II SA/Lu 1195/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 r. sprawy ze skargi H. Ż. na decyzję Sz. U. do S. K. i O. R. w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje [...] M. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. H. Ż. wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu ukrywania osób narodowości żydowskiej. Szef Urzędu decyzją z dnia [...] r. odmówił wnioskodawcy przyznania przedmiotowych uprawnień. Strona w ustawowym terminie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, z którego treści wynika, że nie zgadza się z wydaną decyzją i wnosi o jej zmianę. Szef Urzędu i Osób Represjonowanych do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpoznaniu sprawy – powołując się na art. 2 ust. 31 ustawy z dnia z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1206) - uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, iż z literalnego brzmienia art. 2 ustawy o kombatantach (gdzie mowa jest o "działalności"), oraz z treści pkt 3 (1) ww. artykułu, w którym mowa jest o "dawaniu schronienia", jako konkretnej formie owej działalności wynika, iż do uzyskania uprawnień kombatanckich w oparciu o treść ww. przepisu wymagane jest wykazanie określonej formy aktywności. Organ podniósł, że prawidłowość powyższego rozumienia art. 2 pkt 3 (1) ustawy o kombatantach potwierdza orzecznictwo sądowe. Organ przytoczył wyrok, w którym podniesiono, że w sytuacji, gdy osoby narodowości żydowskiej ukrywały się w stodole gospodarstwa rolnego należących do rodziców wnioskodawcy, za ich wiedzą i zgodą, to w rozumieniu ustawy, oni właśnie dawali schronienie, bowiem oni dysponowali miejscem, gdzie ukrywali się Żydzi. Zatem ich dziecko, które w 1942 r. miało 7 lat, nie mogło mieć wpływu na decyzji o dawaniu schronienia. W związku z tym jego pomoc nie można uznać za spełnienie przesłanki określonej w cyt. ustawie. Organ wyjaśnił dodatkowo, że nawet gdyby uznać oświadczenia strony dotyczące ukrywania w jego domu osób, za których ukrywanie groziła kara śmierci, to nie można przyjąć by wnioskodawca brał jakikolwiek czynny udział w dawaniu schronienia. Nie sposób wyobrazić sobie, jakie działania realizowane przez stronę mogłyby wyczerpywać normatywną przesłankę "dawania schronienia". Co więcej, nie można nawet uznać, by strona mogła przejawić jakikolwiek akt woli w tym kierunku. Z racji bardzo młodego wieku strona nie mogła mieć pełnego obrazu sytuacji, świadomości grożących sankcji, ocenić podejmowanego ryzyka, czy nawet podjąć jakichkolwiek realnych czynności. Trudno zatem ocenić takie zachowanie, jako świadomy akt sprzeciwu wobec okupanta, jako działalność, którą strona podjęła świadomie, ryzykując życiem. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy stwierdził, iż wnioskodawca, poza własnymi oświadczeniami, nie przedłożył jakichkolwiek dowodów na okoliczność udzielania schronienia osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci. Organ wskazał, że zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o potwierdzenie okoliczności podnoszonych przez stronę. W odpowiedzi IPN wskazał, iż w jego zasobach archiwalnych nie znajdują się jakiekolwiek dokumenty dotyczący rodziny strony oraz prowadzonej przez nich działalności. Organ ponadto wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 1 powyższej ustawy o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Jakkolwiek ustawa wymaga rekomendacji jako jednego z dokumentów niezbędnego dla rozpoznania wniosku, to nie oznacza, że pozytywna rekomendacja lub jej brak automatycznie przesądza o treści decyzji. Dowód ten oceniany jest tak jak każdy inny złożony w sprawie, tj. z uwzględnieniem jego treści, aktualnego stanu wiedzy, doświadczenia życiowego i zasad poprawnego rozumowania. Należy wskazać iż strona do przedmiotowego wniosku nie dołączyła rekomendacji właściwego ze względu na typ prowadzonej działalności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Szefa Urzędu i Osób Represjonowanych do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. H. Ż. wskazał, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca i nie zgadza się z jej argumentacją. W uzasadnieniu skargi odniósł się do sytuacji osób prześladowanych w okresie okupacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym całość argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz.1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - oznaczana dalej jako P.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 P.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa przewidziane są w art. 145 § 1 P.p.s.a. W szczególności, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przechodząc do oceny kontrolowanych decyzji stwierdzić należy, że odpowiadają one prawu, a tym samym skarga pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1206) uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. Stosownie do art. 1 ust. 1. ww. ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W art. 1 ust. 2 tej ustawy wskazano co należy rozumieć poprzez działalność kombatancką, zaś w art. 2 pkt 3 (1) ustawy uznano za działalność równorzędną z działalnością kombatancką - dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939 – 1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej – groziła kara śmierci. Wbrew zarzutom skarżącego - na akceptację w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę - zasługuje dokonana przez organ wykładnia art. 2 pkt 3 (1) ustawy w zakresie, w jakim akcentuje w spełnieniu przesłanki "dawania schronienia" m.in. osobom narodowości żydowskiej, konieczność brania czynnego w nim udziału. Należy wskazać, że przepisy ustawy nie wprowadzają legalnej definicji tego pojęcia. Aby można było daną osobę uznać za dającą schronienie osobom zagrożonym, w okolicznościach, o których mowa w powołanym przepisie, osoba ta musiałaby podjąć świadome określone tam działania. Skarżący (syn S. i J. Ż.) urodził się w dniu 20 maja 1937 r., słusznie więc organ przyjął, że z racji swojego wieku nie mógł podjąć jakichkolwiek realnych działań związanych z dawaniem schronienia zagrożonym osobom (por. wyroki NSA: z dnia z dnia 10 kwietnia 2002r. sygn. akt V SA 2124/01, z dnia 21 maja 2010r. sygn. akt II OSK 912/09, czy WSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt V SA/Wa 315/09). Skarżący we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazał, że jego rodzice ukrywali w pokoju za szafą osoby narodowości żydowskiej. Nie potwierdził to Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia 13 maja 2014 r., w którym poinformował, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zgromadzonych i dostępnym zasobie archiwalnym Instytutu nie odnaleziono dokumentów mogących potwierdzić ukrywanie osób narodowości żydowskiej przez rodzinę Ż. – J. , S. i H. (k. 16 akt admin.). W ocenie Sądu wnioskodawca, który w owym czasie jako małoletnie dziecko pozostawał pod opieką rodziców, nie mógł mieć wpływu na ich decyzje dotyczące schronienia w domu osób narodowości żydowskiej. Należy wskazać, że brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni wyżej wymienionego przepisu i objęcia jego dyspozycją osób niemających wpływu na podjęcie w owym czasie ryzykownych decyzji, za które groziła ze strony władz okupacyjnych nawet utrata życia. Przepis art. 2 pkt 3 (1) cytowanej ustawy takich możliwości bowiem nie przewiduje w sytuacji, gdy osoby małoletnie przebywały pod opieką i władzą rodzicielską swoich rodziców. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania uznać należy, że w rozumieniu ustawy to rodzice skarżącego mogli być traktowani jako osoby udzielające schronienia, gdyż to oni brali odpowiedzialność i mieli pełną świadomość tego, co robią. Sąd podziela ocenę organu, że skarżący nie mógł podjąć samodzielnie decyzji o ukrywaniu osób narodowości żydowskiej, ani nie dawał im schronienia. A zatem działalność skarżącego w tym zakresie miała charakter pomocniczy i nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 cytowanej ustawy w związku z § 18 ust.1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 461).