II SA/Lu 120/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O. z dnia [...] października 2011 r., nakazującą T. B. zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na osoby uprawnione: M. B., D. B. i B. B. w okresie od 1 lipca 2010 r. do 30 września 2010 r., w łącznej wysokości 2700,00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] marca 2010 r. zasądzone zostały od T. B. na rzecz M., D. i B. B. alimenty w kwocie po 300,00 zł miesięcznie. Na podstawie powyższego orzeczenia Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. przyznał B. B. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. B., D. B. i B. B. na okres od 1 lipca 2010 r. do 30 września 2010 r., w kwocie po 300,00 zł na każde z dzieci. Następnie – po zakończaniu okresu świadczeniowego określonego w powyższej decyzji – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O., działając z upoważnienia Wójta Gminy K. – O., przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2011r. zobowiązał dłużnika alimentacyjnego do zwrotu w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji kwoty 2700,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, tytułem otrzymanych przez osoby uprawnione. Po rozpatrzeniu dowołania T. B. organ odwoławczy uznał decyzję organu I instancji za prawidłową. Kolegium wskazało, iż z treści art. 27 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że w sytuacji gdy została wydana decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty tych świadczeń lub przedmiotowa decyzja została uchylona, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych należności. Kolegium podkreśliło, iż powyższy przepis nie pozostawia organom administracji żadnej dowolności bądź uznaniowości. W związku z tym – zdaniem organu odwoławczego - po zakończeniu okresu wypłaty świadczeń przyznanych decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., organ I instancji miał ustawowy obowiązek zażądać od T. B. ich zwrotu, co też prawidłowo uczynił. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. B. wniósł o uchylenie powyższej decyzji oraz o "odroczenie terminu płatności świadczenia alimentacyjnego do 2013 r." Skarżący wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Od dwóch lat przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie posiada stałego źródła dochodu. Zły stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy, a w konsekwencji również spłatę długów ciążących na jego gospodarstwie oraz wypłaconych jego dzieciom świadczeń alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Podstawę prawną wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela ma obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). Analiza powyższego unormowania prowadzi do stwierdzenia, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Ponadto należy podkreślić, iż nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11). Biorąc powyższe pod uwagę, za bezzasadne należy uznać argumenty podniesione przez T. B. w skardze. W związku z zakończeniem okresu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na rzecz dzieci skarżącego decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O. był bowiem zobowiązany do wydania decyzji nakazującej T.B. zwrot przedmiotowych należności. Ponadto należy wyjaśnić, iż do właściwości sądu administracyjnego nie należy rozstrzyganie w przedmiocie odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czego w skardze domagał się T. B. Niemniej jednak zaskarżona decyzja podlega uchyleniu jako wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organ II instancji - utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O. z dnia [...] października 2011 r. nakazujące T. B. zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego dzieci – pominął fakt, iż w aktach sprawy (k. 8 akt administracyjnych) znajduje się decyzja tego samego organu z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...], wydana w tym samym przedmiocie, którego dotyczy decyzja z dnia [...] października 2011 r. Ponadto w aktach sprawy znajduje się również postanowienie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] o sprostowaniu zawartych w decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. błędów pisarskich (k. 16 akt administracyjnych). Treść powyższej decyzji (po sprostowaniu) wskazuje, iż jest ona tożsama z decyzją organu I instancji z dnia [...] października 2011 r., a tożsamość ta dotyczy zarówno podmiotu i przedmiotu sprawy, jak i stanu faktycznego oraz prawnego. Oba te rozstrzygnięcia wydane bowiem zostały w celu zobowiązania T. B. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na osoby uprawnione: M. B., D. B. i B. B. w okresie od 1 lipca 2010 r. do 30 września 2010 r. w łącznej wysokości 2700,00 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. Zarówno decyzja z dnia [...] lipca 2011 r. jak i w decyzja z dnia [...] października 2011 r. dotyczą zwrotu świadczeń przyznanych decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...]. Należy jednak zauważyć, że wprawdzie decyzja z dnia [...] lipca 2011 r. została podpisana przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O., jednak w aktach sprawy brak jest potwierdzenia doręczenia jej stronie (w aktach tych znajduje się jedynie potwierdzenie doręczenia skarżącemu postanowienia o sprostowaniu błędów pisarskich zawartych w tej decyzji). W związku z tym na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób ustalić, czy decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lipca 2011 r. weszła do obrotu prawnego. Zgodnie bowiem z obecnym w literaturze poglądem, decyzja administracyjna wchodzi do obrotu prawnego w chwili jej doręczenia stronie (por. J. Borkowski [w.] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2009, s.425). Wobec powyższych wątpliwości konieczne jest ustalenie przez organ odwoławczy, czy decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2011 r. została doręczona stronie, a co za tym idzie – czy weszła do obrotu prawnego oraz czy następnie w obrocie tym się ostała. Funkcjonowanie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. – O. z dnia 11 lipca 2011 r. jako decyzji ostatecznej oznaczałoby bowiem, iż wydana następnie przez ten organ decyzja z dnia [...] października 2012 r. dotknięta jest wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., w myśl którego ustalenie, iż decyzja ostateczna dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności tej decyzji. W niniejszej sprawie okoliczność ta czyniłaby natomiast koniecznym uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i umorzenie postępowania przez organ odwoławczy, bowiem pomimo, iż instytucja stwierdzenia nieważności ma zastosowanie jedynie w odniesieniu do decyzji ostatecznych, to w sytuacji, gdy decyzja dotycząca sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną została w toku postępowania zaskarżona, przez co nie stała się decyzją ostateczną, naruszenie rei iudicatae uzasadnia umorzenie postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2470/00). W ocenie Sądu niewyjaśnienie przez organ odwoławczy wskazanych powyżej okoliczności przed wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie stanowiło naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a jako, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz.270) orzekł, jak w sentencji wyroku. O niepodleganiu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art.152 wspomnianej ustawy.