zasiłek stały, tym bardziej, że Ośrodek Pomocy Społecznej często odmawia przyznania pomocy na pokrycie należności za gaz, prąd czy mieszkanie. Skarżąca podkreśliła, że jest chora, cierpi na liczne schorzenia, które wymagają leczenia, kupowania drogich leków, rehabilitacji i wizyt kontrolnych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego upatrującego w sytuacji skarżącej podstaw do przyznania jej zasiłku okresowego należy podzielić. Stosownie do art. 38 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U z Dz. U z 2016r. poz. 930 ) zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodzi niezbicie, że zarówno stan materialny jak i zdrowotny skarżącej w pełni usprawiedliwiało udzielenie jej tego rodzaju świadczenia, nigdy zresztą nie było to kwestionowane. Problem nie sprowadza się jednak do kwestii zasadności świadczenia , ale jego wysokości, co ściśle wiąże się z przyznanym jej tego samego dnia [...]. zasiłkiem stałym. Art. 38 ust.2 stanowi, że zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie ( pkt.1 ) w przypadku rodziny – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny ( pkt.2 ). Według ust. 3 kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;2) kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny, przy czym kwota zasiłku okresowego nie może być niższa ,niż 20 zł miesięcznie ( ust.4 ). Sposób obliczania dochodu uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określa art. 8 ust. 3 ustawy zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei według art. 8 ust.4 do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U.poz. 693 i 122; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U .poz 195 z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2017 r.poz.697 i 1292); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa wart. 8a ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz.U. z 2017 r. poz. 1459). W orzecznictwie uważa się, tak jak przyjął to również organ odwoławczy, że wyliczenie o jakim mowa w tym przepisie stanowią katalog zamknięty, co oznacza, że za dochód uznać należy również otrzymywany zasiłek stały. Wyjątek wprowadza jednak art.37 ust.6 ustawy, zgodnie z którym przy ustalaniu uprawnienia oraz wysokości zasiłku stałego do dochodu nie wlicza się kwoty zasiłku okresowego. W takim przypadku zastosowanie znajduje ogólna reguła, o jakiej mowa w art. 38 ustawy. Rzecz jednak w tym, że wyrokiem z dnia 6 marca 2018r. ( sygn.. akt II SA/Lu 1075/17 ) Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i decyzję Burmistrza Miasta D. w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego. Tym samym istotnej zmianie uległa sytuacja dochodowa skarżącej w bezpośredni sposób rzutująca na wysokość ewentualnego świadczenia okresowego, żądanego przez skarżącą, co nakazuje ponowną weryfikację jego wysokości. Trzeba podkreślić, że uchylenie decyzji organów w całości, mimo, iż zawierają rozstrzygnięcia korzystne dla skarżącej, nie jest naruszeniem wyrażonej w art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) zasady nieorzekania na niekorzyść skarżącego (zakazu reformationis in peius). Zakaz ten oznacza, że w zakresie jego obowiązywania sąd administracyjny nie może uwzględnić skargi i wydać określonego w tych przepisach wyroku, mimo stwierdzenia wystąpienia wad, które taki wyrok uzasadniają (T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" LexisNexis 2011 s. 626, uwaga 23 do art. 134). To strona winna ocenić, co jest w jej interesie, a co nie. Skoro skarżąca zaskarżyła decyzję Kolegium w części dotyczącej wysokości przyznanego jej świadczenia, co wyczerpuje treść rozstrzygnięcia w całości, to zaskarżony wyrok nie narusza wspomnianej reguły, tym bardziej, że w toku postępowania przed sądem skarżąca nie ograniczyła swojego żądania. Z tych względów na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit. c ) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D..