II SA/Lu 150/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos – Janusz, Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosków dotyczących wypłaty odszkodowania za przejętą nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa /Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie/ na rzecz [...] D. P. tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu kwotę 292, 80 /dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy/, w tym 52,80 /pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy/ należnego podatku VAT oraz kwotę 17 /siedemnaście złotych/ tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 66 § 3 kpa zwróciło wnioski K. K. z dnia 19 września 2007 r. i z dnia 1 grudnia 2007 r. wraz z aneksem z dnia 3 stycznia 2008 r. dotyczące wypłaty odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość. W uzasadnieniu postanowienia organ orzekający wskazał, że wnioskiem z dnia 19 września 2007 r. K. K. zwróciła się do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Gospodarki Ziemią o wypłacenie jej odszkodowania za przejęte na skutek akcji "Wisła" na rzecz Skarbu Państwa mienie jej rodziny. Postanowieniem z dnia 19 października 2007 r. wydanym z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez Sekretarza Stanu, postanowiono o przekazaniu wniosku K. K. Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, jako organowi właściwemu do załatwienia sprawy. Całość akt sprawy wraz z wnioskiem strony, wpłynęła do Kolegium w dniu 9 stycznia 2008 r. Ponadto pismem z dnia 1 grudnia 2007 r. K. K. zwróciła się bezpośrednio do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wypłatę odszkodowania za przejęte mienie. Szczegółowe wyliczenie wysokości odszkodowania przedstawiła w piśmie z dnia 3 stycznia 2008 r. Zdaniem Kolegium kwestie odszkodowania w trybie postępowania administracyjnego regulował art. 160 kpa, zgodnie z którym stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa, albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. Przepis ten, w chwili orzekania, już nie obowiązuje. Został on uchylony ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692). Wprawdzie w art. 5 tej ustawy przewidziano, że do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się m.in. art. 160 kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie tej ustawy. W ocenie Kolegium, przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawie z wniosku skarżącej. Kolegium powołało się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że zdaniem tych sądów, do zdarzeń i stanów powstałych po dniu wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw tj. od dnia 1 września 2004 r., nie ma już zastosowania art. 160 kpa. Aktualnie administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych stosuje się jedynie w tych sprawach, w których decyzja nieważnościowa (art. 156 § 1 kpa) stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r. Natomiast wydanie w tym trybie decyzji po tej dacie skutkuje objęciem wniosku odszkodowawczego regulacja art. 4171 § 2 kodeksu cywilnego, a zatem jego rozpoznanie następuje wyłącznie przed sądem powszechnym. Stąd też, w przedmiotowej sprawie stronie przysługuje możliwość wystąpienia o przyznanie odszkodowania do sądu powszechnego. Zgodnie z art. 66 § 3 kpa, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego , a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. K. podnosi, że w jej ocenie, nadal obowiązuje art. 160 kpa i ma zastosowanie do orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 14 kwietnia 1958 r. (które zgodnie z decyzją SKO z dnia 21 sierpnia 2007 r. wydane zostało z naruszeniem prawa). Ponadto, zdaniem skarżącej, jej wniosek o odszkodowanie nie jest podaniem w rozumieniu art. 66 § 3 kpa i dlatego też w stosunku do niej przepis ten nie ma zastosowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wyjaśnia, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się m.in. art. 160 kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Bez wątpienia zdarzenie będące przedmiotem skargi (przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa), jak i stan prawny (dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność państwa gruntów nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego) powstały przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Jednakże w chwili wejścia w życie tej ustawy stan faktyczny i prawny był taki, iż nieruchomość stanowiąca byłą własność W. K. - spadkodawcy skarżącej, stanowiła nadal własność Skarbu Państwa. Dopiero decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 stycznia 2007 r. stwierdzająca wydanie orzeczenia z naruszeniem prawa zmieniła stan prawny przejęcia nieruchomości. Skoro więc dopiero z chwilą wydania decyzji przez Kolegium o stwierdzeniu wydania orzeczenia z naruszeniem prawa zmienił się stan prawny sprawy, to dopiero od tej chwili – zdaniem organu – winno rozpatrywać się obowiązywanie art. 160 kpa. W 2007 r., kiedy to Kolegium stwierdziło wydanie orzeczenia o przejęciu nieruchomości z naruszeniem prawa, art. 160 kpa już nie obowiązywał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. A zatem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać za nieuzasadnioną. Słusznie przyjął organ orzekający, że do chwili wydania przez ten organ decyzji stwierdzającej wydanie orzeczenia Powiatowej Rady Narodowej z naruszeniem prawa, nieruchomość stanowiąca byłą własność W. K. – spadkodawcy skarżącej, stanowiła własność Skarbu Państwa. Dopiero decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 sierpnia 2007 r. zmieniła stan prawy i dała skarżącej możliwość dochodzenia odszkodowania. Do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692) tj. do dnia 1 września 2004 r., kwestię odszkodowań regulował art. 160 § 1 kpa, w myśl którego stronie, która poniosła szkodę na skutek stwierdzenia nieważności decyzji służyło odszkodowanie za poniesioną szkodę, chyba że ponosiła ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Na mocy powołanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. uległ zmianie stan prawny w zakresie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę powstałą w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych. Zgodnie bowiem z art. 2 tej ustawy wskazany powyżej przepis art. 160 kpa został uchylony z dniem 1 września 2004 r. i od tej daty do stanów i zdarzeń prawnych powstałych po tej dacie (art. 5 ustawy) stosuje się przepis art. 4171 § 2 kodeksu cywilnego, wskazujący jako właściwy do dochodzenia roszczeń ze wskazanego wyżej tytułu wyłącznie tryb sądowy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 października 2005 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 1356/05 (Lex nr 191299) zgodnie z którym "aktualnie administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych (art. 160 kpa) stosuje się jedynie w tych sprawach, w których decyzja nieważnościowa (art. 156 § 1 kpa) stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r. natomiast wydanie w tym trybie decyzji po tej dacie skutkuje objęciem wniosku odszkodowawczego regulacją art. 4171 § 2 kodeksu cywilnego, a zatem jego rozpoznanie następuje wyłącznie przed sądem powszechnym. Przyjęcie jakiejkolwiek innej interpretacji, w myśl której w tego rodzaju sprawach o możliwości zastosowania art. 160 kpa rozstrzygałoby inne zdarzenie niż data ostatniej prawomocnej decyzji w sprawie, stanowiącej formalnoprawną przesłankę roszczenia odszkodowawczego, przesuwałoby możliwość stosowania wspomnianego wyżej przepisu (art. 160 kpa) na bardzo długi okres czasu. Byłoby to sprzeczne z intencją ustawodawcy, który zmierzał do powierzenia w określonym terminie rozstrzygania w tego rodzaju sprawach, z założenia kontradyktoryjnych i mających charakter majątkowy, sądom powszechnym". Podobne stanowisko wyrażone zostało w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 1765/06 (lex 304133). Tak więc skoro przez pojęcia "zdarzenia i stany prawne" (art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. Nr 162, poz. 1692) należy rozumieć nabycie cech ostateczności przez decyzję wydaną z naruszeniem art. 156 § 1 kpa oraz – w przypadku wystąpienia szkód w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji – nabycie cech ostateczności przez decyzję stwierdzającą nieważność decyzji dotychczasowej (art. 158 § 1 kpa) – zasadnie przyjął organ orzekający, że w przedmiotowej sprawie nie ma już zastosowania art. 160 kpa. W związku z powyższym w sprawie niniejszej przyjąć należało, że właściwy jest sąd powszechny i dlatego prawidłowo organ orzekający zwrócił skarżącej wniosek o odszkodowanie na podstawie art. 66 § 3 kpa. Bezzasadny jest zarzut skarżącej, iż w jej przypadku organ nie powinien stosować art. 66 § 3 kpa, gdyż jej pismo było wnioskiem o odszkodowanie, a nie podaniem. Wbrew twierdzeniom skarżącej przyjąć należy, iż pismo skarżącej niezależnie od tego jak zostało zatytułowane (wniosek, podanie) jest żądaniem odszkodowania, a więc podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 kpa. Przepis ten stanowiący o formie podania wyjaśnia także, że podaniem są: żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia. A zatem, zwrot podania wnoszącemu wraz z odpowiednim pouczeniem był w pełni uzasadniony. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, uzasadnia art. 250 ppsa oraz § 18 ust. 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).