II SA/Lu 1117/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności części działki oddala skargę. We wniosku z dnia 3 stycznia 2011r. I. T., powołując się na art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz. U z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zmianami ) oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ( Dz. U Nr 10, poz. 53 ) domagała się zwrotu działki nr 91/30 o powierzchni 0,54 ha, położonej w miejscowości T., stanowiącą byłą własność jej matki K. S. Działka ta została wyodrębniona z nieruchomości nr 91 o powierzchni 13,44 ha, która decyzją Naczelnika Gminy W. z dnia [...] na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i opłaty pieniężne ( Dz. U nr 21, poz. 118 ) została przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę, który jednak kolejną decyzją z dnia [...] uchylił swoją poprzednią decyzję, uchylił decyzję Naczelnika Gminy W. z dnia [...] w części dotyczącej przejęcia budynków znajdujących się w przejmowanym gospodarstwie. oraz uchylił decyzję tego samego organu z dnia 26 lipca 1978r. w części dotyczącej zakwalifikowania nabywcy budynku wraz z działką o obszarze 0,54ha po K. S. Konsekwencja tej decyzji był wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] o uchyleniu aktu notarialnego z dnia 28 grudnia 1978r., zawartego pomiędzy Skarbem Państwa, a S. K. i Z. K. w części dotyczącej nabycia przez nich działki 91/30 o powierzchni 0,54ha wraz z budynkami, położonej w miejscowości T. Zdaniem składającej podanie działka powinna zostać jej zwrócona, celem zrekompensowania krzywd i strat majątkowych, niezależnie od jej aktualnego stanu. Decyzją z dnia [...] Starosta C., ustalając, że w istocie chodzi tu o działkę nr 91/3 o powierzchni 0,53ha, odmówił nieodpłatnego przyznania jej wnioskodawczyni. Organ wyjaśnił, powołując się na art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społeczny rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, że starosta w drodze decyzji nadaje prawo własności do działki właścicielom budynków wchodzących w skład gospodarstw przekazanych na rzecz Skarbu państwa w zamian za świadczenia emerytalno – rentowe. Na przedmiotowej działce nie ma jednak budynków, ani też ruin budynków. Po rozpoznaniu odwołania I. T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzję Starosty utrzymało w mocy. Także w ocenie Kolegium dla żądania nieodpłatnego nabycia własności działki wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu na której wzniesiono budynki, niezbędnym jest legitymowanie się tytułem własności do budynków, a także musza one fizycznie istnieć. Ponadto z wnioskiem powinny zwrócić się wszystkie uprawnione osoby. Ponieważ na wspomnianej działce żadnych budynków już nie ma, brak jest także podstawy do przyznania własności działki. Kolegium zaznaczyło również, że wniosku nie złożyli wszyscy spadkobiercy K. S. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. T. uznała decyzję Kolegium za krzywdzącą. Zaznaczyła, że według uzasadnienia decyzji o przejęciu całości gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa jej przyczyną był niższy poziom produkcji rolnej od średniej na podobnych glebach i nie prowadzenie racjonalnej gospodarki na użytkach rolnych. Od tego czasu gospodarstwo zaczęło popadać w ruinę i niszczały budynki. Obecnie działka jest całkowicie zarośnięta i z tego powodu podczas wizji nie stwierdzono budynków, ani ruin. Nadal jest nie użytkowana i ulega dalszemu zniszczeniu. Podkreśliła, że nie była informowana o konieczności złożenia wniosku o zwrot działki przez wszystkich spadkobierców K. S., mimo przedłożenia postanowienia sądu o nabyciu spadku. Wydawało się jej oczywiste, w sytuacji pozytywnego załatwienia sprawy, przyznanie działki wszystkim spadkobiercom. Ponadto Kolegium informowało wszystkich spadkobierców o toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując dotychczasową argumentację, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art.6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym ( Dz. U Nr 10, poz. 53) właścicielom budynków znajdujących się na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Z treści powołanego przepisu słusznie oczywiście organ odwoławczy wywodzi konieczność legitymowania się przez osobę, która dochodzi swoich uprawnień, prawem własności wspomnianych budynków. Nie jest jednak tak, jak zdaje się sugerować Kolegium, że wniosek w powyższym trybie powinni złożyć wszyscy spadkobiercy osoby, której prawo własności budynków przysługiwało. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, który podziela także sąd rozpoznający sprawę, według którego wspomniany art. 6 ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile tylko budynki te znajdują się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. O uzyskanie wskazanej w tym przepisie własności działki mogą zatem ubiegać się osoby, które nie tylko nie są osobami przekazującymi gospodarstwo rolne, ale nawet ich spadkobiercami. W świetle powołanego przepisu przesądzającym w istocie jest bowiem, aby podmiot ten był właścicielem budynków usytuowanych na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu ( wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., II OSK 1374/09 CBOSA, wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2006 r. II OSK 1136/05 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jeśli zatem właścicielem budynków jest jeden ze spadkobierców, co oczywiście powinien wykazać, tylko jemu będzie przysługiwało roszczenie o przeniesienia prawa własności działki, na której budynki się znajdują. Na tle sprawy nie jest jednak jasne, na jakiej podstawie organy uznały, że właścicielem budynków była jedynie skarżąca, która przecież nie wskazywała żadnego stosownego tytułu własności. Co więcej, nie była nawet wzywana do wykazania się swoim prawem. W tej sytuacji organ winien był żądać wniosku o przyznanie własności działki wszystkich spadkobierców po właścicielce działki, tym bardziej, że już w piśmie z dnia 5 maja 2011r. skarżąca informowała Starostę C. o złożeniu w Sadzie Rejonowym w C. wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Postanowienie w tym przedmiocie złożono natomiast w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w dniu 12 lipca 2012r. Uwaga ta pozostaje jednak bez wpływu na ocenę prawidłowości samej decyzji. Kwestią zasadniczą jest bowiem rozstrzygnięcie, czy omawiane uprawnienie może być zrealizowane w razie braku budynków na nieruchomości, której przekazania domaga się skarżąca. Na tle omawianego art.6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. w orzecznictwie zarysowały się dwa odmienne stanowiska. Według pierwszego sygnalizowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 1991r. ( II SA 194/91 opubl. w OSP 1992/3/63) celem tego przepisu było nie tylko zlikwidowanie sytuacji, w której własność budynków była oddzielona od własności gruntu, na którym budynki te były wzniesione, ale przede wszystkim usunięcie dyskryminacji rolników i ich spadkobierców, którzy przekazali gospodarstwa państwu przed 1 stycznia 1983 r. w stosunku do tych rolników i ich spadkobierców, którzy przekazali gospodarstwa po 1 stycznia 1983 r. Z tego powodu, w ocenie sądu, nie ma podstaw do zwężającej wykładni tego przepisu ograniczającej jego zastosowanie tylko do właścicieli takich budynków, które fizycznie istnieją w dniu wejścia w życie tego przepisu, czy też w dniu wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie działki lub w dniu orzekania. Zdaniem sądu przemawia za tym również argument wynikający z wykładni gramatycznej. Wspomniany przepis posługuje się określeniem "działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione". Gdyby zatem ustawodawca zamierzał ograniczyć stosowanie tego przepisu tylko do właścicieli budynków istniejących w dniu wejścia w życie tej ustawy, użyłby z pewnością innego sformułowania, na przykład "działka gruntu, na której te budynki się znajdują". W glosie do powyższego orzeczenia ( OSP 1992/3/63 ) słusznie jednak zwrócono uwagę, że przywrócenie przez wspomniany przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. zasady, według której budynek jest częścią składową nieruchomości gruntowej jest działaniem celowym, choć to nie własność gruntu rozstrzyga o własności budynku, lecz własność budynku prowadzi do nabycia własności gruntu. Stąd też nabycie własności gruntu uwarunkowane jest w sposób nie budzący wątpliwości istnieniem na tym gruncie budynku, stanowiącego odrębny przedmiot własności. Do tego poglądu nawiązał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 grudnia 2010r. ( I OSK 1648/10opubl. w CBOSA) w którym uznał, że prawo o jakim stanowi omawiany przepis służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, według sądu, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem własności do budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Przepis art. 6 cytowanej ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile budynki te znajdują się na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Sąd zaznaczył, że celem zwrotu przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jak i gruntu pod tymi budynkami i doprowadzenie do sytuacji, w której będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. W świetle art. 6 wyżej powołanej ustawy należy uznać, że to uregulowanie nie może być traktowane jako podstawa prawa do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego. Celem uprawnienia określonego w tym przepisie jest zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków. Powyższą argumentację podziela także sąd rozpatrujący niniejszą sprawę. Z akt sprawy wnosić należy, że na przedmiotowej działce nie ma żadnych budynków. W notatce służbowej z dnia 26 lipca 2011r. sporządzonej przez geodetę Z. S. stwierdzono brak nie tylko budynków, ich ruin, ale także studni czy piwnicy. Wprawdzie czynność ta została dokonana z naruszeniem art. 67 § 2 pkt.3 kpa, nakładającego obowiązek sporządzenia protokołu z oględzin dokonywanych przy udziale przedstawiciela organu administracji publicznej, to jednak nie może mieć to znaczenia dla rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt.1 lit. c ) ustawy dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) podstawą do uchylenia decyzji w całości lub części jest stwierdzenie innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym jednak przypadku skarżąca nie kwestionowała braku budynków, podkreślając w kolejnych pismach, że uległy one zniszczeniu. Trudno przypuszczać, tak jak usiłuje wykazać skarżąca, aby przeszkodą dla powyższych ustaleń było całkowite zarośnięcie działki. Skoro natomiast nie istnieje przedmiot własności (budynek) to nie istnieje podmiot, któremu to prawo przysługuje. Z tego względu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.