II SA/Lu 165/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., znak: [...], w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na A. F. i A. J.F.. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr SKO. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania T. F. (dalej także: skarżący) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. przez Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z [...] października 2017 r., znak: [...] [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że wspomnianą wyżej decyzją organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z [...] sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na A. F. i A. F.: 1) przyznał na A. F. świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2017 r. do 31 stycznia 2018 r., 2) odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na A. F. na okres od 1 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r., 3) odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na A. F.. Organ pierwszej instancji wskazał, że dochód rodziny w 2016 r. wyniósł [...] zł, zaś dochód na osobę w rodzinie, po uwzględnieniu dochodów utraconych i uzyskanych, wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Z tego względu uzasadniona jest odmowa przyznania świadczenia na A. F.. Natomiast ze względu to, że wymieniony ukończy w dniu [...] stycznia 2018 r. 18 lat, A. F., stanie się pierwszym dzieckiem i od [...] lutego 2018 r. nie będzie na nią przysługiwać świadczenie wychowawcze. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że na dochód rodziny w roku poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (2016 r.) złożyły się: dochody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych: skarżącego w wysokości [...] zł (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania – [...] zł, pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł i zdrowotne - [...] zł), żony skarżącego N. F. w wysokości [...] zł (przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania – [...] zł pomniejszony o podatek należny – [...] zł, składkę na ubezpieczenie społeczne – [...] zł i zdrowotne – [...] zł) oraz dochód z tytułu otrzymania kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci w wysokości [...] zł. Do dochodu rodziny należy doliczyć dochód uzyskany skarżącego w kwocie [...]zł – za wrzesień 2017 r., z tytułu przyznanej mu renty z tytułu niezdolności do pracy. Ogółem rodzina uzyskała w 2016r. dochód, bez kwoty dochodu uzyskanego, w wysokości [...] zł, a zatem dochód rodziny, czyli przeciętny miesięczny dochód jej członków wyniósł [...] zł, a z uwzględnieniem dochodu uzyskanego – [...] zł. W konsekwencji dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącego wyniósł [...] zł ([...] zł : 4 = [...] zł). Kwota dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ([...] zł). W tych okolicznościach wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Odnosząc się do argumentów odwołania, Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący utracił zatrudnienie, gdyż pozostawał w roku bazowym i nadal pozostaje w stosunku pracy. Nie doszło więc do utraty dochodu z tego tytułu. W skardze na powyższą decyzję T. F. zarzucił Kolegium naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie istotnych faktów i dowodów przy rozpatrywaniu sprawy, to jest niedokładne wyjaśnienie rzeczywistych dochodów otrzymywanych przez rodzinę od stycznia 2016 r. i tym samym pozbawienie jej prawa do świadczenia wychowawczego; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji; - art. 2 pkt 19c ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.; dalej także: ustawa), poprzez nieuwzględnienie utraty dochodów skarżącego ze stosunku pracy od stycznia 2016 r. w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim, potem na zasiłku rehabilitacyjnym, a następnie na rencie z tytułu niezdolności do pracy przysługującej do 31 sierpnia 2019 r.; - art. 5 ust. 3 ustawy, polegającym na błędnym obliczeniu dochodu rodziny poprzez doliczenie do dochodów rodziny wynagrodzenia za pracę skarżącego i tym samym pozbawienie skarżącego prawa do uzyskania świadczenia wychowawczego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uwzględnił skargę także z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd obowiązany był do tego z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna skarżącego A. F. – jako na pierwsze dziecko oraz odmówiono przyznania tego świadczenia na córkę skarżącego A. F. od 1 lutego 2018 r. do 30 września 2018 r., to jest na okres, gdy po uzyskaniu pełnoletności przez starszego syna, stanie się ona "pierwszym dzieckiem" w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Z uzasadnienia tych decyzji wynika, że za wyłączną przyczynę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia organy obu instancji uznały przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do tego świadczenia. Skarżący domaga się natomiast przyjęcia, że przy obliczaniu dochodu rodziny błędnie nie odliczono utraty dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia przez skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 ze zm.) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm.). W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wyjaśniły należycie, to jest zgodnie z wymogami art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. okoliczności, czy skarżący nadal jest zatrudniony czy też nie pozostaje w zatrudnieniu. Podkreślenia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjmując, iż skarżący pozostaje nadal w zatrudnieniu, oparło się wyłącznie na wyjaśnieniach żony skarżącego N. F., będącej jego pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że żona skarżącego na rozprawie przed Kolegium w dniu [...] grudnia 2017 r. oświadczyła: "mąż otrzymuje aktualnie rentę. Wyjaśnia, że aktualnie pracuje [...] Mąż aktualnie pozostaje w stosunku pracy, ale pracy nie wykonuje i nie pobiera wynagrodzenia od stycznia 2016 roku" (k. 88 akt adm.). Ponadto należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się wypełniony przez skarżącego odręcznym pismem, w dniu [...] października 2017 r., formularz "Oświadczenia" dotyczącego wykonywania zatrudnienia, zawierający następujące stwierdzenie: "Oświadczam, że w dniu [...] lipca 2017 r. podjąłem zatrudnienie w renta ZUS" (k. 61 akt adm.). Natomiast w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji strona skarżąca stwierdziła, że utraciła zatrudnienie, albowiem od stycznia 2016 r. nie pobierała wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, lecz zasiłek chorobowy, zaś "od sierpnia 2017 r. jest na rencie" (k. 70 akt adm.). Z powyższego wynika, iż skarżący i jego pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym nie zrozumieli dokładnie, na czym polega pozostawanie w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 917; dalej: k.p.). W świetle art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stanowiącego słowniczek wyrażeń ustawowych, "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" należy rozumieć jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". Zgodnie zaś z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Przy tym w orzecznictwie sądów powszechnych utrwalone jest stanowisko, że o istnieniu stosunku pracy nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacanie składek, a nawet wystawienie świadectwa pracy, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z treści art. 22 § 1 k.p. Najistotniejsze znaczenie w tej kwestii ma to, czy stosunek pracy realizuje się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt III AUa 123/17). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że organy administracji obu instancji nie odniosły się należycie do wspomnianej okoliczności, albowiem organ pierwszej instancji w ogóle nie rozważał tej kwestii w uzasadnieniu swej decyzji, zaś Kolegium ograniczyło się w tym zakresie jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż "z akt sprawy nie wynika, że Pan T. F. utracił zatrudnienie, bowiem pozostawał w roku bazowym i nadal pozostaje w stosunku pracy. Nie doszło więc do utraty dochodu z tego tytułu" (k. 90 akt adm.). W ocenie Sądu, mając na uwadze opisane wyżej okoliczności sprawy, organy obu instancji powinny były wyjaśnić, czy rzeczywiście i z jaką datą skarżący zaprzestał wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy. Trzeba bowiem podkreślić, że pobieranie zasiłku chorobowego może dotyczyć zarówno okresu, w jakim pracownik pozostaje w stosunku pracy, a przebywa na zwolnieniu lekarskim, jak i okresu bezpośrednio następującego po ustaniu stosunku pracy, przez okres przewidziany w odrębnych przepisach. Należało zatem wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, czego organ pierwszej instancji ani Kolegium nie uczyniły, czy nie nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę bądź też czy nie ustał on w inny sposób, w szczególności wskutek wygaśnięcia z mocy samego prawa. Trzeba przy tym mieć na względzie, że samo oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej, złożone na rozprawie przed organem odwoławczym, nie może stanowić w niniejszej sprawie wyłącznego dowodu na okoliczność ustania zatrudnienia skarżącego. Oświadczenie to jest wewnętrznie sprzeczne. Bezsprzecznie przy tym Kolegium nie wyjaśniło, u jakiego pracodawcy skarżący był zatrudniony i czy w istocie stosunek jego pracy nie ustał. Wymaga przy tym podkreślenia, że obecny na rozprawie przed Sądem skarżący wyjaśnił, że nie zwracał się do swego pracodawcy o udzielenie mu urlopu bezpłatnego i urlop taki nie został mu udzielony. Wyjaśnił też, że nie świadczy pracy i nie pobiera z tego tytułu wynagrodzenia (k. 21 akt sąd.). Nie budzi wątpliwości, że organy obu instancji nie odniosły się należycie do opisanych wyżej okoliczności, mimo że ich rozstrzygnięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na A. F. i A. J. F.. Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku. Organy te dokonają zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmą stosowne rozstrzygnięcie.