II SA/Lu 131/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 21 grudnia 2012 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku T. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 5 października 2012 r., nr [...], odmawiającą – w wyniku wznowienia postępowania – uchylenia decyzji ostatecznej Kolegium z dnia 20 maja 2011 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 30 marca 2011 r., nr [...], odmawiającą T. W. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup drewna, węgla i opału – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż w odpowiedzi na wniosek T. W. z dnia 29 października 2011 r., nazwany "skargą", uzupełniony i sprecyzowany pismem z dnia 21 stycznia 2012 r. oraz wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa z dnia 14 sierpnia 2012 r., Kolegium postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. wznowiło postępowanie w opisanej wyżej sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Decyzją z dnia 5 października 2012 r., nr [...], Kolegium odmówiło uchylenia kwestionowanej decyzji z dnia 20 maja 2011 r., nr [...], podnosząc, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r., wydanym w sprawie II SA/Lu 521/11, oddalił skargę T. W. na tę decyzję. Wbrew twierdzeniom strony nie można uznać, że wywiad środowiskowy, którego kserokopię strona otrzymała z WSA w Lublinie w dniu 28 października 2011 r., został sfałszowany. Zarzuty strony dotyczą więc przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Samo stwierdzenie wnioskodawczyni nie jest wystarczające do uznania, że podstawa ta zachodzi w rzeczywistości. Fakt, iż dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe, winien być potwierdzony stosownym orzeczeniem przez organ kompetentny do dokonania takiej oceny. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Zdaniem Kolegium sfałszowanie wspomnianego dowodu nie jest oczywiste, a zatem nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 145 § 2 K.p.a. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała dodatkową podstawę wznowienia, to jest art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. Wnioskodawczyni zakwestionowała również zasadność stanowiska co do braku możliwości zastosowania w sprawie art. 145 § 2 K.p.a. oraz zarzuciła, że organy administracji nie ustaliły należycie stanu faktycznego w sprawie. Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium podzieliło w pełni stanowisko poprzedniego składu orzekającego organu. Organ stwierdził, że wbrew zarzutom strony w rozstrzygnięciu sprawy nie brali udziału członkowie Kolegium wskazani przez stronę. Nadto postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r. Prezes SKO w Lublinie odmówił wyłączenia tychże członków Kolegium. Niezasadny był zarzut strony co do konieczności zastosowania w sprawie art. 145 § 2 K.p.a. Zdaniem Kolegium w sprawie w ogóle nie doszło do sfałszowania dokumentu aktualizacji wywiadu środowiskowego, nie mówiąc o tym, by doszło do "oczywistego" sfałszowania tego dowodu. Fakt, iż wskazane przez wnioskodawczynię pracownice socjalne brały udział w postępowaniach organu pierwszej instancji, w których zapadły decyzje, jakie następnie zostały uchylone przez sąd administracyjny lub przez organ odwoławczy, nie może być powodem ich wyłączenia od udziału w tym i w innych postępowaniach prowadzonych wobec strony. Zarzuty dotyczące nieustalenia stanu faktycznego sprawy nie mogą być skutecznie podnoszone w postępowaniu wznowieniowym, a więc nie miały one wpływu na wydane rozstrzygnięcie. W lakonicznej skardze do Sądu T. W. zarzuciła, że wydane przez Kolegium decyzje naruszają art. 145 § 1 pkt 3, 4 i 5 oraz 145 § 2 K.p.a., gdyż zaskarżone orzeczenie Kolegium zostało "sprodukowane" poprzez "przepisanie" uzasadnienia decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skargi jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 145 § 1 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe; 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27; 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu; 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu; 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2); 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W świetle § 2 tego artykułu, z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 postępowanie może być wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i 2 można wznowić postępowanie także w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa (§ 3). Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 K.p.a.). Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i § 2 K.p.a.). Stosownie do art. 151 § 1 organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2, wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Prawidłowe było stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy do uchylenia, we wznowionym postępowaniu administracyjnym, decyzji ostatecznej Kolegium z dnia 20 maja 2011 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 30 marca 2011 r., nr [...], odmawiającą T. W. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup drewna, węgla i opału. Skarżąca, jak wynika z treści pism składanych przez nią w toku postępowania, kwestionując prawidłowość wskazanej wyżej ostatecznej decyzji Kolegium z dnia 20 maja 2011 r., nr [...], zarzuciła, że kwestionariusz aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego kserokopię otrzymała z WSA w Lublinie w dniu 28 października 2011 r., oparty jest na "kłamstwie", a jego treść została "produkowana". Skarżąca dochowała terminu do złożenia podania o wznowienie, albowiem wniosek w tej sprawie złożyła w dniu 29 października 2011 r. to jest w przeciągu miesiąca od doręczenia jej kserokopii kwestionowanego przez nią dokumentu. W tej sytuacji zasadnie Kolegium oceniło, że skarżąca wskazywała na przesłankę wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. i wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej opisaną decyzją. Z powołanych przepisów wynika, że powyższa podstawa wznowienia postępowania administracyjnego zachodzi w razie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek. Po pierwsze, w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym w określonej sprawie administracyjnej nastąpiło sfałszowanie dowodu. Po drugie, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu. Od tej reguły istnieją dwa wyjątki, to jest, gdy fałsz dowodu jest oczywisty i wznowienie postępowania jest konieczne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu publicznego oraz gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Po trzecie, fałszywy dowód musi być podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że przed sądem karnym ani przed innymi organami powołanymi do ścigania przestępstw nie toczyło się żadne postępowanie dotyczące sfałszowania kwestionowanego przez skarżącą rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 marca 2011 r. Nie można również mówić o "oczywistości" sfałszowania tego dokumentu. Przede wszystkim skarżąca, jak wynika z jej pism, "fałszowanie" opisanego dokumentu upatruje w wadliwym, to jest niepełnym opisie sytuacji życiowej skarżącej, wynikającym z nieuwzględnienia w wywiadzie okoliczności znanych organowi z urzędu co do trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej. Skarżąca podkreśliła bowiem, że wobec wpisania w wypełnianej przez nią części kwestionariusza wywiadu słów: "bez zmian", obowiązkiem pracowników organu pierwszej instancji sporządzających wywiad było "w pkt 10 działu I obszerne opisanie sytuacji każdego rodzaju na podstawie faktów znanych z urzędu". W ocenie skarżącej, określony w wywiadzie "dochód jest błędny i bez informacji o zajęciu komornika". Wywiad jej zdaniem jest obarczony "brakami i niezgodnościami", a jego treść świadczy o "zaniechaniu aktualizacji wywiadu, np. pkt 10 działu I, [...] ocena sytuacji winna być merytoryczna i wnioski merytoryczne; informacje wpisane w części rzetelnie do działu III winny być w dziale I; [...] dział III – wniosków brak; w dziale IV nie wpisuje się odmowy, bo to nie jest pomoc planowana a farsa" (k. 29 t. II akt adm.). Treść pism skarżącej wskazuje na to, że zarzuca ona w istocie wadliwe sporządzenie przez pracowników organu pierwszej instancji aktualizacji wywiadu środowiskowego, a tym samym kwestionuje należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem kwestionowanej decyzji Kolegium. Tego rodzaju zarzuty, jak zasadnie stwierdziło Kolegium, nie mogą stanowić podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w postępowaniu wznowieniowym. Postępowanie to, ze swej istoty, nie stanowi konkurencyjnego względem postępowania odwoławczego, trybu weryfikacji nieostatecznej decyzji administracyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajnego postępowania służącego usunięciu dostrzeżonych istotnych wadliwości proceduralnych, jakie wystąpiły w toku postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną. Zarzuty, jakie zdaniem skarżącej uzasadniają jej stanowisko o "sfałszowaniu" wywiadu, "produkowanego" przez organ pierwszej instancji na szkodę strony, mogły być podnoszone jedynie w ramach postępowania odwoławczego od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 30 marca 2011 r., nr [...], odmawiającej T. W. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup drewna, węgla i opału. Zarzuty te nie mogły zaś stanowić podstawy do uchylenia – w postępowaniu wznowieniowym – kwestionowanej decyzji utrzymującej w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. Niezależnie od tego wskazać należy, iż, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżąca podnosiła tego rodzaju zarzuty dotyczące wywiadu środowiskowego w postępowaniu odwoławczym zakończonym decyzją Kolegium z dnia 20 maja 2011 r., nr [...] (k. 1, 2, 12, 13v t. II akt adm.). Zarzuty te skarżąca podnosiła również w postępowaniu sądowym wszczętym na skutek jej skargi na wskazaną decyzją Kolegium (k. 3 akt sąd. sprawy II SA/Lu 521/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r., wydanym w sprawie II SA/Lu 521/11, po rozpoznaniu skargi T. W. na tę decyzję Kolegium, oddalił skargę, uznając, że sama aktualizacja wywiadu środowiskowego została przeprowadzona przez organ pierwszej instancji zgodnie z prawem, a oparte o ten dowód ustalenia organów administracji obu instancji co do sytuacji życiowej skarżącej były prawidłowe. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziła również przesłanka z art. 145 § 3 K.p.a. umożliwiająca wznowienie postępowania z przyczyny wskazanej w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Przepis ten pozwala na wznowienie postępowania, pomimo braku prawomocnego orzeczenia sądu lub innego organu stwierdzającego sfałszowanie dowodu, także wtedy, gdy postępowanie przed tymi organami nie mogło być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Regulacja ta odnosi się więc wyłącznie do przypadków przedawnienia ścigania i orzekania w sprawach przestępstw oraz przypadków abolicji. Nie ulega wątpliwości, że tego rodzaju przypadki nie zachodziły w sprawie. Jakkolwiek Kolegium nie analizowało zaistnienia tej przesłanki w niniejszej sprawie, to uchybienie to nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. Nietrafne były również zarzuty skarżącej dotyczące wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanej decyzji z uwagi na udział w postępowaniu osób podlegających wyłączeniu. Uzasadniając ten zarzut skarżąca podniosła, że w sprawie brali udział członkowie Kolegium: [...] oraz mogą brać udział członkowie Kolegium [...]. Stwierdziła, iż nie wyraża zgody na udział tych członków Kolegium, którzy jej zdaniem podlegają wyłączeniu z mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., z uwagi na fakt brania przez nich udziału w postępowaniu w sprawie, w której orzekał WSA w Lublinie w sprawie II SAB/Lu 47/12. Udział w tej sprawie, jak podkreśliła skarżąca, brały również pracownice socjalne: H. L., P. K. i E. P., które zdaniem wnioskodawczyni podlegają wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. z mocy prawa, to jest z powodu udziału w postępowaniu zakończonym orzeczeniem WSA w Lublinie (II SA/Lu 833/06), co uzasadnia zastosowanie art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. Należy podkreślić, iż z treści art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. jednoznacznie wynika, że postawa wznowieniowa określona w tym przepisie dotyczy włącznie sytuacji, gdy dany pracownik "wydawał" decyzję administracyjną, a nie dotyczy udziału w postępowaniu pracowników, którzy nawet podlegali wyłączeniu, lecz nie podejmowali samodzielnie tego aktu (por. B. Adamiak [w:] J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 522). Całkowicie bezzasadny jest zatem zarzut dotyczący udziału w sprawie pracownic socjalnych: H. L. i P. K., które nie podejmowały czynności decyzyjnych, to jest nie wydawały decyzji organu pierwszej instancji. Nietrafny jest zarzut co do istnienia podstawy wyłączenia w sprawie E. P., która jako Kierownik OPS w [...] wydawała z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzję tego organu z dnia 30 marca 2011 r., nr [...]. Osoba ta nie podlegała wyłączeniu w niniejszej sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż nie brała ona udziału w wydaniu decyzji organu niższej instancji w tej sprawie. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż osoba ta – jako pracownica socjalna, a nie jako osoba podejmująca decyzję administracyjną z upoważnienia Wójta Gminy [...] – brała udział w postępowaniu administracyjnym, w którym wydane decyzje organów obu instancji zostały uchylone wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 16 stycznia 2007 r., II SA/Lu 833/06, nie świadczy o zaistnieniu tej ustawowej przesłanki wyłączenia. W tych okolicznościach brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).