II SA/Lu 127/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...], a także postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz E. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał J. K. uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002r, Nr 42, poz. 371 ze zm. - dalej jako "ustawa") z tytułu pobytu w obozie w Zwierzyńcu w lipcu 1943r. oraz § 6 pkt 15 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154 ze zm.). Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, iż J. K. zmarł w dniu 12 wrześniu 2003 r. w Z. Decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] przyznano E. K. uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie. W wyniku przeprowadzonej analizy akt sprawy organ stwierdził, iż decyzja o przyznaniu uprawnień kombatanckich J. K. mogła zostać podjęta w oparciu o fałszywe dowody. W związku z tym zawiadomiono Prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Prokuratura Rejonowa w Z. postanowieniem z dnia [...] umorzyła śledztwo przeciwko wnioskodawczyni (oryginał postanowienia znajduje się przy aktach administracyjnych K-1190694). Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w sprawie przyznania J. K. uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] o przyznaniu uprawnień kombatanckich J. K. i odmówił przyznania tych uprawnień. Po rozpatrzeniu wniosku E. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [....] uchylającą decyzję z dnia [...] o przyznaniu uprawnień kombatanckich J. K. i odmawiającą przyznania mu uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. W związku z podejrzeniem zaistnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 kpa w omawianej sprawie, organ ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i rozstrzygnął, uwzględniając zmieniony stan faktyczny w myśl art. 151 § 1 kpa. Oświadczenia świadków S. R. oraz K. M. złożone w sprawie organ uznał za niewiarygodne. Świadek K. M., przesłuchany przed Urzędem Miejskim w Z. w dniu 11 sierpniu 2005 r. zeznał, że nie zna J. K., nie składał oświadczenia w jego sprawie, a podpis pod oświadczeniem z dnia 20 lutego 2002 r. jest jedynie podobny do jego. Podobnie zeznał S. R. po okazaniu zdjęcia wnioskodawcy. Stwierdził on bowiem, że nie rozpoznaje K. i nie pamięta, czy składał oświadczenie w jego sprawie. Poza tym podczas postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Z. biegły ustalił, iż oświadczenie M. zostało sfałszowane, natomiast przesłuchiwany w charakterze świadka R. potwierdził wcześniejsze zeznania wskazując, iż nie pamięta, czy przebywał wspólnie ze stroną w obozie. Świadkowie ci nie potwierdzili (podczas przesłuchania), wnioskowanych przez J.K. okoliczności, zatem organ orzekający odmówił wiarygodności ich pisemnym oświadczeniom, złożonych do akt sprawy. Podniósł także, że na okoliczność pobytu wnioskodawcy w obozie nie przedstawiono innych dowodów z dokumentu. W związku z tym Kierownik Urzędu uznał, iż decyzja z dnia [...], na mocy której J. K. otrzymał uprawnienia kombatanckie, została wydana na podstawie dowodów, które okazały się fałszywe (oświadczenia świadków). Organ orzekający zwrócił się o dodatkowe informacje do Instytutu Pamięci Narodowej i Archiwum Państwowego w L. Instytucje te nie wskazały jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jednoznacznie pobyt J. K. w obozie przesiedleńczym w Z. Organ wskazał, że po przeanalizowaniu "Pamiętników" dr K. z czasów okupacji, na które powołuje się skarżąca, uznał, że nie potwierdzają one informacji o pobycie ojca J. K. w obozie w Z. W związku z powyższym ze względu na to, iż dowody na których, podstawie przyznano stronie uprawnienia kombatanckie okazały się fałszywe, a w jednostkach archiwalnych nie odnaleziono informacji potwierdzających wnioskowanych przez stronę okoliczności - pobyt w obozie przesiedleńczym w Z. - Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...] i wydał rozstrzygnięcie o odmowie przyznania J. K. uprawnień kombatanckich. Organ wyjaśnił, że uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami nie samoistnymi, ale pochodnymi, a ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je, gdyby żył i w związku z tym wskazał, że uprawnienia te nie przysługują również E. K. Odnosząc się do zarzutu strony odnośnie naruszenia przepisu proceduralnego wynikającego z art. 146 § 1 kpa, organ stwierdził, iż w stanie faktycznym wskazywane przez stronę naruszenie nie miało miejsca. Decyzja o przyznaniu stronie uprawnień kombatanckich z dnia [...] została wysłana do wnioskodawcy w dniu 6 czerwca 2003 r. (data stempla). Natomiast - jak wynika z przytoczonego powyżej przepisu - organowi orzekającemu, który wznawia postępowanie administracyjne ze względu na fałszywe dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, czyli przesłankę wynikającą z art. 145 § 1 pkt 1 kpa przysługuje termin dziesięcioletni. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...], E. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej, że została wydana "z rażącym naruszeniem prawa i jest dla niej krzywdząca". Strona podniosła, że rozstrzygnięcie w sprawie zostało głównie oparte na postanowieniu Prokuratury z dnia [...], stwierdzającym, że "brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienie przestępstwa" dotyczących oświadczenia K.M. i S.R. Zdaniem strony postępowanie dowodowe w sprawie uprawnień kombatanckich zostało subiektywnie ocenione. Natomiast fragmenty pamiętnika Z.K. zostały przeanalizowane pobieżnie, co w sposób istotny wpłynęło na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji. Ponadto podkreślił, że obecnie obowiązująca ustawa nie przewiduje przesłanki przyznania uprawnień z tytułu "ewentualnego" przebywania w obozie przesiedleńczym rodziny, w tym przypadku ojca strony. Istotne jest bowiem udowodnienie osobistego przebywania w miejscu odosobnienia. Zatem ewentualny udokumentowany pobyt ojca strony w obozie, nie miałby wpływu na przyznanie uprawnień kombatanckich J. K. Poza tym sam wnioskodawca w życiorysie z dnia 22 sierpnia 1998r. składanym do Urzędu w trakcie ubiegania się o przyznanie przedmiotowych uprawnień, nie wskazał na okoliczność przebywania w obozie przesiedleńczym z ojcem, ale z matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w przedmiotowej sprawie jest zasadna. Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie jego zgodności z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), stosownie do którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], który utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] wydaną w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa, uchylającą decyzję z dnia [...] o przyznaniu uprawnień kombatanckich J. K. i odmowie przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Decyzja powyższa została wydana w wyniku wznowienia z urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa postępowania zakończonego decyzją ostateczną Kierownika Urzędu z dnia 21 maja 2003r. o przyznaniu uprawnień kombatanckich J. K. Kwestią zasadniczą przedmiotowej sprawy, jest ocena, czy Kierownik Urzędu w stanie faktycznym tej sprawy prawidłowo zastosował art. 145 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 151 § 1 pkt 2, jako podstawę prawną w tym postępowaniu wznowieniowym do uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 21 maja 2003r. o przyznaniu uprawnień kombatanckich J.K. z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Z. Wskazać należy, że postępowanie wznowieniowe jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Reguły związane ze wszczęciem tego postępowania oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego. W pierwszej fazie postępowania organ administracji sprawdza jedynie, czy zachodzą przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 kpa lub w art. 145a § 1 kpa. Jeśli tak, to organ administracji ma obowiązek wznowić postępowanie i już we wznowionym postępowaniu ocenić, czy przesłanki te rzeczywiście zostały spełnione i mogą być podstawą do uchylenia decyzji lub postanowienia wydanego w zwykłym postępowaniu. Jeżeli już na początku wiadomo, że nie zachodzą, organ działając na podstawie art. 149 § 3 kpa odmawia decyzją wznowienia postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania mają charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, która w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszcza możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji. Z tego względu przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający W przedmiotowej sprawie – o czym mowa wyżej – Kierownik Urzędu dokonując ponownej oceny dowodów w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję dotychczasową, gdyż stwierdził istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa i wydał nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Z kolei, zgodnie z art. 145 § 2 ww. aktu z powyższej przyczyny postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej organ wydał w oparciu o ustalenie braku wiarygodności, dowodów potwierdzających pobyt wnioskodawcy w obozie w Zwierzyńcu tj. oświadczeń: S.R. i K. M. Organ uznał, że oświadczenia te okazały się nieprawdziwe i odmówił im wiarygodności. Poza tym wskazał na poparcie swojego stanowiska, na fakt stwierdzenia w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w Z., że oświadczenie K. M. zostało sfałszowane, natomiast wcześniejsze zeznania S. R. zostały przez niego w końcu potwierdzone, z tym jednak, iż oświadczył on, że nie pamięta, czy przebywał wspólnie ze stroną w obozie. Zdaniem Sądu przyjęcie takiego stanowiska przez organ administracji w niniejszej sprawie, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, jest niedopuszczalne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że co prawda toczyło się postępowanie w sprawie ujawnienia faktu sfałszowania dokumentów, ale zakończyło się ono postanowieniem Prokuratora Rejonowego z dnia [...] o umorzeniu śledztwa z powodu braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienie przestępstwa. W uzasadnieniu tego postanowienia Prokurator wskazał, że z opinii biegłego z zakresu badania dokumentów wynika, że podpis K. M. nie został przez niego nakreślony, nie udało się jednak ustalić kto to uczynił. Fałszerstwo dowodu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 kpa, musi zostać jednak potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu, czego organ w przedmiotowej sprawie nie przedstawił. Strona (tutaj organ), która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy, musi przedłożyć dowód w postaci orzeczenia sądowego, stwierdzającego, że dokument został sfałszowany. Za taki dowód w przedmiotowej sprawie nie mogło być uznane wskazywane postanowienie Prokuratury Rejonowej. Umorzenie postępowania przez Prokuraturę wyłączyło możliwość potwierdzenia wymogu, by sfałszowanie dowodu było stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, a co za tym idzie wyłączyło możliwość uznania, iż zachodzi przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 kpa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 2408/06, publ. LEX nr 334829). Zeznania S. R. i K. M. uznane zostały za fałszywe na podstawie uzasadnienia postanowienia prokuratorskiego o umorzeniu postępowania. Zdaniem Sądu nie jest to miarodajna przesłanka stwierdzenia fałszywości zeznań w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 kpa (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2010r., II OSK 353/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Postanowienie takie może być dowodem w sprawie, ale nie orzeczeniem właściwego organu o sfałszowaniu dowodu, wykorzystanego przez organy administracji. Podkreślić należy, że w świetle dyspozycji art. 145 § 2 kpa wznowienie postępowania z przyczyny określonej w § 1 pkt 1 tj. fałszywości dowodów przed stwierdzeniem tego faktu orzeczeniem sądu lub innego organu, może nastąpić tylko wówczas, gdy sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Zaskarżona decyzja nie wskazała, by w sprawie niniejszej te zaostrzone przesłanki wznowieniowe zostały spełnione. Ponadto organ administracji naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Przede wszystkim ponownie rozpoznając sprawę, mając na uwadze istotne rozbieżności w oświadczeniach ww. świadków, nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w sprawie po wznowieniu postępowania. Jako dowód należało bowiem dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzecznie z prawem zgodnie z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, już po wznowieniu, organy nie przeprowadziły np. ponownego przesłuchania świadków, co do oświadczeń których zachodziły wątpliwości, co ich wiarygodności. Skoro świadków przesłuchano przed wznowieniem postępowania, to tym bardziej należało poczynić kroki w celu zagwarantowania stronie prawa do udziału w nowym przesłuchaniu (w myśl art. 79 kpa). Zatem należy uznać, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, mający na celu ustalenie stanu faktycznego jest niekompletny. Świadczy o tym choćby znajdujące w się w aktach sprawy ww. postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia [...], które jest niepełne w zakresie jego uzasadnienia (brak stron). Konkludując należy uznać, że organ błędnie uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 1 kpa i w konsekwencji uchylił decyzje ostateczną w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Ze wskazanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji, przy czym na zasadzie art. 135 tej ustawy rozstrzygnięcie to odniósł także do wcześniejszej decyzji organu z dnia [...] oraz do postanowienia Kierownika Urzędu z dnia [...], nr [...] o wznowieniu postępowania, gdyż jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu, mając na uwadze powyższe uwagi, rozważy dopuszczalność wszczęcia postępowania wznowieniowego w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich J.K., a w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii przeprowadzi w sposób wnikliwy i szczegółowy postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.