II SA/Lu 158/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi N. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Sygn. akt II SA/Lu [...] UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania N. C. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego w miesiącu grudniu 2014 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 38 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 4 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz.163 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Decyzją organu I instancji odmówiono N. C. przyznania zasiłku okresowego w miesiącu grudniu 2014 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że ustalenia dokonane przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 18 grudniu 2014 r. były prawidłowe. Potwierdzają one, że w grudniu 2014 r. strona prowadziła gospodarstwo domowe z babką T. G. i ojcem K. C.. Twierdzenie wnioskodawcy, iż prowadził on wówczas jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie zostało potwierdzone żadną okolicznością wskazującą na fakt prowadzenia oddzielnego gospodarstwa domowego. Zarówno N. C., jak i jego ojciec pozostawali na utrzymaniu babki T. G., której dochód w wysokości [...] zł (emerytura - [...] zł, gospodarstwo rolne - [...] zł) w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące [...] zł. Organ I instancji zwrócił uwagę, że strona, przebywając u babki, zajmowała jeden pokój, korzystała z wyposażenia mieszkania oraz nie partycypowała w opłatach za gaz, energię elektryczną, wodę i czynsz. W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta L. N. C. wniósł o jej uchylenie, kwestionując przy tym twierdzenie, jakoby w dniu [...] grudnia 2014 r. przeprowadzono "u niego" wywiad środowiskowy. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w badanej sprawie pracownik socjalny, w związku z podaniem odwołującego oraz jego ojca K. C. o pomoc z MOPR, przeprowadził w dniu [...] grudnia 2014 r. wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu obecni byli wyżej wymienieni oraz babka odwołującego (jako dowód na tę okoliczność organ przywołał część VII wywiadu środowiskowego). Pracownik socjalny ustalił, iż odwołujący wraz z ojcem mieszkali w wynajętym przez babkę T. G. mieszkaniu, zajmując jeden pokój z używalnością kuchni i łazienki. Zarówno odwołujący, jak i jego ojciec pozostawali na utrzymaniu babki T. G.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaaprobowało powyższe ustalenia, kwestionując tym samym twierdzenie odwołującego, jakoby prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. W ocenie organu II instancji z akt sprawy jednoznacznie wynika, że odwołujący był wychowankiem Placówki Opiekuńczo -Wychowawczej w [...] do dnia [...] grudnia 2014 r., pomimo jej samowolnego opuszczenia w dniu [...] listopada 2014 r. Do tego dnia objęty był całodobową opieką i miał zabezpieczone wszystkie potrzeby bytowe w placówce. Odwołujący po opuszczeniu placówki zamieszkał u babki T. G.. W jej mieszkaniu przy ul. [...] w L. zajmował wraz z ojcem jeden pokój. Zarówno odwołujący, jak i jego ojciec K. C., nie mając żadnych dochodów, pozostawali na utrzymaniu babki, która jako jedyna w rodzinie posiada własny dochód, na który składa się emerytura w wysokości [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. W styczniu 2015 r. odwołujący zamieszkał u kuzyna przy ul. [...] w L.. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2015 r. wynika, że odwołujący domagał się przyznania zasiłku okresowego tylko na miesiąc grudzień 2014 r., twierdząc, że prowadził w tym czasie samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymywał się z pieniędzy otrzymywanych od babki w kwocie [...]zł. Następnie wnioskodawca zmienił powyższe oświadczenie podając, że w miesiącu grudniu 2014 r. utrzymywał się z pieniędzy pożyczonych od znajomych w wysokości [...] zł. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego powyższe oświadczenia dotyczące uzyskanych przez stronę w grudniu 2014 r. dochodów nie mają znaczenia dla sprawy. Odwołujący złożył bowiem wniosek o pomoc w grudniu, a zatem powinien oświadczyć, jaki posiadał dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w listopadzie 2014 r.. N. C. w tym miesiącu przebywał natomiast w Ośrodku Opiekuńczo - Wychowawczym w [...], który samowolnie opuścił w dniu [...] listopada 2014 r. Po opuszczeniu Ośrodka zamieszkał na krótki okres, tj. do końca grudnia 2014 r., u babki, która z racji więzi rodzinnych i pokrewieństwa dała mu schronienie i wyżywienie. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tym stanie faktycznym odwołujący jest nieuprawniony do zasiłku okresowego z pomocy społecznej, ponieważ w listopadzie 2014 r. miał zapewniony byt w Ośrodku Opiekuńczo - Wychowawczym w [...], a po jego samowolnym opuszczeniu i zamieszkaniu u baki, prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe, przez co dochód jego rodziny wyniósł łącznie [...] zł, przekraczając kryterium dochodowe dla rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie N. C. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Skarżący nie sformułował przy tym żadnych zarzutów, ani dodatkowych wniosków procesowych (poza wnioskiem o przyznanie prawa pomocy). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż [...] zł miesięcznie (ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Wskazać jednocześnie należy, że kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s., warunkujące uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej, w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organ I instancji wynosiło odpowiednio: dla osoby samotnie gospodarującej - [...] zł, dla osoby w rodzinie - [...] zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów [...] lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823). W toku postępowania odwoławczego, tj. z dniem [...] października 2015 r., weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które podniosło kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej - do kwoty [...]zł, natomiast dla osoby w rodzinie - do kwoty [...]zł (§ 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia). Definicję dochodu określa z kolei art. 8 ust. 3 u.p.s. Z przepisu tego wynika, że za dochód należy uważać sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. W niniejszej sprawie powodem odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku okresowego na miesiąc grudzień 2014 r., było właśnie ustalenie, że jego dochód ustalony zgodnie z dyspozycją powyższego przepisu przekracza kryterium dochodowe. Ocena zasadności tego twierdzenia uwarunkowana jest ustaleniem, czy skarżący, wnosząc o przyznanie mu przedmiotowej formy pomocy, był osobą samotnie gospodarującą, czy też - jak to przyjęły organy obu instancji - prowadził wspólne gospodarstwo domowe z babką T. G. oraz z ojcem K. C.. W ocenie Sądu stanowisko organów w tej kwestii uznać należy za prawidłowe. Poza sporem pozostaje, że skarżący po opuszczeniu w dniu [...] listopada 2014 r. Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej w [...] zamieszkał wraz ze swoją babką i ojcem w mieszkaniu należącym do babki T. G., mieszczącym się przy ul. [...] w L.. Brak jest również podstaw, by kwestionować ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników organu pierwszej instancji w dniu [...] grudnia 2014 r., a wskazujących, że skarżący w mieszkaniu tym zajmował jeden pokój wspólnie z ojcem. Z akt sprawy wynika ponadto, że zarówno N. C. jak i jego ojciec K. C. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku inicjującego niniejsze postępowania, nie posiadali własnego dochodu, zaś jedyny dochód w tej rodzinie posiadała T. G.. Na dochód ten, wynoszący łącznie [...] zł, składała się jej emerytura w kwocie [...]zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Skarżący, niezależnie od powyższych ustaleń, stoi jednak konsekwentnie na stanowisku, że w okresie zamieszkiwania w mieszkaniu babci po opuszczeniu Placówki Szkolno -Wychowawczej, prowadził oddzielne gospodarstwo domowe i należy go traktować jako osobę samotnie gospodarującą. Z przepisu art. 6 pkt 14 u.p.s. wynika, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować, znaczy zatem wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia [...] lutego 1996 r., sygn. akt II URN [...] stwierdził, iż "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują." Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy (por. także wyroki NSA: z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt I OSK [...] oraz z dnia [...] maja 2015 r., sygn. akt I OSK [...] - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu okoliczności sprawy nie pozostawiają wątpliwości, że skarżący, po opuszczeniu w listopadzie 2014 r. Placówki Szkolno - Wychowawczej w [...] oraz przez cały miesiąc grudzień 2014 r., pozostawał - przynajmniej częściowo - na utrzymaniu babki, albowiem nie posiadał on wówczas żadnych własnych dochodów, które umożliwiłyby mu samodzielne zaspokojenie chociażby podstawowych potrzeb życiowych. Lakoniczne twierdzenie skarżącego, jakoby we wskazanym miesiącu utrzymywał się z pieniędzy pożyczonych od znajomych, nie sposób uznać za wiarygodne. Nie zostało ono bowiem poparte żadnym dowodem, a jednocześnie pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi wyjaśnieniami strony, która podnosiła, iż w miesiącu grudniu 2014 r. utrzymywała się ze środków otrzymanych od babci w kwocie [...]zł. Wobec powyższego organy w pełni zasadnie przyjęły, że skarżący, zamieszkując u babci, nie mógł prowadzić odrębnego od niej oraz jego ojca gospodarstwa domowego. W konsekwencji zasadnie również wniosek skarżącego potraktowano jako wniosek pochodzący od osoby gospodarującej w rodzinie, zaś jego pozytywne rozpatrzenie uzależniono od zachowania przez tę trzyosobową rodzinę - uwzględniając dochody jej członków osiągnięte w listopadzie 2014 r. - kryterium dochodowego wynoszącego w czasie orzekania w pierwszej instancji [...] zł, zaś w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez Kolegium - [...] zł. Skoro zaś na dochód tej trzyosobowej rodziny składał się dochód T. G. w łącznej wysokości [...] zł, nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe kryterium nie zostało zachowane, a przez to żądane świadczenie - niezależnie od trudnej sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący po opuszczeniu Placówki Szkolno - Wychowawczej - nie mogło mu zostać przyznane. Końcowo należy także zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż odmowę przyznania skarżącemu zasiłku okresowego na miesiąc grudzień 2014 r. uzasadnia dodatkowo okoliczność, że miał zapewniony pobyt w Placówce Szkolno - Wychowawczej do końca miesiąca grudnia 2014 r., zaś opuszczenie przez niego tej instytucji w dniu [...] listopada 2016 r. miało charakter samowolny. Możliwość pozostania przez skarżącego we wspomnianej Placówce do końca grudnia 2014 r. oznaczała bowiem, że do tego czasu mógł on mieć w tym miejscu zabezpieczone potrzeby bytowe, z czego dobrowolnie zrezygnował. Nie sposób jednak w tej sytuacji przyjąć, że trudna sytuacja życiowa, w jakiej znalazł się skarżący po opuszczeniu Placówki, nie mogła zostać przezwyciężona (uniknięta) bez zaangażowania środków pomocy społecznej. Istotą pomocy społecznej jest natomiast umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno przebieg postępowania administracyjnego, w którym skarżący brał udział, jak i uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazują, że organy obu instancji nie naruszyły obowiązujących przepisów, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.