II SA/Lu 151/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku oddala skargę. Sygn. akt II SA/Lu 151 /10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2009 r. (Nr [...]), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działając z upoważnienia Wójta Gminy L. odmówił D. S. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci: K., I. i Ł. S. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przyczyną odmowy przyznania świadczeń rodzinnych jest przekroczenie obowiązującego kryterium dochodowego rodziny, wynoszącego - zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - 504 zł w przeliczeniu na osobę. Dochód D. S. za 2008 r. w przeliczeniu na osobę wyniósł natomiast 611,59 zł. Na dochód ten składa się renta rodzinna D. S. w wysokości 8734,80, dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 2,76 ha przeliczeniowych w wysokości 5674,45 zł oraz dochód w wysokości 14.946,83 zł z gospodarstwa rolnego o pow. 7,27 ha przeliczeniowych, oddanego w dzierżawę K. K. umową dzierżawy z dnia 2 stycznia 2007 r. na okres 10 lat. Organ poniósł, że dochód z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę należało doliczyć do dochodu rodziny, gdyż - po pierwsze - oddanie w dzierżawę gospodarstwa rolnego zgodnie z treścią art. 3 pkt 23 ustawy nie stanowi utraty dochodu, a - po wtóre - umowa dzierżawy z dnia 2 stycznia 2007 r. nie została zawarta do celów emerytalnych, ani też gospodarstwo rolne nie zostało oddane w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Powodem przyznania renty rodzinnej była śmierć męża wnioskodawczyni. W odwołaniu od powyższej decyzji D. S., nie zgadzając się z przedstawioną argumentacją, podkreśliła, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 318,19 zł miesięcznie. Zarzuciła, że organ bezpodstawnie dolicza dochód z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę mimo, iż zna stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej mówiące o tym, iż wydzierżawionej ziemi nie bierze się pod uwagę przy obliczaniu dochodu właściciela gospodarstwa. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do sposobu obliczania dochodu rodziny skarżącej. W szczególności słusznie, zdaniem Kolegium, uwzględniony został dochód z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 5 ust. 8a ustawy, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W ocenie organu odwoławczego umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zawarta przez D. S. nie jest umową dzierżawy zawartą w celach emerytalno-rentowych. Odwołująca w związku z zawarciem tej umowy nie stała się bowiem emerytem, ani rencistą rolniczym, jak tego wymaga art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Organ podkreślił, że tylko umowy dzierżawy zawierane dla celów emerytalno-rentowych są umowami, o jakich mowa w art. 5 ust. 8 a pkt 1 ustawy. Skarżąca otrzymuje rentę rodzinną przysługującą po zmarłym mężu, jednakże renta rodzinna nie jest świadczeniem o jakim mowa w art. 28 ust. 4 pkt 3 lit. a-d ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nadto wypłata renty rodzinnej nie jest uzależniona od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. W rezultacie, doliczenie dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego było prawidłowe, co skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego i odmową przyznania świadczeń rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie D. S. powtórzyła zarzuty odwołania co do braku podstaw doliczenia do dochodu rodziny dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego. Wskazała, iż osoba której wydzierżawiła to gospodarstwo nie jest w żaden sposób z nią związana. To dzierżawca ponosi wszelkie zobowiązania podatkowe jak również pobiera dopłaty unijne. Zatem cały dochód z tego gospodarstwa jest dochodem dzierżawcy. Stanowisko to potwierdza również. Zarzuciła, że organy nie uwzględniają stanowiska Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodatkowo wyjaśniając, iż stanowisko Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej nie jest wiążące w procesie stosowania prawa, ani tym bardziej nie stanowi źródła prawa. Mając na względzie powyższe organ odwoławczy podniósł, że ustalenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącej dokonane zostało zgodnie z obowiązującym prawem, a tym samym decyzja odmawiająca przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych jest prawidłowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W myśl przepisu art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, wymienionym w art. 4 ust. 2, czyli m.in. jednemu z rodziców, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583,00 zł (ust. 2). Definicję dochodu oraz dochodu rodziny zawiera przepis art. 3 ustawy. Stosownie do pkt 2 tego przepisu dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Pojęciem dochodu objęte są natomiast szczegółowo w punkcie 1 art. 3 wymienione przychody i dochody, od których odlicza się kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z tym przepisem dochodem są m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego (art. 3 pkt 1 litera "a"). Przychodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienionymi w powołanym przepisie są w szczególności świadczenia emerytalne i rentowe. Sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego określa art. 5 ust. 8 i 8a. Przepis art. 5 ust. 8 stanowi, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, z późn. zm.). Unormowanie zawarte w art. 5 ust. 8 wskazuje, że ustawodawca przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się w nim pracuje oraz niezależnie od dochodu faktycznie uzyskiwanego. Dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się bowiem ryczałtowo według liczby hektarów przeliczeniowych. Wyjątki od tej zasady przewidziane są w art. 5 ust. 8a, który stanowi, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W rozpoznawanej sprawie organy administracji ustaliły dochód rodziny skarżącej zgodnie z powołanymi przepisami i prawidłowo uznały, że dochód ten, w przeliczeniu na osobę w rodzinie, przekracza ustawowe kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń rodzinnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest wdową i wychowuje trójkę dzieci. W roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy skarżąca pobierała rentę rodzinną i z tego tytułu osiągnęła – po uwzględnieniu przewidzianych w ustawie potrąceń – dochód w kwocie 8734,80 zł. Skarżąca jest ponadto właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,76 ha przeliczeniowych, a także współwłaścicielką (wraz z dziećmi) gospodarstwa rolnego o pow. 7,27 ha przeliczeniowych, które to gospodarstwo na podstawie umowy z dnia 2 stycznia 2007 r. oddane zostało przez skarżącą w dzierżawę na okres lat 10. Miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosił w 2008 r. kwotę 171,33 zł, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia z dnia 23 września 2009 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2008 r. (M.P. Nr 62, poz. 829). Dochód z gospodarstwa o powierzchni 2,76 wynosił zatem w 2008 r. 5674,45 zł (12x2,76x171,33). Dochód z gospodarstwa o powierzchni 7,27 ha przeliczeniowych wynosił natomiast 14 946,83 zł (12x 7,27x 171,33). Miesięczny dochód rodziny skarżącej w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wyniósł zatem, jak prawidłowo ustaliły organy, kwotę 611,59 zł na osobę w rodzinie, co stanowi przekroczenie kryterium dochodowego o ponad 100 zł. Sąd podziela także pogląd organów, że brak podstaw do odliczenia od dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa oddanego przez skarżącą w dzierżawę. Jak słusznie podnosi Samorządowe Kolegium Odwoławcze, umowa dzierżawy z dnia 2 stycznia 2007 r., na którą powołuje się skarżąca, nie może być uznana za umowę wskazaną w art. 5 ust. 8a ustawy. Umowa ta zawarta została wprawdzie na lat 10 i odwołuje się do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, została ponadto zarejestrowana w dniu 2 listopada 2007 r. w Starostwie Powiatowym w Białej Podlaskiej, nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.). Jak bowiem stanowi art. 28 ust. 4 pkt 1 tej ustawy, uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając: gruntów wydzierżawionych, na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej małżonkiem emeryta lub rencisty (lit. a), jego zstępnym lub pasierbem (lit. b), osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym (lit. c) oraz małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym (lit. d). Treść powołanego przepisu jednoznacznie zatem wskazuje, iż umowa dzierżawy zawierana jest w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała. Co więcej, jest ona zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. Jeżeli bowiem emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą, wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu (art. 28 ust. 1). Natomiast, zawarcie przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (art. 28 ust. 4). W sprawie bezspornym jest, iż skarżąca na skutek zawarcia umowy dzierżawy nie stała się emerytem ani rencistą rolniczym, któremu przysługuje pełne prawo do emerytury lub renty. Oznacza to, iż nie została zachowana przesłanka podmiotowa zawarcia umowy dzierżawy. Skarżąca otrzymuje rentę rodzinną przysługująca po zmarłym mężu, renta ta nie jest jednak świadczeniem, o jakim mowa w art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Innymi słowy skarżąca nie jest osobą uprawnioną do świadczeń w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Prawo do renty rodzinnej nie jest bowiem uzależnione od zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co jest niezbędne w wypadku emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie ma przy tym znaczenia, iż w § 3 umowy strony powołują treść art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, skoro wydzierżawiającym nie jest emeryt lub rencista rolniczy w rozumieniu wyżej podanym. Trafnie również zwraca uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że poza gospodarstwem oddanym w dzierżawę, skarżąca prowadzi nadal gospodarstwo rolne o pow. 2,76 ha. Zawierając umowę dzierżawy z dnia 2 stycznia 2007 r. nie zaprzestała zatem prowadzenia działalności rolniczej. W tej sytuacji uzasadnione było doliczenie dochodu z wydzierżawionego przez skarżącą gospodarstwa rolnego do dochodu rodziny skarżącej za 2008 r. Dokonana przez organy wykładnia przepisów ustawy w związku z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 listopada 2006 r., I OSK 603/06, z dnia 27 października 2006 r., I OSK 601/06 i z dnia 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07, niepubl.). Bliżej nieokreślona opinia Departamentu Świadczeń Socjalnych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, na którą powołuje się skarżąca, wydana w indywidualnej sprawie, nie może stanowić podstawy rozstrzygania przez organy administracji publicznej, które działają na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego (art. 6 k.p.a.). Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).