II SA/Lu 1122/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 20 sierpnia 2012r. R. A. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną T. A. Decyzją z dnia [...] Specjalista do spraw świadczeń rodzinnych Ośrodka działając z upoważnienia Wójta Gminy odmówił przyznania żądanego świadczenia, podnosząc, że nie przysługuje ono osobie pozostającej w związku małżeńskim, a także nie przysługuje rolnikowi. Od decyzji odwołanie wniósł R. A., który wskazał, że żona w lipcu 2011r. uległa wypadkowi komunikacyjnemu, w wyniku którego doznała licznych obrażeń ciała i przeszła szereg skomplikowanych operacji. Od 17 sierpnia 2012r. – jak wskazał skarżący – jego żona jest w bardzo ciężkim stanie zdrowotnym i wymaga stałej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Nie kwestionując dotychczasowych ustaleń, według których T. A. wymaga pomocy drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co wynika z orzeczenia z dnia 24 stycznia 2012r. Nr 12004/11 Powiatowego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności i innych dokumentów sporządzonych po wypadku komunikacyjnym w lipcu 2011r., oraz sprawowania nad nią opieki przez męża, organ uznał, że R. A. nie jest osobą legitymowaną do otrzymania żądanego świadczenia. Nie jest bowiem spokrewniony ze swoją żoną, a przez to nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym, o którym mowa w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ podkreślił ponadto, że wnioskodawca nie spełnia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad T. A. Skarżący prowadzi ponad siedemnastohektarowe gospodarstwo rolne i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik. Definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza osoby prowadzące działalność rolniczą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Działalność rolnicza nie mieści się w ustalonym przez ustawodawcę katalogu pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", a tym samym nie można mówić o rezygnacji z "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. A. wskazał, że spoczywają na nim wszystkie obowiązki związane z opieką nad żoną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 53 ze zm., dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pracy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powołanego przepisu wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do treści art. 128 k.r.o. - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. W orzecznictwie ukształtowany jest pogląd, zgodnie którym obowiązek alimentacyjny nie istnieje miedzy małżonkami. W wyroku z dnia 18 maja 2004 r. (sygn. akt IV CK 371/03, LEX nr 174213) Sąd Najwyższy uznał, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje jedynie obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami rozwiedzionymi (art. 60 k.r.o.) oraz małżonkami, w stosunku do których orzeczono separację (art. 614 § 4 k.r.o.). Wprawdzie w literaturze wskazuje się, że art. 27 k.r.o, nakładający na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, może być traktowany jako źródło obowiązku łożenia także na utrzymanie współmałżonka, to jest to obowiązek jedynie zbliżony do alimentacyjnego (quasi alimentacyjny ). Podobnie w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r. (sygn. akt III CZP 39/11, Lex nr 951033) Sąd Najwyższy wskazał, że pomiędzy obowiązkiem ustanowionym w art. 27 k.r.o, a obowiązkiem alimentacyjnym (art. 128 i nast. oraz art. 60 k.r.o.) istnieje pewne podobieństwo, jednak o tożsamości tych obowiązków nie może być mowy. Można mówić co najwyżej o "alimentacyjnym charakterze" obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, konstatacja ta nie upoważnia jednak do formułowania tezy, że między małżonkami - w czasie trwania małżeństwa - istnieje obowiązek alimentacyjny sensu stricto. Niezależnie od opisanych powyżej okoliczności, słusznie organ przyjął, że świadczenie nie może zostać przyznane skarżącemu również z uwagi na prowadzenie gospodarstwa rolnego w myśl art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uchwale składu 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2011r. ( I OPS 5/12 opublikowana w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, co aprobuje także Sąd rozpoznający niniejsza sprawę, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia zatem rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem. Z akt sprawy wynika, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 17, 15 ha i od 1 stycznia 1991r. podlega ubezpieczeniu społeczno-zdrowotnemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R. P., a zatem – w świetle powołanej uchwały – świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną nie może mu być przyznane, niezależnie od tego, czy i jakie dochody faktycznie z tego gospodarstwa uzyskuje. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) skargę należało oddalić.