II SA/Lu 1100/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Decyzją z dnia 12 lipca 2012 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.) z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Sekcji Postępowania Egzekucyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. uznano P. O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w związku z przyznaniem osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pismem z dnia 10 października 2011 r. wezwano P. O. do osobistego zgłoszenia się do organu w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone adresatowi w trybie art. 44 k.p.a. P. O. nie stawił się w zakreślonym w wezwaniu terminie. Organ podniósł, że na podstawie art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy zawiadomieniem z dnia 5 czerwca 2012 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jednocześnie P. O. został poinformowany, że w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego zawiadomienia może zapoznać się z dokumentami zgromadzonymi w sprawie i złożyć stosowne wyjaśnienia osobiście lub za pośrednictwem poczty. Zawiadomienie zostało doręczone adresatowi w trybie art. 44 k.p.a. Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2012 r. organ wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w L. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ podkreślił, że P. O. nie stawił się w siedzibie organu w zakreślonym terminie, nie złożył wyjaśnień, ani nie dołączył dodatkowych dokumentów. Ponadto na podstawie zaświadczenia z dnia 26 czerwca 2012 r. Nr [...] Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w L. organ ustalił, że przez okres ostatnich 6 miesięcy P. O. nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów, bowiem w okresie od dnia 1 grudnia 2011 r. do dnia 31 maja 2012 r. nie dokonał żadnej wpłaty z tego tytułu. Wobec powyższego, zdaniem organu, zaistniały przesłanki z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzasadniające wydanie decyzji o uznaniu P. O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Odwołanie od tej decyzji wniósł P. O. , żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i podnosząc, że jest ona niesłuszna, bowiem we wskazanym okresie nie miał możliwości odebrania przedmiotowych pism z powodu wyjazdu poza granice Polski celem zarobkowania, do którego został zmuszony przez trudną sytuację finansową. Trudna sytuacja finansowa odwołującego była wynikiem braku możliwości podjęcia pracy w ojczyźnie, która umożliwiłaby mu dokonywanie zapłaty zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu podkreślono również, że na odwołującym ciążą obowiązki alimentacyjne wobec czworga dzieci: S. O., A. O., I. O. i S. O., które łącznie opiewają na kwotę 1.750,00 zł miesięcznie. Ponadto, aktualnie odwołujący ponosi również wydatki związane z utrzymaniem dwóch małoletnich córek M. i K., które urodziły się w następstwie konkubinatu, jaki łączy go z M. M. Odwołujący wskazał, że dąży do uregulowania swoich zobowiązań alimentacyjnych poprzez próby podjęcia zatrudnienia poza granicami kraju. Ponadto w dniu 1 sierpnia 2012 r. uregulował je w części opiewającej na kwotę 4.000,00 zł, a w przyszłości podejmie próby dokonania zapłaty pozostałych zobowiązań. Mając powyższe na względzie, zasadne jest, zdaniem odwołującego, wykluczenie jego winy w naruszeniu obowiązków alimentacyjnych, tym bardziej, że podejmuje on działania mające na celu wywiązanie się z nich poprzez podejmowanie prób zatrudnienia oraz dokonywanie wpłat. Decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. 22 października 2012 r., [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podzielił wszelkie ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ pierwszej instancji, uznając, że zaistniały przesłanki uzasadniające uznanie odwołującego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. P. O. wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie następujących przepisów postępowania: 1) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu wszelkich czynności mających na celu ustalenie zaistnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 i 3 a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczących skarżącego z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli; 2) art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wysokości zapłaconych przez skarżącego alimentów w okresie od 1 grudnia do 31 maja 2012 r.; 3) art. 51 k.p.a. poprzez nakaz osobistego stawiennictwa na wezwanie organu w sytuacji, gdy skarżący nie zamieszkuje i nie przebywa w obrębie miasta L. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości. Ponadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do niniejszego pisma na okoliczności wskazane w uzasadnieniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze podniesiono, że w stosunku do skarżącego nie zostały spełnione przesłanki z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego było niemożliwe, bowiem przebywał on poza granicami Polski. Tym samym naruszony został art. 51 k.p.a., zgodnie z którym nie miał on obowiązku osobistego stawiennictwa na wezwanie organu, bowiem w okresie tym nie zamieszkiwał i nie przebywał w obrębie gminy i miasta Lublin, ani w obrębie sąsiedniej gminy i miasta. Zwrot niepodjętego wezwania do stawienia się w organie celem złożenia oświadczenia i przeprowadzenia wywiadu bez zapoznania się adresata z treścią wezwania, nie może być uznany za przypadek uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu lub odmowy złożenia wyjaśnienia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Gliwicach z dnia 26 lipca 2010 r. II SA/Gl 443/10). Skarżący wskazał ponadto, że nie ma możliwości osobistego stawiennictwa w celu złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, natomiast aktualne zaświadczenie o stanie majątkowym skarżącego znajduje się w aktach Sądu Rejonowego [...] w L. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, w którym toczy się sprawa [...] o uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec S. O. Skarżący podniósł, że nie istnieją również przesłanki do zarejestrowania się przez niego w urzędzie pracy jako bezrobotnego lub poszukującego pracy, bowiem wykonuje on pracę w charakterze dostawcy, co wynika z wyżej wymienionego oświadczenia majątkowego. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia organu wskazano, że skarżący w okresie od 1 grudnia 2011 r. do dnia 31 maja 2012 r. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet należności alimentacyjnych, co, zdaniem skarżącego, jest nieprawdą, bowiem należności te zostały uregulowane w części opiewającej na kwotę 3.300,00 zł na konto Komornika Sądowego. Na poczet powyższych należności została zapłacona kwota 4.000,00 zł w dniu 1 sierpnia 2012 r., 500,00 zł w dniu 25 października 2012 r., 1000,00 zł w dniu 12 września 2012 r., 1000,00 zł w dniu 15 listopada 2012 r. i w dniu 20 listopada 2012 r. dokonał wpłaty 1.500,00 zł. Wpłaty te zostały dokonane na konto MOPR. W związku z powyższym skarżący przedmiotowe należności uregulował w wysokości opiewającej na łączną kwotę 11.300,00 zł, a tym samym jego zachowanie nie wskazuje na uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego. Skarżący podkreślił, że konsekwencją uznania za dłużnika alimentacyjnego jest pozbawienie go dokumentu prawa jazdy, które jest mu niezbędne do uzyskiwania wynagrodzenia, bowiem aktualnie pracuje jako kierowca. W związku z tym wydana decyzja nie uwzględnia słusznego interesu obywatela oraz pomija działania skarżącego podejmowane w celu uregulowania zobowiązań alimentacyjnych nie tylko w okresie, którego dotyczy wydana decyzja, tj. od 1 grudnia 2011 r. do 31 maja 2012 r., ale również tych sprzed i po wyżej wymienionym okresie. Utrzymanie w mocy skarżonej decyzji przeczy słusznemu interesowi społecznemu, gdyż może skutkować zatrzymaniem prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, co pozbawi go możliwości kontynuowania wykonywanej pracy, a tym samym uniemożliwi mu całkowite regulowanie zobowiązań alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Przedmiotem niniejszego postępowania jest rozstrzygniecie dotyczące uznania P. O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mają zatem przepisy art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w których uregulowano pozytywne i negatywne przesłanki uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do treści art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Natomiast w myśl art. 5 ust. 3a tej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z powyższego wynika, że aby uznać dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, musi wystąpić co najmniej jedna z okoliczności określonych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy jednoczesnym braku zaistnienia przesłanki z art. 5 ust. 3a tej ustawy. Literalna wykładnia powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że wydana na ich podstawie decyzja ma charakter aktu związanego, tj. takiego, przy którego wydaniu organ nie ma swobody. Przepisy prawa tak precyzyjnie uregulowały przesłanki uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, że organ nie może brać pod uwagę innych czynników, takich jak np. trudna sytuacja osobista czy finansowa dłużnika alimentacyjnego. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy, należy wskazać, że skarżący P. O. spełnił przesłanki uzasadniające uznanie go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, co zasadnie stwierdziły organy obu instancji. Po pierwsze, skarżący, wezwany pismem z dnia 10 października 2011 r. do osobistego zgłoszenia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, nie stawił się w siedzibie organu w zakreślonym w wezwaniu terminie. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a., tj. pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia w dniu 17 listopada 2011 r. po uprzednim dwukrotnym awizowaniu w dniach 2 listopada i 9 listopada 2011 r. W skardze skarżący podniósł, że przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego było niemożliwe, bowiem przebywał on wówczas poza granicami Polski. Zdaniem skarżącego, organy naruszyły art. 51 k.p.a., zgodnie z którym nie miał on obowiązku osobistego stawiennictwa na wezwanie organu, bowiem w okresie tym nie zamieszkiwał i nie przebywał w obrębie gminy i Miasta L. ani w obrębie sąsiedniej gminy i miasta. W jego ocenie, zwrot niepodjętego wezwania do stawienia się w organie celem złożenia oświadczenia i przeprowadzenia wywiadu bez zapoznania się adresata z treścią wezwania, nie może być uznany za przypadek uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu lub odmowy złożenia wyjaśnienia. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Stosownie do treści art. 41 § 1 k.p.a., w toku postępowania strony mają obowiązek zawiadomić organ administracji o każdej zmianie swego adresu. W myśl § 2 art. 41 k.p.a., w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Skoro zatem skarżący wyjechał poza miejsce zamieszkania, nie powiadamiając organu administracji o zmianie dotychczasowego adresu, pismo skierowane do skarżącego pod dotychczasowy adres odniosło skutek prawny, zaś skarżący nie może powoływać się na to, iż z powodu wyjazdu został pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu. Wobec powyższego, doręczenie skarżącemu wezwania do stawienia się w siedzibie organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego było prawidłowe i skuteczne. Nie zawiadamiając, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 41 § 1 k.p.a., organu o zmianie miejsca zamieszkania bądź zmianie adresu do korespondencji, skarżący nie odebrał wysłanego na podany przez niego adres wezwania do stawienia się w siedzibie organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie stawił się w siedzibie organu w wyznaczonym terminie, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie wywiadu w rozumieniu art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podnoszona przez P. O. okoliczność, że nie istnieją przesłanki do zarejestrowania się skarżącego w urzędzie pracy jako bezrobotnego lub poszukującego pracy, bowiem wykonuje on pracę w charakterze dostawcy, nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy żadnego znaczenia, gdyż organy nie stwierdziły istnienia tej przesłanki uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, określona w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w L. z dnia 26 czerwca 2012 r. Nr [...] wynika, że przez okres ostatnich 6 miesięcy (tj. okres od 1 grudnia 2011 r. do 31 maja 2012 r.) P. O. nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów, gdyż w tym okresie nie dokonał żadnej wpłaty z tego tytułu (k. 62 akt organu administracji). Bezsporne jest, że skarżący dokonał kilku wpłat na poczet należności alimentacyjnych na łączną kwotę 11 300 zł, ale miało to miejsce już po upływie wyżej wskazanego okresu (po 31 maja 2012 r.), a zatem pozostaje to bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zatem, uznając P. O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego. Należy dodać, że, stosownie do treści art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). W myśl art. 5 ust. 6 powołanej ustawy, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.