II SA/Lu 156/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia WSA Grzegorz Grymuza po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2025 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z 7 lutego 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS), po rozparzeniu odwołania T. B. (dalej jako: skarżący), uchylił w części decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) z 2 lipca 2024 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego na dziecko – G. B., na okres świadczeniowy [...] i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W dniu 19 czerwca 2024 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna – G. B., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Decyzją z 2 lipca 2024 r. ZUS odmówił przyznania prawa do świadczenia, wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, co ma wynikać z postanowienia Sądu Rejonowego L. w [...] z 25 marca 2022 r., którym powierzono matce pieczę nad małoletnim dzieckiem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że od grudnia 2023 r. sprawuje faktyczną opiekę nad synem. Powołał się na przedłożone w toku postępowania dokumenty w postaci m.in. zaświadczenia od psychologa, opinii psychologicznej, informacji o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Ponadto do odwołania dołączył kopie postanowień Sądu Rejonowego [...] w [...] z 21 listopada 2024 r. – zmieniające udzielone wcześniej zabezpieczenie poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego syna przy ojcu – skarżącym oraz z 30 grudnia 2024 r. – ustalające miejsce pobytu G. B. przy ojcu – skarżącym. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 7 lutego 2025 r. Prezes ZUS uchylił w części decyzję organu I instancji i przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna G. na okres od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. Jedocześnie Prezes ZUS stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia na dziecko na okres od 1 czerwca do 30 listopada 2024 r., ponieważ prawo do pobierania świadczenia przysługuje drugiemu rodzicowi, którym w tym czasie sprawował faktyczną opiekę na dzieckiem. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wniosek o świadczenie wychowawcze zgłosili oboje rodzice G. B. (skarżący w dniu 19 czerwca 2024 r., matka dziecka – 1 lutego 2024 r.). Ustalając, które z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem organ oparł się na orzeczeniach sądu, rozstrzygających o wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Zdaniem organu, dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego należy przyjąć, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Z ustaleń dokonanych w oparciu o znajdujące się w aktach postanowień Sądu wynika, że w okresie do 20 listopada 2024 r. dziecko zamieszkiwało z matką, która sprawowała nad nim faktyczną opiekę, co oznacza, że prawo do pobierania ww. świadczenia przysługiwało jej do listopada 2024 r. Natomiast skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem od dnia 21 listopada 2024 r. co oznacza, że prawo do pobierania świadczenia wychowawczego przysługuje skarżącemu od grudnia 2024 r. W skardze do sądu administracyjnego T. B. podniósł zarzuty naruszenia: (1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.), poprzez brak zgromadzenia i rozważenia w sposób wszechstronny materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadzało do błędnych ustaleń faktycznych co do faktu, kto sprawował faktyczną opiekę nad małoletnim G. B. w okresie 1 czerwca do 30 listopada 2024 r.; (2) art. 78 § 1 k.p.a., poprzez brak uwzględnienia wniosków skarżącego, pomimo że zmierzały one do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia i były w pełni dopuszczalne; (3) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn dla których odmówiono waloru wiarygodności dowodom zgłoszonym przez skarżącego; (4) art. 22 w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576; dalej jako: u.p.p.w.d.), poprzez brak zlecenia i przeprowadzania wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, pomimo, że zaistniały ustawowe przesłanki; (5) art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., poprzez odmowę przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego, pomimo że w okresie od 1 czerwca do 30 listopada 2024 r., małoletni syn zamieszkiwał włącznie z nim i pozostawał na jego utrzymaniu; (6) art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy nieprawidłowej decyzji organu pierwszej instancji i nieprawidłowe orzeczenie co do istoty sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego i przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca do 30 listopada 2024 r., ewentualnie o uchylenie decyzji organu drugiej instancji w zaskarżonej części, jak również decyzji organu pierwszej instancji w tej samej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.; wniosek pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę, skarżący nie żądał przeprowadzenia rozprawy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przypominając podstawowe ramy prawne sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Wysokość świadczenia wychowawczego została określona ustawowo i wynosi od 1 stycznia 2024 r. – 800 zł na dziecko miesięcznie (art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.). Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy okresu czasu, za jaki skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na syna G.. Zaskarżoną do sądu decyzją Prezes ZUS skorygował rozstrzygnięcie (całościowo odmowne) organu I instancji i przyznał skarżącemu prawo do świadczenia na okres od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. W pozostałym zakresie – dotyczącym okresu od 1 czerwca do 30 listopada 2024 r. Prezes ZUS podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu I instancji, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia, gdyż nie sprawował w tym czasie opieki nad dzieckiem, co wynika z orzeczeń sądu rodzinnego rozstrzygających o miejscu zamieszkania dziecka. Skarżący kwestionuje to stanowisko, argumentując w skardze, że sprawował opiekę nad synem już od grudnia 2023 r., co oznacza, że świadczenie wychowawcze przysługuje mu za cały okres świadczeniowy, tj. również od czerwca do listopada 2024 r. W ocenie skarżącego organy zaniechały podjęcia czynności celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia kluczowej okoliczności, od kiedy skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad synem, w tym zaniechały przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, prawidłowe w tym sporze jest stanowisko Prezesa ZUS, a nie skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, w myśl którego w przywołanym przepisie art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. chodzi o zamieszkanie w sensie prawnym, a nie jedynie faktycznym. Oznacza to, że w przypadku wskazania w wyroku sądowym lub innym prawomocnym orzeczeniu sądu (w tym w postanowieniu zabezpieczającym) miejsca zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, brak jest możliwości dokonywania odmiennych ustaleń co do miejsca zamieszkania dziecka (por. przykładowo wyroki NSA z 15 listopada 2022 r., I OSK 1282/22; z 5 grudnia 2023 r., I OSK 2186/22; z 16 stycznia 2024 r., I OSK 738/22; z 18 lipca 2024 r., I OSK 1664/23; z 13 maja 2025 r., I OSK 1327/24; wyrok WSA w Krakowie z 17 października 2019 r., III SA/Kr 646/19; wyroki WSA w Warszawie z 22 maja 2025 r., I SA/Wa 221/25, I SA/Wa 345/25; z 24 czerwca 2025 r., I SA/Wa 240/25; wyrok WSA w Łodzi z 24 kwietnia 2025 r., II SA/Łd 42/25). Istotnie, zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców czy opiekunów dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Wątpliwości co do faktu sprawowania opieki nad dzieckiem mogą być rozstrzygane z wykorzystaniem wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego przez organ pomocy społecznej, na wniosek ZUS. W ocenie sądu (podobnie jak w ocenie składów orzekających w powoływanych wyżej wyrokach), przepis ten dotyczy jednak sytuacji, w której rodzice czy opiekunowie dziecka nie mają uregulowanej kwestii opieki nad dzieckiem prawomocnym orzeczeniem sądowym, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wtedy bowiem mamy do czynienia z ustaleniem, że miejscem zamieszkania dziecka jest w sensie prawnym miejsce zamieszkania jednego z rodziców. Art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej jako: k.p.c.) stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym "moc wiążąca orzeczenia odnosi się do treści zawartej w jego sentencji i oznacza nakaz jej respektowania jako ustalonej normy postępowania. Wiążące znaczenie w tym ujęciu przypisuje się zatem stanowi prawnemu stwierdzonemu wyrokiem, nie zaś stanowi faktycznemu, który został ustalony jako podstawa do jego wydania". Związanie sądu, o którym stanowi art. 365 § 1 k.p.c. polega na tym, że sądy orzekające w innych sprawach nie mogą przyjąć, że w zakresie osądzonym istnieje inny stan niż przyjęty w prawomocnym rozstrzygnięciu. Związanie oznacza niemożliwość ignorowania stosunku prawnego ukształtowanego prawomocnym orzeczeniem. Związanie to dotyczy także organów administracji publicznej (por. przykładowo wyroki SN z 16 października 2024 r., II CSKP 1998/22; z 24 października 2024 r, II CSKP1312/22). Z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy w sposób bezsporny wynika, że o miejscu pobytu G. B. sąd rodzinny orzekał trzykrotnie (w zakresie mającym znaczenie dla rozpoznawanej sprawy), wszystkie postanowienia są prawomocne. Postanowieniem z 21 lutego 2022 r., wydanym w trybie zabezpieczenia, Sąd ustalił miejsce zamieszkania małoletniego przy matce. Postanowieniem z 21 listopada 2024 r. Sąd zmienił zabezpieczenie udzielone ww. orzeczeniem w ten sposób, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowania ustalił miejsce pobytu małoletniego przy ojcu. Postanowieniem z 30 grudnia 2024 r. – merytorycznym (rozstrzygającym co do istoty o wniosku o ustalenie miejsca pobytu małoletnich dzieci) – Sąd ustalił miejsce pobytu małoletniego G. B. przy ojcu – skarżącym. Bezsporne jest również (w świetle dołączonych akt administracyjnych), że matka G. B. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na ten sam okres świadczeniowy wcześniej – 1 lutego 2024 r. Świadczenie zostało jej przyznane (w sposób "automatyczny" – informacja z 19 lutego 2024 r.) na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Następnie, w związku z wnioskiem złożonym przez skarżącego, ZUS podjął czynności zmierzające do weryfikacji świadczenia przyznanego matce dziecka, zwieńczone decyzją z 10 lutego 2025 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na syna G. w okresie od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. W ostatecznym kształcie rozstrzygnięć uprawnienia rodziców do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko – G., zostały rozstrzygnięte w ten sposób, że w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 30 listopada 2024 r. prawo do świadczenia przyznano matce, od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025 r. – ojcu dziecka – skarżącemu. Wobec konieczności respektowania prawomocnych orzeczeń sądu rodzinnego dotyczących ustalenia miejsca pobytu małoletniego G. B., Prezes ZUS nie mógł rozstrzygnąć o prawie skarżącego do świadczenia wychowawczego w inny sposób, niż uczynił to w zaskarżonej decyzji. Decyzja jest zatem zgodna z prawem i sąd administracyjny, również związany treścią prawomocnych orzeczeń sądu rodzinnego, nie mógł tej decyzji uchylić. Bez znaczenia pozostają zatem ponoszone przez skarżącego argumenty i zarzuty dotyczące okoliczności faktycznego przebywania dziecka wraz z nim już od grudnia 2023 r. Istotne znaczenie mają wyłącznie fakty potwierdzone prawnie, mające umocowanie w treści prawomocnych rozstrzygnięć sądu rodzinnego. Z tych względów prawidłowo organy, jako związane postanowieniem sądowym o opiece nad dzieckiem przyjęły, że świadczenie należy się temu z rodziców któremu przyznano opiekę prawną nad dzieckiem a nie temu, u którego faktycznie, ale wbrew temu orzeczeniu, dziecko miałoby przebywać. Organ nie może w takiej jak ta sytuacji ingerować w kwestię opieki nad dzieckiem wynikającą z orzeczenia sądowego. W konsekwencji wszystkie podniesione w skardze zarzuty należy uznać za niezasadne. Jak już wskazano wyżej – wobec związania prawomocnymi rozstrzygnięciami sądu rodzinnego w kwestii ustalenia miejsca pobytu dziecka, kwestia faktów pozostających w sprzeczności z tymi rozstrzygnięciami, czyli faktycznego pobytu syna u skarżącego, była bez znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia o zakresie przysługującego skarżącemu prawa do świadczenia. Chybione są zatem zarzuty procesowe odnoszące się do naruszenia zasady prawdy materialnej (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.), swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), prawa strony do inicjatywy dowodowej (art. 78 § 1 k.p.a.), braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (art. 22 w zw. z art. 15 ust. 2 u.p.p.w.d.). Nie doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. – organ nie odmówił waloru wiarygodności dowodom zgłoszonym przez skarżącego, ale prawidłowo uznał, że dowody te dotyczą okoliczności nie mających znaczenia dla sprawy i prawidłowo oparł się na treści znajdujących się w aktach rozstrzygnięciach sądu rodzinnego. W świetle powyższej argumentacji niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Zarzut ten opiera się na nieprawidłowej wykładni tego przepisu, co wynika z przedstawionego wyżej wywodu. Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a., gdyż Prezes ZUS dokonał korekty rozstrzygnięcia organu I instancji w prawidłowym zakresie, mającym oparcie w zebranym materiale dowodowym. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.