II SA/Lu 117/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. F. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - w zakresie sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 lipca 2010r., sygn. akt II SA/Lu 117/10 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a przyznać skarżącej K. F. – K. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych oraz poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad uiszczony wpis od skargi. Skarżąca K. F. – K. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W formularzu wniosku wskazała, że jest rozwiedziona i mieszka tymczasowo u rodziny w USA w związku z koniecznością leczenia. Jej dochód to wyłącznie polska emerytura w wysokości 1511,79 zł brutto, z której pokrywa koszty utrzymania 62,95 –metrowego mieszkania w L. przy ul. [...] oraz koszty leczenia w USA. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2010r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w pozostałym zakresie, referendarz podniósł, że skarżąca nie wykazała, że nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Podkreślił, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu oraz ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a ponadto w toku postępowania uiszczała koszty sądowe, co – zdaniem referendarza – dowodzi, że nie można przyjąć, aby ponoszenie dalszych kosztów spowodowało dla niej uszczerbek koniecznego utrzymania. Od postanowienia tego skarżąca złożyła sprzeciw, domagając się ustanowienia radcy prawnego z Okręgowej Izby Radców Prawnych oraz zwolnienia jej z kosztów sądowych. Skarżąca obawia się, że radca prawny wyznaczony przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych będzie podejmował czynności procesowe bez jej wiedzy i zgody oraz że nie stawi się na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wnosząc o zwolnienie z kosztów sądowych skarżąca ponownie podniosła, że jej jedynym źródłem dochodu jest emerytura (1511,79 zł), którą przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania w L. (440,11 zł) oraz leczenie w S.Z.. Podkreśliła, że nie stać jej na ponoszenie dalszych kosztów sądowych, a wpis od skargi w wysokości 500 zł uiścił w jej imieniu pełnomocnik - M. K., któremu do chwili obecnej spłaca tę kwotę w ratach po 100 zł miesięcznie. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. w razie wniesienia sprzeciwu (...) postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wniosek skarżącej K. F. – K. o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 ppsa przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na jej wniosek, w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przedstawione przez skarżącą oświadczenie na okoliczność jej sytuacji majątkowej daje podstawę do przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść - bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie - kosztów postępowania zarówno w zakresie kosztów sądowych, jak i kosztów ustanowienia radcy prawnego. Jak wskazała, całą emeryturę, stanowiącą jej jedyne źródło dochodu, przeznacza na opłaty za mieszkanie w L. oraz na konieczne leczenie, a więc oznacza to, że koszty wyżywienia czy innych niezbędnych potrzeb pokrywa za nią jej rodzina, "u której mieszka". Skarżąca nie posiada więc wystarczających środków finansowych na samodzielne uiszczenie kosztów sądowych (w szczególności wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł) czy ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, tym bardziej, że - jak wyjaśniła w sprzeciwie – nawet wpis od skargi w kwocie 500 zł uiścił w jej imieniu pełnomocnik M. K., a ona spłaca mu tę kwotę w ratach po 100 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że wprawdzie instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie, to jednak z uwagi na to, że stanowi ona procesową gwarancję ochrony praw strony, nie może być iluzoryczna. Stanowisko takie zaakcentował Sąd Apelacyjny w Białymstoku w postanowieniu z dnia 23 maja 1996r., sygn. I ACZ 186/96, OSAB 1996, nr 2, poz.22, powołując się na ratyfikowaną przez Polskę Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., Nr 61, poz.284 ze zm.). W sytuacji występującej w sprawie zachodzą zatem podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, z pominięciem jednak już uiszczonej kwoty wpisu od skargi. Odnosząc się natomiast do prośby skarżącej o wyznaczenie radcy prawnego przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych , należy stwierdzić, że nie może być ona uwzględniona przez Sąd. W świetle bowiem art. 253 ppsa, o wyznaczenie radcy prawnego (...) sąd zwraca się do właściwej rady okręgowej izby radców prawnych (...) Jeżeli natomiast radca prawny (...) ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa rada okręgowej izby radców prawnych (...) na wniosek ustanowionego radcy prawnego (...), wyznaczy, w razie potrzeby, radcę prawnego z innej miejscowości. Okręgowe izby radców prawnych są jednostkami organizacyjnymi samorządu radców prawnych (art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych, t.j. Dz.U. z 2010r., Nr 10, poz. 65, zwanej dalej urp), skupiającymi radców prawnych zamieszkałych na terenach działania poszczególnych izb, ściśle określonych przez Krajową Radę Radców Prawnych w uchwale podjętej na podstawie art. 49 ust. 3 urp. Jak wynika z uchwały KRRP Nr 688/IV/99 z dnia 26 marca 1999r. na terenie powiatu l. i miasta L. (w którym ma siedzibę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznający wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy) działa Okręgowa Izba Radców Prawnych , a zatem to ta Izba jest właściwą – w rozumieniu art. 253 ppsa – do wyznaczenia ustanowionego przez Sąd radcy prawnego. Zwracanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – czego domaga się skarżąca - do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych jest zatem nieuzasadnione formalnie: zgodnie z § 1 ust. 1 regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych przy wyznaczaniu radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu (załącznik do uchwały KRRP nr 475/VI/05 z dnia 22 listopada 2005r.) organem uprawnionym do wyznaczania radcy prawnego (...) jest rada okręgowej izby radców prawnych, która działa w okręgu sądu doręczającego radzie prawomocne postanowienie o ustanowieniu dla strony radcy prawnego jako pełnomocnika z urzędu. Sądem doręczającym prawomocne postanowienie o ustanowieniu dla strony radcy prawnego jest natomiast wojewódzki sąd administracyjny, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy (§ 35 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003r.- Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 169, poz.1646, w zw. z art. 254 § 1 ppsa). Skoro więc skarżąca złożyła zgodnie z cyt. przepisem wniosek o przyznanie prawa pomocy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w którym toczy się jej sprawa, to Sąd ten, jako właściwy do jego rozpoznania, ustanawia radcę prawnego i kieruje prawomocne postanowienie do działającej w okręgu tego Sądu Okręgowej Izby Radców Prawnych . W tej sytuacji skierowanie przez Sąd postanowienia do Okręgowej Izby Radców Prawnych jest bezcelowe, skoro obszarem działania tej Izby nie jest L., gdzie toczy się niniejsze postępowanie. Poza tym obawy skarżącej dotyczące nierzetelnego prowadzenia jej sprawy przez radcę prawnego z Okręgowej Izby Radców Prawnych , na obecnym etapie są całkowicie nieuzasadnione, skoro nie wiadomo, który z radców prawnych tej Izby zostanie wyznaczony jako jej pełnomocnik. Niezależnie od tego, że – jak wynika z art. 253 ppsa – wyznaczony w ten sposób radca prawny będzie mógł zwrócić się do Rady OIRP o wyznaczenie – do stawiennictwa na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - radcy prawnego z (a więc zgodnie z żądaniem skarżącej), to również sama skarżąca będzie mogła - na etapie skierowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowienia o przyznaniu jej prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego - porozumieć się z Okręgową Izbą Radców Prawnych co do tego, który z radców będzie reprezentował jej interesy w sprawie sporządzenia (wniesienia) skargi kasacyjnej. (postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005r., II OZ 262/05) Jak bowiem wynika z § 2 ust. 1 powołanej już uchwały KRRP Nr 475/VI/05, za zgodą radcy prawnego dziekan właściwej rady może wyznaczyć go, poza kolejnością alfabetyczną, do prowadzenia sprawy z urzędu. Z tych względów należało orzec, jak w sentencji postanowienia.