II SA/Lu 1093/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] K. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. We wniosku z dnia [...] maja 2017r. Z. P., zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że jest chory na kręgosłup i ciśnienie tętnicze. Ma trudną sytuację finansową, bowiem pobiera rentę w kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz dzieci wnioskodawcy - L., M., M., [...] oraz E. , których łączna wysokość wyniosła [...] zł. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U z 2017r. poz. 489 ) należności wypłacone na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U Nr 86, poz. 732 ) mogą zostać umorzone przez organ właściwy dłużnika w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów. W przypadku wnioskodawcy egzekucja świadczeń alimentacyjnych w miesięcznej wysokości jest niższa, niż wysokość zasądzonych alimentów. Jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. Kancelaria Komornicza w K. (kmp [...]) z dnia 15 maja 2017 r., ma zajęte świadczenie w ZUS w miesięcznej kwocie [...]zł, które po pobraniu kosztów przekazywane jest na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. [...] na spłatę zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej przekazał kwotę [...]zł, zaś 4całkowite zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wynosi [...] zł. Nie ma też zdaniem organu podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 30 ust.2 powołanej ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ podał, że wnioskodawca; mieszka w domu, którego właścicielką jest jego matka W. P.. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty chorobowej, która po potrąceniach komorniczych wynosi [...] zł. Ponadto posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 0,73 50ha przeliczeniowego. Pozostaje pod stałą opieką Poradni Psychiatrycznej w B. od 1993 r., co zostało potwierdzone zaświadczeniem lekarskim z dnia 14 czerwca 2017 r. SP ZOZ Nr [...] w B., według orzeczenia lekarza orzecznika ZUS jest częściowo niezdolny do pracy do 30 listopada 2019 r. Jego miesięczne wydatki związane z codzienną egzystencją, na które składają się m.in. zakup butli gazowej w wysokości [...] zł oraz opłacenie energii w wys. [...],- zł ponosi matka. Zdaniem organu wskazane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku. Jego zdaniem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców dziecka; ,fakt zaś wypłaty przez Państwo zaliczki alimentacyjnej nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci, a skoro dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. Alimenty przyznawane są wyrokiem Sądu, a więc w momencie znalezienia się w trudnej sytuacji materialnej mógł zwrócić się do Sądu o obniżenie lub uchylenie zasądzonych alimentów. Organ zaznaczył ponadto, że umorzenie należności, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest kompetencją o charakterze uznaniowym. Ponadto jako organ dysponujący pieniędzmi publicznymi jest zobowiązany do zachowania szczególnej staranności w ich wydatkowaniu. Dotyczy to zarówno ich wydatkowania, jak i umarzania, czego nie można pomijać. Decyzją z dnia [...] października 2017r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania Z. P. decyzję organu utrzymało w mocy. Kolegium zwróciło uwagę, odnosząc się do zastosowanego przez organ art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, że mimo wskazania w nim świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to w drodze wykładni prawa ma on zastosowanie również do należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych w trybie nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm.). Zdaniem Kolegium w podstawie prawnej organ I instancji nie przywołał wprawdzie powyższego przepisu, uchybienie to nie jest jednak na tyle istotne, aby skutkowało eliminacją jej z obrotu prawnego. Za uchybienie, które również nie miało znaczenia dla sprawy, uznano zaniechanie podania w jakim okresie powstała należność, którą zobowiązany jest zwrócić odwołujący się Jej wysokość nie budzi wątpliwości, została podana przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. w zaświadczeniu z dnia 15 maja 2017 r. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje trudnej sytuacji wnioskodawcy, jednakże w jego opinii nie zaszły przesłanki do uwzględnienia wniosku w sprawie całkowitego umorzenia zobowiązania. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia 13 listopada 2014 r. wynika, że jest częściowo niezdolny do pracy, a orzeczenie to jest ważne do 30 listopada 2019 r. Oznacza to, że może podejmować próby podjęcia zatrudnienia z uwzględnieniem ograniczeń płynących z jego stanu zdrowia, jak również, że ten stan rzeczy ma charakter przejściowy (czasowy). Natomiast z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że wymaga leczenia, co nie jest przesłanką samą w sobie do podjęcia decyzji o umorzeniu ciążącego na nim zobowiązania. Nadto Kolegium zwróciło uwagę na posiadanie gospodarstwa rolnego o pow. [...] fiz. ([...] przelicz.), które może stanowić zabezpieczenie roszczenia Skarbu Państwa. Jest to w jego opinii odrębna okoliczność, która nie pozwala uznać sytuacji wnioskodawcy za szczególną w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. P. wskazał, że jest chory i nie może sobie dorobić do renty. Ma dyskopatie, wysokie ciśnienie tętnicze, oraz cierpi na chorobę psychiczną, na która leczy się od 1993r. Nie może funkcjonować. Utrzymuje się jedynie z renty w kwocie [...]zł. Zaprzeczył, aby matka opłacała należności za światło oraz gaz, ponieważ sama ma rentę w kwocie [...]złotych i potrzebuje wykupić leki. Sam musi opłacić energię elektryczną, butlę gazową i wykupić leki i węgiel. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie podania, ponieważ nie ma środków na opłacenie zaliczek. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o umorzenie przedmiotowych należności przez sąd w oczywisty sposób nie może zostać uwzględniony. Stosownie bowiem do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017r. poz. 2188 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc wyłącznie o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Sąd nie zastępuje zatem organów administracji, do których wyłącznej kompetencji należy merytoryczne rozpoznanie sprawy. Zaskarżona decyzja zaś mimo błędnego uzasadnienia jest zgodna z prawem. Błędnie bowiem uważa Kolegium, że w sprawie ma zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 489, ze zm.). Bez wątpienia kwestii umorzenia należności z wypłaconych zaliczek alimentacyjnych dotyczy art. 30 ust. 1 tej ustawy, który wprost wskazuje na należności o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tej ustawy, określając warunki, jakie mają być spełnione, aby można było dokonać umorzenia. Natomiast należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 to: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy; 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie upoważnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Z kolei art. 30 ust. 2 stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2017r. ( I OSK 526/17 por. także postanowienie NSA z dnia 5 maja 2015r. I OW 11/15 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) wyjaśnił, że rozstrzygnięcie oparte o normę zawartą w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i rozstrzygnięcie oparte o normę zawartą w art. 30 ust. 2 ustawy, są to dwa odrębne rozstrzygnięcia. Oznacza to, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy zasadnie organy zastosowały jako podstawę rozstrzygnięcia wniosku skarżącego kasacyjnie art. 30 ust. 1 powołanej ustawy, nie zaś art. 30 ust. 2, który w tej sprawie nie mógł mieć zastosowania. Stosownie natomiast do art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 powołanej ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej, niż wysokość zasądzonych alimentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z brzmienia wskazanego wyżej przepisu wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia natomiast wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. W rozpoznawanej sprawie jest oczywiste, że wymagane przepisem art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przesłanki umorzenia nie zostały przez skarżącego spełnione, co jednoznacznie wynika z zaświadczenia [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia 15 maja 2017r., w którym wykazano wyegzekwowane kwoty od kwietnia 2010r. do kwietnia 2017r. Są one znacznie mniejsze od przyznanych kolejnymi decyzjami Wójta Gminy C. z dnia [...] października 2005r., [...] października 2006r. i [...] października 2007r. zmienioną decyzją z dnia [...] maja 2008r., zaliczek alimentacyjnych na dzieci skarżącego - E. P., K. P., M. P. i M. P., na co wskazał w swojej decyzji organ I instancji. Organ podał, że na spłatę zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych komornik przekazał kwotę zaledwie [...] złotych, co w skardze nie było kwestionowane. Mimo zatem, że Kolegium w swojej argumentacji skupiło się niemal wyłącznie na okolicznościach dotyczących stanu zdrowia i warunków materialnych skarżącego, co nie miało znaczenia dla sprawy, jego decyzji nie sposób ocenić jako wadliwej. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017r. poz. 1639 ) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 §1 powołanej ustawy oraz § 21 ust.1 pkt.1 lit.c ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U z 2016r. poz. 1714 ). Jest to kwota [...]złotych powiększona o kwotę podatku od towarów i usług wyliczona według stawki 23 % zgodnie z § 4 ust.3 cytowanego rozporządzenia.