II SA/Lu 127/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2013 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 24 września 2012r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Miasta odmówił E. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem S. D. Powyższa decyzja została wydana po decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...]. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I instancji odmówił E. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu stwierdzenia przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. W ocenie organu wnioskodawczym nie jest osobą legitymowaną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wobec męża nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o.. Organ wskazał, że z art. 27 i 130 tego kodeksu wynika, że obowiązek alimentacyjny istnieje tylko między małżonkami rozwiedzionymi. Natomiast w trakcie trwania związku małżeńskiego małżonkowie mają obowiązek każde według swoich sił i możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, ale nie jest to obowiązek alimentacyjny. Ponadto organ I instancji wskazał, że nie kwestionuje, iż S. D. jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Świadczy bowiem o tym dołączone do wniosku orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...], Nr [...] o jego całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nie kwestionuje też, że wnioskodawczyni pomaga w codziennym funkcjonowaniu swojemu mężowi i że z powodu sprawowanej opieki nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Jak ustalił organ wnioskodawczym nie pracuje i od 2008r. nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna - wyrejestrowała się w 2008r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia męża. Ostatni jej stosunek pracy został rozwiązany w 2007r. z powodu upływu okresu, na jaki umowa o pracę została zawarta. Organ I instancji ustalił również, że nie można wykluczyć możliwości sprawowania opieki nad S. D. przez jego dzieci i jego braci, skoro żadne z nich nie zostało zwolnione orzeczeniem sądu z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. W odwołaniu E. D. zarzuciła organowi I instancji błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów k.r.o. Zdaniem odwołującej treść obowiązków małżeńskich wynikająca z art. 23 i 27 k.r.o. jest tożsama, a nawet szersza od obowiązku alimentacyjnego pomiędzy krewnymi wynikającego z art. 128 tego kodeksu. W stosunkach między małżonkami przepisy kodeksu nie posługują się wprost pojęciem obowiązku alimentacyjnego, ale w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że do obowiązków wynikających z art. 23 i 27 k.r.o. stosuje się przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego (wyrok SN z dnia 24 sierpnia 1990r. sygn. akt I CR 442/90). W jej ocenie skoro ustawodawca daje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnym wypełniającym obowiązek alimentacyjny, to tym bardziej takie prawo mają wspomagający się wzajemnie w chorobie małżonkowie. Odmowa przyznania świadczenia małżonkowi narusza konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej, godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej i takie stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych i wyrokach Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto E. D. wyjaśniła, że jest jedyną osobą, która może zapewnić mężowi opiekę. Jego bracia B. i G., nie mają możliwości organizacyjnych i finansowych, natomiast własne dzieci pomagają sporadycznie, bo mieszkają w Warszawie. Jak wskazała odwołująca córka obecnie pracuje i spłaca kredyt, a syn poszukuje pracy. Nie ma więc żadnej możliwości otrzymania pomocy od rodziny, czy to finansowej czy w naturze. Jedynym źródłem dochodu rodziny jest renta męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu powyższego odwołania od decyzji organu I instancji utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz powołując się na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy wskazał, że nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło, że nie ma wątpliwości co do tego, że S. D. wymaga pomocy drugiej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...], Nr [...]). Odnośnie do warunków określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, Kolegium stwierdziło, że E. D. nie spełnia przede wszystkim warunku określonego w punkcie 2 tego przepisu. E. D. nie jest bowiem obciążona wobec swojego męża obowiązkiem alimentacyjnym, o jakim mowa w art. 128 k.r.o., nie mieści się więc w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego określonym w art. 17 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy ponadto wyjaśnił, że art. 23 i 27 k.r.o. stanowią, że oboje małżonkowie obowiązani są, każde według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, a zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Kolegium nie oznacza to, że pomiędzy małżonkami istnieje ustawowy obowiązek alimentacyjny. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami. Unormowany został jedynie obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami rozwiedzionymi (por. art. 60 i 130 k.r.o.) oraz małżonkami, w stosunku do których orzeczono separację (art. 614 § 4 k.r.o). Jedynie wskazuje się, że art. 27 k.r.o. nakładający na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, może być traktowany jako źródło obowiązku łożenia także na utrzymanie współmałżonka, ale mowa jest jedynie o obowiązku zbliżonym do alimentacyjnego (quasi alimentacyjnym), a nie alimentacyjnym (por. wyrok SN z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt IV CK 371/03; Lex nr 174213). Poza tym za tym, że świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi nie przysługuje przemawia także art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba że małżonek osoby niepełnosprawnej również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem. Kolegium dodało, że przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego są ściśle określone, co oznacza, że organ nie może orzec inaczej, niż wynika to z przepisu prawa. Organy mogą przyznać świadczenie tylko w warunkach spełnienia przesłanek ustawowych, natomiast nie mogą brać pod uwagę szczególnych okoliczności, dotyczących sytuacji życiowej i finansowej rodziny wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] E. D. przedstawiła przebieg postępowania w niniejszej sprawie oraz podtrzymała argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 53 ze zm., dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności; 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pracy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powołanego przepisu wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 k.r.o. - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. W orzecznictwie ukształtowany jest pogląd, zgodnie którym obowiązek alimentacyjny nie istnieje miedzy małżonkami (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 lutego 2013r., sygn. akt II SA/Lu 1122/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje jedynie obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami rozwiedzionymi (art. 60 k.r.o.) oraz małżonkami, w stosunku do których orzeczono separację (art. 614 § 4 k.r.o.), na co słusznie wskazywały organy administracji w niniejszej sprawie. Wprawdzie w literaturze wskazuje się, że art. 27 k.r.o, nakładający na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, może być traktowany jako źródło obowiązku łożenia także na utrzymanie współmałżonka, to jest to obowiązek jedynie zbliżony do alimentacyjnego - quasi alimentacyjny (por. wyrok SN z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt IV CK 371/03, LEX nr 174213). Należy podnieść, że pomiędzy obowiązkiem ustanowionym w art. 27 k.r.o, a obowiązkiem alimentacyjnym (art. 128 i nast. oraz art. 60 k.r.o.) istnieje pewne podobieństwo, jednak o tożsamości tych obowiązków nie może być mowy. Można mówić co najwyżej o "alimentacyjnym charakterze" obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, konstatacja ta nie upoważnia jednak do formułowania tezy, że między małżonkami - w czasie trwania małżeństwa - istnieje obowiązek alimentacyjny sensu stricto (por. Uchwała SN z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 39/11, Lex nr 951033). Wobec powyższych uwag Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia E. D. organy dokonały właściwej wykładni obowiązujących przepisów prawnych i właściwie je zastosowały w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zm.) skargę należało oddalić.