II SA/Lu 1186/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. K. D. decyzjami z dnia [...] [...] został zobowiązany do zwrotu należności w łącznej kwocie 8 428,79 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z tytułu otrzymanych przez A. D. i P. D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2011 r. do 30.09.2012 r. Wnioskiem z dnia 25 stycznia 2013 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o umorzenie w całości należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego motywując powyższe trudną sytuacją materialną. Podkreślił, że nie jest w stanie spłacić długu bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie. Od dwóch lat znajduje się w trudnej sytuacji finansowej związanej z ubóstwem i bezrobociem, o czym świadczy dokumentacja znajdująca się w GOPS we W. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działając z upoważnienia Wójta Gminy W. decyzją z dnia z dnia [...], na podstawie art. 30 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności w kwocie 8 267,18 zł wraz z ustawowymi odsetkami, powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych w okresie od 1.10.2011 r. do 30.09.2012 r. Powyższa decyzja została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. znak: [...], z dnia [...] uchylającą poprzednią decyzję organu I instancji z dnia 28 maja 2013 r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpoznając ponownie wniosek organ I instancji wziął pod uwagę wskazania Kolegium zawarte w decyzji z dnia [...]. Organ rozpoznając wniosek strony jako organ właściwy dłużnika i organ właściwy wierzyciela nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy analizując wniosek strony pod kątem spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy, na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z/s we W. z dnia 10 maja 2013 r. KMP 19/11 stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do częściowego umorzenia należności z uwagi na brak skutecznej egzekucji alimentów wobec K. D. oraz brak upływu minimalnego okresu 3 letniego wymaganego do częściowego umorzenia należności. W ocenie organu analiza sytuacji rodzinnej i zdrowotnej oraz materialnej strony również nie daje podstaw do umorzenia długu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust.2 ustawy. Decyzja wydana na podstawie powyższego przepisu jest podejmowana na zasadzie uznania administracyjnego, którego granic organ I instancji nie przekroczył. Organ ustalił, że K. D. jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma 48 lat, stały kontakt z bratem, który udostępnia mu pokój, posiada wykształcenie średnie techniczne, aktualnie wykonywany zawód to pracownik fizyczny, posiada prawo jazdy kat. A. Jest zdolny do pracy, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. W marcu i kwietniu korzystał z pomocy w formie zasiłku okresowego. Utrzymuje się z ¼ etatu w przedsiębiorstwie "Usługi Ogólnobudowlane i Leśne, J. B." z wynagrodzeniem 375 zł miesięcznie, które podlega egzekucji komorniczej w kwocie 194 zł. W oświadczeniu majątkowym wykazał, że posiada udział 1/6 w działkach o powierzchni 4,06 ha oraz 1,8 o powierzchni 0,27 ha. W ocenie Kolegium aktualna sytuacja . D. została zatem ustalona i pomimo, że jest trudna, nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie jest to bowiem okoliczność, pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie wnioskodawcy i uwzględnienie jego żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Organ wskazał, że mimo, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, to nie jest osobą samotną, bo może liczyć na wsparcie brata, który udostępnia mu pokój. Poza tym K. D. jest zdrowy, w wieku aktywności zawodowej i może podjąć działania mające na celu uzyskanie dodatkowego zatrudnienia, bądź znalezienia nowej formy zatrudnienia poza miejscem zamieszkania. Z uwagi na trudną sytuacją finansową może również domagać się obniżenia alimentów na rzecz córek do takiej kwoty, do jakiej jest w stanie pokrywać koszty utrzymania dzieci. Organ podkreślił, że egzekucja alimentów prowadzona przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. jest systematyczna, a to gwarantuje spłatę zadłużenia w całości, choć w późniejszym terminie. Skarżący ma możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty należności, bądź odroczenia terminu płatności. W skardze na powyższą decyzję K. D. podniósł, że nie uwzględnia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Wskazał, że jest samotny, a z bratem, który wyjechał do J.G. w 2005 r. obecnie nie utrzymuje kontaktu. Ponadto wyjaśnił, że nie zamierza uchylać się od obowiązku alimentacyjnego, tylko po prostu nie ma realnych możliwości go spłacić, a coraz trudniej mu znaleźć "lepszą lub inną pracę". W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawa". Odnosząc się zaś do mających w sprawie zastosowanie przepisów tej ustawy podnieść należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Wykładnia językowa przytoczonych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Jak wynika, z zaświadczenia z dnia 10 maja 2013 r. zaległość w sprawie od maja 2013 r. (alimenty bieżące 400 zł i opłata 61,50 zł) wyniosła 2097,20 zł i odsetki w kwocie 412,96 zł (odsetki do 10 maja 2013 r.). Wynika z powyższego brak skutecznej egzekucji alimentów wobec K. D. oraz brak upływu minimalnego okresu 3 lat wymaganego do częściowego umorzenia należności. Tym samym bezskuteczność egzekucji uniemożliwia organom zastosowanie tego przepisu, niezależnie od ich woli oraz innych osobistych uwarunkowań strony. Jednakże pomimo nieskuteczności działań egzekucyjnych, dłużnik alimentacyjny nie jest pozbawiony możliwości skorzystania z ulgi w postaci umorzenia całości lub części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje bowiem na możliwość umorzenia należności, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Na istnienie takich przesłanek powoływał się właśnie skarżący. Zważyć jednak należy, że z brzmienia przywołanego unormowania jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. To zaś oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Przede wszystkim słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Organ prawidłowo ustalił stan majątkowy i osobisty skarżącego, a wywiedzione przez niego wnioski zasługują na akceptację. Sam skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organ. Jak wynika z akt sprawy, skarżący ma 48 lat, wyuczony zawód i brak jest podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, nie może dostać innej pracy, nie stanowi to okolicznością uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku. W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Obowiązkiem skarżącego jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i osobistą skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Dlatego też na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) skargę należało oddalić.