II SA/Lu 164/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., znak: [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr SKO. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania T. F. (dalej także: skarżący) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. przez Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z [...] listopada 2017 r., znak: [...] [...], odmawiającej przyznania skarżącemu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że wspomnianą wyżej decyzją organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z [...] sierpnia 2017 r. o ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A. F. i A. F., odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków, o które wnioskował, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Organ podkreślił, iż dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł, a zatem jest wyższy od kwoty kryterium dochodowego – [...] zł. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że na dochód rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy (2016 r.) złożyły się: dochody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych: skarżącego w wysokości [...] zł (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania – [...] zł, pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne – [...] zł i zdrowotne – [...] zł), żony skarżącego w wysokości [...] zł (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania – [...] zł pomniejszony o podatek należny – [...] zł, składkę na ubezpieczenie społeczne – [...] zł i zdrowotne – [...] zł) oraz dochód z tytułu otrzymania kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci w wysokości [...] zł. Do dochodu rodziny należy doliczyć dochód uzyskany skarżącego w kwocie [...]zł – za wrzesień 2017 r., z tytułu przyznanej mu renty z tytułu niezdolności do pracy. Ogółem rodzina uzyskała w 2016r. dochód, bez kwoty dochodu uzyskanego, w wysokości [...] zł, a zatem dochód rodziny, czyli przeciętny miesięczny dochód jej członków wyniósł [...] zł, a z uwzględnieniem dochodu uzyskanego – [...] zł. W konsekwencji dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącego wyniósł [...] zł ([...] zł : 4 = [...] zł). Kwota dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego i dodatków (674,00 zł). Ponadto dochód rodziny ([...] zł) przekracza kwotę wynikającą z przemnożenia kryterium dochodowego przez liczbę członków rodziny ([...] zł) o kwotę [...]zł, to jest o kwotę wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami jaka mogłaby przysługiwać rodzinie skarżącej w okresie zasiłkowym ([...] zł, zaś od lutego 2018 r. – [...] zł). W tych okolicznościach świadczenie nie może być przyznane, gdyż dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych. Odnosząc się do argumentów odwołania, Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący utracił zatrudnienie, gdyż pozostawał w roku bazowym i nadal pozostaje w stosunku pracy. Nie doszło więc do utraty dochodu z tego tytułu. W skardze na powyższą decyzję T. F. zarzucił Kolegium naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie istotnych faktów i dowodów przy rozpatrywaniu sprawy, to jest niedokładne wyjaśnienie rzeczywistych dochodów otrzymywanych przez rodzinę od stycznia 2016 r. i tym samym pozbawienie jej zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji; - art. 3 pkt 23c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. 1952 ze zm.; dalej także: ustawa), poprzez uznanie, że skarżący pobierał wynagrodzenie ze stosunku pracy, podczas gdy od stycznia 2016 r. skarżący pobierał wynagrodzenie chorobowe będąc na zwolnieniu lekarskim; - art. 5 ust. 1 ustawy poprzez błędne obliczenie dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uwzględnił skargę także z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd obowiązany był do tego z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na A. F. i A. F.. Z uzasadnienia tych decyzji wynika, że za wyłączną przyczynę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia organy obu instancji uznały przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do tego świadczenia. Skarżący domaga się natomiast przyjęcia, że przy obliczaniu dochodu rodziny błędnie nie odliczono utraty dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia przez skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 23 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, f) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych; j) utratą świadczenia rodzicielskiego, k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wyjaśniły należycie, to jest zgodnie z wymogami art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. okoliczności, czy skarżący nadal jest zatrudniony czy też nie pozostaje w zatrudnieniu. Podkreślenia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjmując, iż skarżący pozostaje nadal w zatrudnieniu, oparło się wyłącznie na wyjaśnieniach żony skarżącego N. F., będącej jego pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym. Z akt administracyjnych sprawy o sygn. akt II SA/Lu 165/18 wynika, że żona skarżącego na rozprawie przed Kolegium w dniu 15 grudnia 2017 r. oświadczyła: "mąż otrzymuje aktualnie rentę. Wyjaśnia, że aktualnie pracuje [...] Mąż aktualnie pozostaje w stosunku pracy, ale pracy nie wykonuje i nie pobiera wynagrodzenia od stycznia 2016 roku" (k. 88 akt adm. sprawy II SA/Lu 165/18). Ponadto należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się wypełniony przez skarżącego odręcznym pismem, w dniu [...] października 2017 r., formularz "Oświadczenia" dotyczącego wykonywania zatrudnienia, zawierający następujące stwierdzenie: "Oświadczam, że w dniu [...] lipca 2017 r. podjąłem zatrudnienie w renta ZUS" (k. 61 akt adm. sprawy II SA/Lu 165/18). Natomiast w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji strona skarżąca stwierdziła, że utraciła zatrudnienie, albowiem od stycznia 2016 r. nie pobierała wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, lecz zasiłek chorobowy, zaś "od sierpnia 2017 r. jest na rencie" (k. 70 akt adm. sprawy II SA/Lu 165/18). Z powyższego wynika, iż skarżący i jego pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym nie zrozumieli dokładnie, na czym polega pozostawanie w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 917; dalej: k.p.). W świetle art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stanowiącego słowniczek wyrażeń ustawowych, "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" należy rozumieć jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". Zgodnie zaś z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Przy tym w orzecznictwie sądów powszechnych utrwalone jest stanowisko, że o istnieniu stosunku pracy nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składek, a nawet wystawienie świadectwa pracy, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z treści art. 22 § 1 k.p. Najistotniejsze znaczenie w tej kwestii ma to, czy stosunek pracy realizuje się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt III AUa 123/17). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że organy administracji obu instancji nie odniosły się należycie do wspomnianej okoliczności, albowiem organ pierwszej instancji w ogóle nie rozważał tej kwestii w uzasadnieniu swej decyzji, zaś Kolegium ograniczyło się w tym zakresie jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż "z akt sprawy nie wynika, że Pan T. F. utracił zatrudnienie, bowiem pozostawał w roku bazowym i nadal pozostaje w stosunku pracy. Nie doszło więc do utraty dochodu z tego tytułu" (k. 90 akt adm. sprawy II SA/Lu 165/18). W ocenie Sądu, mając na uwadze opisane wyżej okoliczności sprawy, organy obu instancji powinny były wyjaśnić, czy rzeczywiście i z jaką datą skarżący zaprzestał wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy. Trzeba bowiem podkreślić, że pobieranie zasiłku chorobowego może dotyczyć zarówno okresu, w jakim pracownik pozostaje w stosunku pracy, a przebywa na zwolnieniu lekarskim, jak i okresu bezpośrednio następującego po ustaniu stosunku pracy, przez okres przewidziany w odrębnych przepisach. Należało zatem wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, czego organ pierwszej instancji ani Kolegium nie uczyniły, czy nie nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę bądź też czy nie ustał on w inny sposób, w szczególności wskutek wygaśnięcia z mocy samego prawa. Trzeba przy tym mieć na względzie, że samo oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej, złożone na rozprawie przed organem odwoławczym, nie może stanowić w niniejszej sprawie wyłącznego dowodu na okoliczność ustania zatrudnienia skarżącego. Oświadczenie to jest wewnętrznie sprzeczne. Bezsprzecznie przy tym Kolegium nie wyjaśniło, u jakiego pracodawcy skarżący był zatrudniony i czy w istocie stosunek jego pracy nie ustał. Wymaga przy tym podkreślenia, że obecny na rozprawie przed Sądem skarżący wyjaśnił, że nie zwracał się do swego pracodawcy o udzielenie mu urlopu bezpłatnego i urlop taki nie został mu udzielony. Wyjaśnił też, że nie świadczy pracy i nie pobiera z tego tytułu wynagrodzenia (k. 21 akt sąd.). Nie budzi wątpliwości, że organy obu instancji nie odniosły się należycie do opisanych wyżej okoliczności, mimo że ich rozstrzygnięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku. Organy te dokonają zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmą stosowne rozstrzygnięcie.