II SA/Lu 133/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6005/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 28 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6005/OS/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu skargi M. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Zakrzówek z 19 października 2023 r., znak: OPS.4305.190.2023 odmawiającą M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad J. S.. Stan sprawy przedstawia się następująco. W dniu 20 września 2023 r. M. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym byłym mężem J. S.. Decyzją z dnia 19 października 2023 r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc, że świadczenie nie przysługuje rozwiedzionemu małżonkowi. Organ ustalił, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 26 sierpnia 2023 r. J. S. został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność ta istnieje. Orzeczenie wydano do dnia 31 sierpnia 2024 r. Organ ustalił również, że wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z 18 listopada 2014 r., III C [...] rozwiązano małżeństwo J. S. i M. S. bez orzekania o winie. Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej wniosła M. S.. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji i wyjaśniło, że stosownie do art. 60 § 3 zd. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej: k.r.o.), gdy zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni. Zatem, w ocenie Kolegium, jeżeli zobowiązanym do alimentacji jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, wobec małżonka, który także nie ponosi winy, to obowiązek alimentacyjny wygasa z upływem lat 5 od orzeczenia rozwodu, przy czym termin ten biegnie od daty uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód. Upływ pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie małżonków wygasza wzajemny obowiązek alimentacyjny małżonków, co ma przełożenie na prawo do ubiegania się o oświadczenie pielęgnacyjne (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W niniejszej sprawie obowiązek alimentacyjny M. S. wobec byłego męża wygasł z upływem lat 5 od orzeczenia rozwodu, a zatem w roku 2019 r., należy więc uznać, że wnioskująca nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż wzajemny obowiązek alimentacyjny małżonków wygasł. Skargę na decyzję Kolegium wniosła M. S., żądając jej uchylenia w całości oraz uchylenia decyzji Wójta Gminy Zakrzówek z 19 października 2023 r., a w konsekwencji przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad J. S.. Skarżąca podniosła, że decyzje są krzywdzące dla niej i dla jej byłego męża, nad którym sprawuje osobistą opiekę. Wskazała, że obecnie jej były mąż J. S. cierpi na chorobę Alzheimera, jest w bardzo złym stanie zdrowia, a jego choroba w dalszym ciągu postępuje i brak jest jakichkolwiek widoków na poprawę. Podniosła, że mimo formalnego rozwodu w dalszym ciągu mieszka z byłym mężem i jest jedyną osobą, która może sprawować nad nim opiekę, co też codziennie robi. Wyręcza go w wykonywaniu wszelkich codziennych czynności życiowych (m.in. w przygotowywaniu posiłków, robieniu prania, sprzątaniu itp.). W pełni prowadzi jego gospodarstwo domowe. Pomaga mu także w utrzymaniu higieny osobistej, z którą w ostatnim czasie również pojawiły się znaczące problemy ze względu na ciągłe postępowanie choroby. Codziennie nadzoruje, aby były mąż przyjmował leki, bowiem sam o tym nie pamięta. Każdorazowo jeździ także z nim do lekarzy. W ocenie skarżącej także małżonek po rozwodzie powinien zostać uznany za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny (art. 130 k.r.o.). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem sporu jest odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad byłym mężem J. S.. Materialnoprawną podstawą odmowy przyznania tego świadczenia jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka oraz osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wymagający opieki J. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest również kwestionowany fakt, że opiekę nad nim sprawuje skarżąca. W sprawie wystąpiła jednak negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z treści wyżej cytowanej normy prawnej. Skarżąca nie ma prawa do wnioskowanego świadczenia, ponieważ nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co organy prawidłowo dostrzegły i oceniły. Na skarżącej nie ciąży już bowiem obowiązek alimentacyjny wobec byłego męża. Małżeństwo skarżącej i J. S. zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z 18 listopada 2014 r., III C [...] bez orzekania o winie stron. Obowiązek alimentacyjny byłych małżonków względem siebie ocenia się wówczas zgodnie z treścią powołanego przez organy art. 60 § 3 zd. 2 k.r.o., w myśl którego gdy zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni. W rozpoznawanej sprawie sąd tego terminu nie przedłużył, w związku z czym obowiązek alimentacyjny skarżącej względem byłego męża wygasł w 2019 r., z upływem 5 lat od daty uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód. Wbrew stanowisku skarżącej w sprawie nie może mieć zastosowania art. 130 k.r.o. ("obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka"), ponieważ dotyczy on wyłącznie sytuacji, w których obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami jeszcze istnieje. Przepis ten należy odczytywać łącznie z dyspozycją art. 60 k.r.o. W rozpoznawanej sprawie miałby zatem zastosowanie jedynie w okresie pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód. Okoliczność, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawnionych w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza możliwość przyznania jej żądanego świadczenia niezależnie od tego, że sprawuje ona opiekę nad byłym mężem, jaki jest zakres tej opieki i że nie ma innych osób, które mogłyby nad nim tę opiekę sprawować. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.