II SA/Lu 1087/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wypłaty odszkodowania za użytkowanie gruntu I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...] II. zasądza od Wojewody na rzecz W. M. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 25 lipca 2011r. do Prezydenta Miasta wpłynął wniosek W. M., w którym domagała się wypłacenia po cenach obecnie obowiązujących odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wypłaty odszkodowania za bezprawne użytkowanie gruntu od 1951r. Wyjaśniła, że na wniosek U. M. – C. S. w L. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. orzeczeniem z dnia 9 maja 1953r. wywłaszczyło nieruchomość o powierzchni 6514m2 położonej w L. przy ulicy . której współwłaścicielkami była jej matka J. Ł. i Z. T. Kolejnymi decyzjami z dnia 7 maja 1956r. Prezydium ustaliło odszkodowanie za wywłaszczony grunt w kwocie 2896,89 złotych za 5946m2 i 276,71 złotych za 568m2. Odszkodowanie nigdy jednak nie zostało wypłacone, nie zostało także złożone do depozytu sądowego. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta odmówił wszczęcia postępowania. Potwierdzając okoliczności powołane przez wnioskodawczynię Prezydent stwierdził, że już w 1998r. W. M., zaś w lipcu 1999r. spadkobiercy Z. T., również powołując się na brak wypłaty odszkodowania, wystąpili o jego wypłatę według cen ówcześnie obowiązujących. Postępowanie w tej sprawie zostało umorzone decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...], który za niedopuszczalne uznał ponowne prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania zakończonego już prawomocną decyzją. Stanowisko powyższe podzielił Wojewoda, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w L., który wyrokiem z dnia 22 maja 2001r. oddalił skargę W. M. Zdaniem organu oparcie obecnego wniosku na tej samej podstawie faktycznej, na której oparto wniosek już rozstrzygnięty prawomocną decyzją, powoduje niedopuszczalność ponownego postępowania z powodu powagi rzeczy osądzonej, szczególnie, jeśli istnieje decyzja z [...] o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania. Prezydent zwrócił ponadto uwagę, że roszczenie o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i nie jest rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym. Powyższy pogląd podzielił Wojewoda, który postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta. Wojewoda dostrzegł wprawdzie, że w powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się jedynie do kwestii braku możliwości ponownego ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a nie wypłaty odszkodowania, ale również uznał ponowne prowadzenie postępowania jako naruszające zasadę res iudicata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. M. zarzuciła organom niezasadne uznanie braku podstaw do wszczęcia postępowania z powołaniem się na poprzednie rozstrzygnięcie. Według niej wcześniejsze rozstrzygnięcie sprawy nie oznacza tożsamości ze sprawą rozpatrywaną obecnie, co oznacza, że należało wniosek rozpoznać merytorycznie. Odpowiadając na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji uznać należy za pozbawioną uzasadnionych podstaw. Art. 61a § 1 kpa zawiera dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest. wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną postępowania, drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Bez względu jednak którą z nich przyjąć, jest oczywiste, że w razie ich zaistnienia organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Oznacza to, że podmioty upatrujące podstawy wszczęcia postępowania w określonych okolicznościach, czy powołujące się na interes prawny w istocie zostają pozbawione możliwości ochrony swoich praw. Konsekwencją takiej oceny jest konieczność ścisłej interpretacji wspomnianych przesłanek. Stąd też uzasadnione wydaje się przekonanie, że w zakresie uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. chodzi o takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym ( Barbara Adamiak/Janusz Borkowski kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz Wyd.C.H.BECK 2012 ). Jakkolwiek zgodzić się należy, że żądanie ustalenia odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie jest rozstrzygane w drodze administracyjnej, to uwaga ta nie dotyczy pozostałego żądania zawartego we wniosku. Podzielić należy zapatrywanie wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, według którego ponowne ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, już raz określone w prawomocnej decyzji jest wykluczone, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie w powołanym przez organy wyroku z dnia 22 maja 2001r. ( II SA/Lu 171/00 ). Można tylko zaznaczyć, że odmienna sytuacja miałaby miejsce, gdyby decyzja o ustaleniu odszkodowania utraciła swój byt prawny. Według bowiem art. 129 ust.5 pkt.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. ( tekst jedn. Dz. U z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zmianami ), gdy nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu. Jeśli zatem uprawnione osoby zostały pozbawione należnego im odszkodowania, istnieje sprawa jego ustalenia, a organ administracji publicznej jest zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku w tym zakresie ( wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012r. I OSK 1457/11 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). W tym przypadku jednak wniosek skarżącej, wbrew przekonaniu organów, nie dotyczył ponownego ustalenia odszkodowania, ale wypłaty odszkodowania po cenach obecnie obowiązujących. Nie powinno nastręczać większych trudności ustalenie, że chodzi tu w istocie o rewaloryzację odszkodowania ustalonego decyzjami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...], stosownie do art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, które w mniemaniu skarżącej nie zostało dotychczas wypłacone, ani złożone do depozytu sądowego. Przepis ten nie przewiduje bowiem waloryzacji odszkodowania już wypłaconego w całości lub części ( uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 9 października 2000r. ops 12/00 ONSA 2001/1/10 ). Jest oczywiste, że waloryzacja nie służy weryfikacji wysokości ustalonego odszkodowania, nie jest związana z szacowaniem nieruchomości i nie ma prowadzić do określenia jej wartości, kwestie te zostały już bowiem rozstrzygnięte we wcześniejszych decyzjach o jego ustaleniu. Na etapie waloryzacji nie podlega ocenie, czy ustalone w decyzji odszkodowanie istotnie odzwierciedlało wartość rynkową działki i czy odzwierciedla ją kwota wypłacana, ale następuje określenie wysokości należnego, a dotychczas niewypłaconego odszkodowania. Ma ona natomiast zapewnić adekwatność pomiędzy wartością przyznanego odszkodowania w dacie jego ustalenia, a wartością odszkodowania w momencie wypłaty. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że z mocy wspomnianego przepisu strona zyskuje nowe roszczenie, które powinno być rozstrzygnięte w drodze decyzji administracyjnej. Jak się podkreśla, spór co do prawa i wysokości zwaloryzowanego odszkodowania nie może zostać bowiem zakwalifikowany odmiennie, niż spór o wysokość odszkodowania, który podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r. III AZP 3/93 opubl. w OSNCP 1993, nr 10, poz. 174, wyroki NSA z dnia 30 listopada 2012r. oraz 22 kwietnia 2010r. I OSK 894/09 i podane tam orzecznictwo, wszystkie opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). W świetle powyższego dla odmowy wszczęcia postępowania nie ma znaczenia wcześniejsza decyzja Wojewody z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania. Wobec podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że nadal nie zostało ono wypłacone, czego nie kwestionowano w zaskarżonym postanowieniu, roszczenie o jego waloryzację jest nadal aktualne. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c ) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 wspomnianej ustawy.