II SA/Lu 124/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 30 grudnia 2022 r., znak: SKO.PW/403/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej także jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania W. C., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Aleksandrów (dalej także jako: Wójt) z dnia 5 sierpnia 2022 r. w przedmiocie umorzenia w całości postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W. C. (dalej także jako: skarżący) pismem datowanym na dzień 30 stycznia 2021 r. zwrócił się o nakazanie przywrócenia poprzedniego poziomu gruntu na sąsiedniej działce, należącej do W. B. lub nakazanie mu wykonania koryt betonowych w celu odprowadzenia wody z działki. Skarżący wskazał, że jest właścicielem działki nr ewid. [...]. W piśmie wskazał, że W. B. podczas budowy domu podniósł grunt. Pismo w dniu 1 lutego 2021 r. wpłynęło do Starosty Biłgorajskiego, a po przekazaniu do Wójta, wpłynęło do organu I instancji w dniu 15 lutego 2021 r. W toku postępowania w dniu 15 marca 2021 r. przeprowadzono oględziny, natomiast w dniu 12 kwietnia 2021 r. przesłuchano strony tj. W. C. i W. B. Decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r. Wójt umorzył postępowanie w oparciu o art. 234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2021 r., poz. 624). Kolegium decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność zbadania kwestii wykonania w 2017 r. na działce sąsiedniej rowów odprowadzających wodę na grunt sąsiedni, co mogło wpłynąć na stosunki wodne. Ponownie rozpoznając sprawę Wójt umorzył postępowanie wskazaną na wstępie decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że zgodnie z decyzją z dnia 29 kwietnia 2021 r. nastąpił podział działki nr ewid. [...] na działki: [...]. Wójt ponownie przeprowadził oględziny – w dniu 7 marca 2022 r. W uzasadnieniu decyzji podał, że nie stwierdzono istnienia rowów na działce W. B., w związku z czym nie doszło do naruszenia stosunków wodnych w 2017 r. Zdaniem Wójta do naruszenia stosunków wodnych doszło na skutek podniesienia poziomu gruntu na działkach W. B. w związku z rozpoczęciem budowy domu mieszkalnego na działkach nr ewid. [...]. Prace rozpoczęto w maju-czerwcu 2015 r. Organ I instancji przywołał wyjaśnienia W. C. z dnia 12 kwietnia 2021 r., gdy podał, że do poniesienia gruntu doszło po maju, w drugiej połowie 2015 r. Nawiezienie ziemi w 2015 r. doprowadziło do zmiany kierunku nachylenia gruntu na działkach nr ewid. [...], już wówczas woda spływała na jego działkę nr ewid. [...]. W związku z powyższym organ ustalił, że skarżący już od czasu rozpoczęcia budowy domu przez W. B. wiedział o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt tj. od maja-czerwca 2015 r. Kolegium uzasadniając powołaną na wstępie decyzję przytoczyło treść art. 234 ust. 1-5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2022 r., poz. 2625, dalej jako: p.w.). Mając na uwadze m. in. protokoły oględzin wraz z załącznikami oraz wyjaśnienia złożone przez W. C., organ II instancji ocenił, że skarżący wiąże zmianę stosunków wodnych z wybudowaniem na działkach sąsiednich nr [...], należących do W. B., budynku mieszkalnego i podniesieniem terenu tych działek. Wskazane prace zostały wykonane w maju-czerwcu 2015 r. Natomiast skarżący w drugiej połowie 2015 r. stwierdził fakt podniesienia gruntu, co doprowadziło do zmiany kierunku jego nachylenia i już wówczas woda spływała na działkę nr ewid. [...]. Kolegium wskazało, że w czasie oględzin przeprowadzonych w dniu 15 marca 2021 r. ustalono istnienie spadków terenu przy budynku mieszkalnym na działce nr [...], w kierunku działki nr ewid. [...] (kierunek zachodni), spadki terenu w kierunku południowym i wschodnim, w pozostałych miejscach działki ne [...] oraz istnienie rowka odprowadzającego wody z podmokłego terenu w południowej części działki nr ewid. [...] przy posadowionej tam stodole wzdłuż granicy z działką nr ewid. [...]. W toku przesłuchania skarżący wskazał na powstawanie podtopień na skutek spływu wód z działki sąsiedniej przed, pod i za jego domem mieszkalnym na działce nr [...], co wymaga, jego zdaniem, wykonania przez sąsiada wzdłuż granicy z działką nr [...] betonowego koryta i skierowania wód opadowych z dachu budynków na działkach nr ewid. [...], po odpowiednim ich orynnowaniu, do tego koryta, a następnie do rowu przy drodze. Kolejno organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że działka nr ewid. [...] uległa podziałowi i wydzielono z niej, między innymi działkę nr ewid. [...], której właścicielem jest W. C. oraz działkę nr [...], której właścicielami stali się B. i M. Ż. Jak ustalono w toku oględzin w dniu 7 marca 2022 r. przy granicy działek, wzdłuż ogrodzenia z płyt betonowych W. B. wyrównał teren na wysokości budynku mieszkalnego odwracając generalnie spadek terenu w kierunku wschodnim oraz zmienił poszycie budynku stodoły i wykonał jego orynnowanie. Organ I instancji stwierdził, że powierzchnia działek nr [...] pomiędzy budynkiem mieszkalnym a stodołą nie wykazuje wyraźnych zmian w strukturze gruntu - teren ten jest porośnięty trawą i nie stwierdzono na nim rowów, które mogłyby bezpośrednio odprowadzać wodę na działki nr ewid. [...]. Spadek terenu występował w kierunku wschodnim oraz południowym - zgodnie z jego naturalnym ukształtowaniem. Ponadto ustalono, że na części działki nr [...], sąsiadującej aktualnie z działką nr ewid. [...] wykonane są rowki, w tym wzdłuż granicy z działką [...] służące odprowadzaniu wody z dachu stodoły oraz z terenu przed stodołą, przy czym tym celom służą także peszle (rury karbowane) poprowadzone pod stodołą do studzienki i rowu melioracyjnego. Podkreślono, że aktualni właściciele działki nr ewid. [...], pomimo wezwania, nie wypowiedzieli się w kwestii odprowadzania wód na działce sąsiedniej, zaś skarżący, z uwagi na fakt, iż przestał być właścicielem części nieruchomości, nie może aktualnie, w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych ze skutkiem dla jego gruntu, odwoływać się do sytuacji na gruncie sąsiednim przy granicy z działką nr [...], do której nie ma tytułu prawnego. Reasumując powyższe rozważania organ odwoławczy doszedł do przekonania, że nie było podstaw, aby ewentualną zmianę stosunków wodnych wiązać z innymi działaniami W. B. niż podniesieniem terenu, które nastąpiło w 2015 r., w związku z budową budynku mieszkalnego. Zmiana stosunków wodnych mogła wystąpić w maju lub czerwcu tegoż roku – o czym skarżący, jak sam twierdzi, wiedział już wówczas. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że podanie o uregulowanie stosunków wodnych zostało wniesione po upływie pięcioletniego okresu, o którym stanowi art. 234 ust. 5 p.w., zatem postępowanie należało umorzyć w całości jako bezprzedmiotowe. Skargę na powyższą decyzję wniósł W. C., który nie formułując konkretnych zarzutów, nie zgodził się z treścią rozstrzygnięcia. Stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przedawnienie. Wniósł o uchylenie decyzji Kolegium w całości. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zgodnie z art. 234 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Jednakże na mocy art. 234 ust. 5 p.w. postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. W tym miejscu wypada wskazać, że wszystkie instytucje należące do tzw. kategorii dawności (jak przedawnienie, zasiedzenie itd.) służą głównie stabilizacji stosunków prawnych. Do ich istoty należy to, że niewykonanie uprawnień w określonym czasie skutkuje utratą określonego prawa. Na kanwie art. 234 ust. 5 p.w. upływ czasu limituje możliwość wszczęcia postępowania i wydania decyzji o przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Upływ powyższego terminu uniemożliwia działanie organów zarówno na wniosek, jak i z urzędu. Omawiany termin, który biegnie od daty powzięcia wiadomości o okolicznościach wskazanych w przepisie (łac. a tempore scientiae), ma charakter prekluzyjny. Skutkiem przekroczenia tego terminu jest brak możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom stosownie do art. 234 ust. 3 p.w. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca posłużył się sformułowaniem "dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu", co oznacza, że termin ten co do zasady biegnie już od samego spostrzeżenia zmiany stanu wody, który negatywnie oddziałuje na grunt sąsiedni, nie zaś ustalenia jego przyczyny. Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że wraz z powzięciem informacji o szkodliwym oddziaływaniu na grunt, biegnie termin, z upływem którego strona traci możliwość skutecznego domagania się zainicjowana postępowania, ale również nie może toczyć się z urzędu. Co do zasady prowadzenie postępowania w przedmiocie zmiany stanu wód na gruncie wymaga wnikliwego ustalenia stanu faktycznego, do czego nierzadko niezbędna jest wiedza specjalistyczna. Funkcja ochronna art. 234 ust. 5 p.w. wyraża się w tym, że upływ czasu często wywołuje trudności dowodowe i co najmniej ogranicza możliwość rzetelnego ustalenia stanu faktycznego. W związku z powyższym osoba, która dowiedziała się o szkodliwym oddziaływaniu na jej grunt powinna podjąć stosowne działania, mając w polu widzenia ograniczenie czasowe. W związku z powyższym w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji z art. 234 ust. 3 p.w. ustala się: czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, czy nastąpiła szkoda na gruncie sąsiednim i czy szkoda wynika ze zmiany stosunków wodnych na gruncie sąsiednim. Przede wszystkim należy jednakże stwierdzić, w jakiej dacie właściciel gruntu, na który zmiana stanu wody negatywnie oddziałuje, dowiedział się o tej okoliczności. Stwierdzenie, że upłynął okres pięcioletni z art. 234 ust. 5 p.w. determinuje dalsze działanie organu. Z powyższych względów w przypadku, gdy organ ustalił, że zachodzą okoliczności, o których stanowi art. 234 ust. 5 p.w. nie istnieje konieczność ustalania stanu faktycznego w zakresie stanu wód w takim zakresie, jak w przypadku, gdy postępowanie zmierzałoby do wydania decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. Może ono zostać ograniczone do najistotniejszych kwestii tj. kiedy strona dowiedziała się o szkodliwym oddziaływaniu na grunt. Naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć jako taką ingerencję w teren działki, który wywołuje zmianę zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie tj. doszło do zmiany kierunku czy intensywności spływu wód (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 260/19). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zważyć, że skarżący o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt dowiedział się w drugiej połowie 2015 r., co wiąże z podwyższeniem gruntu na działkach należących do W. B. (nr ewid. [...]). Należy w tym miejscu podkreślić, że to ta data - gdy skarżący dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt - ma istotne znacznie z punktu widzenia art. 234 ust. 5 p.w., nie zaś data, kiedy to szkodliwe oddziaływanie wystąpiło. Poczynione w toku postępowania ustalenia wykazały, że do istotnej zmiany stanu zagospodarowania działek sąsiednich (nr ewid. [...]) doszło w maju-czerwcu 2015 r., gdy właściciel tych działek rozpoczął budowę budynku mieszkalnego. Po tej dacie, w 2015 r., skarżący odnotował oddziaływanie na swój grunt. Skarżący konsekwentnie od 2021 r. wskazuje jako przyczynę zmiany stosunków wodnych na gruncie wskazuje podwyższenie terenu działek nr [...]. Należy zauważyć, że również w skardze wskazał, że "woda zgodnie ze spadkiem wzdłuż budynku mieszkalnego W. B. spływa na moją działkę [...] z nawiezionej ziemi na działkę". Oznacza to, że sam skarżący niezmienne łączy zmianę stosunków wodnych z podwyższeniem gruntu, które miało miejsce w 2015 r. Kolejno należy zauważyć, że w istocie irrelewantne dla sprawy jest to, czy na sąsiednim gruncie dokonano późniejszego wyrównania terenu. Wskazywana w sprawie przyczyna zmiany stosunków wodnych jest wywodzona ze zmiany wysokości terenu, która nastąpiła w związku z prowadzonymi w 2015 r. pracami budowlanymi. Z samej skargi wynika również, że ewentualne oddziaływanie "rowków" na grunt skarżącego należy wiązać z podwyższeniem terenu sąsiedniego. Natomiast utrzymywanie drożności "rowków" należy uznać za element zachowania określonego stanu, nie zaś jego zmianę. Przede wszystkim jednak w postępowaniu wykluczono ich oddziaływanie na grunt skarżącego. W toku oględzin, które miały miejsce w dniu 7 marca 2022 r. stwierdzono istotną zmianę stanu faktycznego. Odnotowano bowiem podział dawnej działki nr ewid. [...], między innymi na działkę należącą aktualnie do skarżącego (nr ewid. [...]) i należącą do B. i M. Ż. (nr ewid. [...]). Wówczas wskazano, że na części działki nr ewid. [...], sąsiadującej z działką nr ewid. [...], wykonane są rowki służące odprowadzeniu wody z dachu stodoły i terenu przed stodołą. Działka ta nie jest jednak aktualnie własnością skarżącego, zatem oddziaływanie na nią gruntu sąsiedniego pozostaje poza przedmiotem sprawy. Stan zagospodarowania działki sąsiedniej uległ zmianie od maja-czerwca 2015 r. i już w drugiej połowie tego roku skarżący powziął wiedzę o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ówczesną działkę nr ewid. [...]). Ewentualna zmiana stosunków wodnych, jak wynika z twierdzeń skarżącego i ustaleń organu, będzie miała źródło w podwyższeniu terenu sąsiedniego. Żadne inne powołane przez skarżącego przyczyny negatywnego oddziaływania na jego grunt nie znalazły potwierdzenia. Należy w tym miejscu podkreślić, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika inne potencjalne źródło szkodliwego oddziaływania. Skarżący wiedzę o zmianie stosunków wodnych oddziałującej na jego grunt ma od drugiej połowy 2015 r., czyli najpóźniej od 31 grudnia 2015 r. W świetle art. 234 ust. 5 p.w. po upływie pięciu lat od tej daty nie może toczyć się postępowanie administracyjne w tym przedmiocie. W związku z powyższym zasadne było umorzenie postępowania (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. II SA/Gl 187/22). Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie niewątpliwie skarżący upatrywał źródła zmiany stosunków wodnych w podwyższeniu gruntu działki sąsiedniej w związku z realizacją domu przez W. B. W toku postępowania nie ujawniono innych okoliczności, które mogłyby wywołać zmianę stosunków wodnych. W szczególności w toku postępowania ustalono, że na działkach nr ewid. [...] nie występują rowy, które mogłyby bezpośrednio odprowadzać wodę na działkę skarżącego. Nie było również kwestionowane to, że skarżący dowiedział się o podwyższeniu terenu działki sąsiedniej, z czego wywodził naruszenie stosunków wodnych, w drugiej połowie 2015 r. W drugiej połowie 2015 r., po maju, stwierdził szkodliwe oddziaływanie na jego grunt. Pięcioletni okres, o którym stanowi art. 234 ust. 5 p.w. upłynął przed złożeniem przez skarżącego wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego z dnia 30 stycznia 2021 r. (termin upłynął najpóźniej z końcem 2020 r.). Należy podkreślić w tym miejscu, że w toku postępowania nie wystąpiły okoliczności faktyczne, których ustalenie wymagało wiadomości specjalnych. Nie budzi także wątpliwości fakt, że w przepisach ustawy Prawo wodne nie ma wyraźnego przepisu, który wskazywałby konieczność przeprowadzenia konkretnych dowodów. Determinujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało niekwestionowane ustalenie, że skarżący powziął wiedzę o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt w drugiej połowie 2015 r., po tym jak na działkach nr ewid. [...] doszło do zmiany stanu zagospodarowania. Treść art. 234 ust. 5 p.w. nie wzbudza wątpliwości interpretacyjnych i ma kategoryczne brzmienie. W związku z powyższym, na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy, organ był zobligowany do umorzenia postępowania. Sąd stwierdza, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy, przeprowadzając postępowanie w sposób zgodny z przepisami prawa procesowego. Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyło przepisów prawa materialnego ani procesowego. Sprawę rozstrzygnięto po wyczerpującym i prawidłowym zebraniu, a następnie rozpatrzeniu materiału dowodowego, który był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia – zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Mając na względzie szeroką argumentację wyrażoną w skardze, należy podkreślić, że Sąd rozstrzyga sprawę jedynie w jej granicach – w tym przypadku jedynie w odniesieniu do zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Jednocześnie, uwzględniając ogólnikowy charakter zarzutów skarżącego, należy podkreślić, że Sąd z urzędu nie dostrzegł uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.