II SA/Lu 137/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal ( sprawozdawca ),, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Referent – stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. Ś. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. Ś. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, iż wniosek J. Ś. o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem zebrany materiał dowodowy nie został uzupełniony przez stronę o nowe okoliczności faktyczne uzasadniające uchylenie decyzji z dnia [...]. Sformułowany przez stronę wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w hitlerowskim obozie był bezpodstawny, gdyż dziecko poczęte nie może być osobą, której należą się uprawnienia kombatanckie, z uwagi na utratę mocy obowiązującej przepisu art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego, przyznającego zdolność prawną dziecku poczętemu. Powyższy przepis został uchylony na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 139, poz. 646). Dlatego bezspornym było, iż J.Ś. – wobec wyrażonej w art. 8 § 1 Kodeksu cywilnego zasady przyznającej zdolność prawną dopiero od urodzenia - nie mógł być uznany za osobę represjonowaną z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Z. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. Ś. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając organowi zbyt lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia oraz zawężającą interpretację pojęcia osoby represjonowanej. Zdaniem skarżącego, uzasadnienie decyzji sprowadzało się w istocie do stwierdzenia, iż pobyt ciężarnej matki w hitlerowskim obozie przesiedleńczym nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich samemu wnioskodawcy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, uznając ją za nieuzasadnioną. Odnosząc się do wniosków skarżącego, powołującego się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach kombatantów, organ wskazał na wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1996 r. (sygn. akt III ARN 40/96) pogląd (bazujący na treści art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w związku z art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży) – w myśl którego, osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych oznacza dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe. Organ zaznaczył przy tym, że powyższy pogląd prawny został zaprezentowany na gruncie przepisów obowiązujących do dnia 4 stycznia 1997r. i obecnie nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej przy stosowaniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz (...), ponieważ przepis art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego został uchylony ustawą z dnia 30 sierpnia 1996r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych ustaw. Ponadto uległa zmianie treść przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o planowaniu rodziny (...) stanowiącego, iż prawo do życia, jako prawo przyrodzone ma nie tylko osoba fizyczna, ale od chwili poczęcia każda istota ludzka. Stracił także moc obowiązującą art. 1 ust. 2 ustawy o planowaniu rodziny (...), który za istotę ludzką uznawał dziecko poczęte. W obecnym stanie prawnym generalną zasadą jest, iż zdolność prawna przysługuje człowiekowi od chwili urodzenia (art. 8 § 1 Kodeksu cywilnego). Stąd też dziecko poczęte jest podmiotem praw i obowiązków tylko wówczas gdy ustawowy przepis szczególny przyznaje mu zdolność prawną. Organ zwrócił uwagę, że jego stanowisko w tej kwestii zostało zaakceptowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2004r. (sygn. akt V SA/Wa 1053/04) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 września 2004r. (sygn. akt II SA/Bd 578/04). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Zaprezentowany przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pogląd prawny zakłada, że osobą represjonowaną nie może być dziecko poczęte. Organ dał temu wyraz w swojej decyzji z dnia [...] (Nr [...]) akcentując iż nie przedstawiono dowodów potwierdzających fakt pobytu skarżącego w hitlerowskim obozie i świadczących o spełnieniu przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 3710 , jak też w decyzji z dnia [...] (Nr [...]) podtrzymującej stanowisko, dlaczego dziecka poczętego nie można traktować jako osoby represjonowanej, argumentując przy tym, że przepis art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego, przyznający zdolność prawną dziecku poczętemu, został uchylony na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych ustaw. Należy stwierdzić, iż żaden z przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wprowadza kryteriów, ograniczających pojęcie osoby podlegającej represjom, które wyłączałyby dzieci poczęte z zakresu zastosowania tejże ustawy. W związku z tym skład orzekający nie akceptuje tego stanowiska, które w istocie niesłusznie zawęża pojęcie osoby represjonowanej . Z akt sprawy wynikało, że matka skarżącego była – podczas pobytu w hitlerowskim obozie przesiedleńczym w Z. – w zaawansowanej ciąży, o czym świadczyły oświadczenia osadzonych razem z nią w listopadzie 1942 r. świadków E. S. i A. S.. Skarżący urodził się w dniu [...]. Według wyjaśnień skarżącego, jego matkę zwolniono na początku stycznia 1943 r. Zdaniem Sądu, nawet krótkotrwały pobyt matki skarżącego w hitlerowskim obozie przesiedleńczym, stanowił podstawę do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Nie można zgodzić się z argumentacją organu, iż dziecka poczętego nie należy uznawać za osobę represjonowaną, albowiem nie można wykluczyć negatywnego wpływu pobytu w obozie na stan zdrowia matki skarżącego i na rozwijające się w jej łonie dziecko, zważywszy jakie były realia okresu wojny i okupacyjnej rzeczywistości, z którą zetknęło się wiele osób osadzonych w hitlerowskich obozach. W skardze J. Ś. podał, że represje, które dotknęły jego matkę odbiły się w znaczący sposób na jego zdrowiu psychicznym i fizycznym. Z tego względu skład orzekający przyjął, iż podnoszony zarzut skarżącego twierdzącego, że dokonano zawężającej interpretacji pojęcia osoby represjonowanej był uzasadniony - w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz (...) stanowiącego, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z § 6 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), hitlerowski obóz przejściowy w Z. był - określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" cyt. ustawy - miejscem odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. W rozpoznawanej sprawie poza sporem było, że skarżący jako dziecko poczęte przebywał w hitlerowskim obozie przejściowym w Z. Stosownie do art. 38 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Według komentarza do Konstytucji RP autorstwa P. Winczorka Wydawnictwo LIBER W-wa 2000, (str. 57), "Przepis art. 38 interpretowany bywa jako uzasadniający istnienie zakazu lub przynajmniej daleko posuniętych ograniczeń prawnych dotyczących przerywania ciąży. Interpretacja ta może być dyskusyjna, ponieważ wiele zależy od tego, czy uzna się zarodek i płód ludzki za człowieka, a życie tego zarodka i płodu za życie człowieka. Pozytywna odpowiedź na te z natury rzeczy, biologiczno-medyczne, filozoficzne i teologiczne pytania prowadzi do stwierdzenia, że art. 38 wprowadza konstytucyjnoprawną ochronę życia ludzkiego już od chwili poczęcia; negatywna oznacza, że Konstytucja chroni prawnie życie człowieka dopiero od chwili urodzenia. Niezależnie jednak od tej odpowiedzi możliwa jest na tle obecnych uregulowań konstytucyjnych ochrona płodu ludzkiego przed niebezpieczeństwami grożącymi jego życiu (istnieniu) i zdrowiu". Przenosząc omawianą kwestię konstytucyjnej ochrony prawnej życia na grunt rozważań na temat statusu dziecka poczętego w świetle ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz (...), należy stwierdzić, że zaprzeczeniem idei prawnej ochrony życia jest przebywanie w miejscach, w których pobyt osób do lat 14 miał charakter eksterminacyjny (wyniszczający), stąd też są uzasadnione zarzuty i wnioski skarżącego odnośnie dokonanej przez organ zawężającej interpretacji pojęcia osoby represjonowanej. W myśl wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1996 r. sygn. III ARN 96/95 (OSNP 1996/24/366) stanowiska, na które powołuje się skarżący, pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe. Rozważania Sądu Najwyższego, które legły u podstaw przedstawionej tezy, dotyczyły zbliżonego stanu faktycznego (przedmiotem analizy SN był status prawny dziecka poczętego, którego matka przebywała w obozie koncentracyjnym; natomiast w rozpatrywanej obecnie przez skład orzekający, sprawie – status prawny dziecka poczętego, którego matkę osadzono w innym miejscu odosobnienia niż obóz koncentracyjny). Sposób dokonanej przez Sąd Najwyższy rekonstrukcji normy prawnej zawartej w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz (...) stanowi – w ocenie składu orzekającego – wskazówkę interpretacyjną pozwalającą na odtworzenie normy zamieszczonej przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" omawianej ustawy. Zdaniem składu orzekającego, wykładnia przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" cyt. ustawy, prowadzi do wniosku, że osobą represjonowaną jest dziecko poczęte, ponieważ przepis ten wprowadza jedynie górny limit wieku i wyraźnie określa, że chodzi tutaj o pobyt w miejscu odosobnienia osoby w wieku do lat 14. Brak dolnego limitu wieku upoważnia zatem do twierdzenia, że skarżący był osobą represjonowaną. W świetle powyższych rozważań, nie ma przeszkód do uznawania dziecka poczętego za osobę represjonowaną. Z tego względu na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania uzasadniał przepis art. 200 cyt. ustawy.