II SA/Lu 177/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi E. i P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 29 grudnia 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu odwołania E. M. od decyzji z dnia 16 października 2009 r. nr [...], wydanej z upoważnienia Marszałka Województwa L., stwierdzającej brak uprawnień E. M. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dzieckiem M. M. w okresie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r., pobranie przez E. M. nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 5 040 zł w okresie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. oraz zobowiązującej ją do zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że po rozpatrzeniu wniosku E. M. (omyłkowo wskazano: "E. C.") z dnia 28 lipca 2006 r. decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia 24 sierpnia 2006 r. przyznano wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem w wysokości 420 zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Decyzją z dnia 2 marca 2009 r. nr [...] Kolegium stwierdziło nieważność powołanej wyżej decyzji z dnia 24 sierpnia 2006 r., wskazując, że została ona wydana przez organ niewłaściwy, gdyż w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a więc organem właściwym był marszałek województwa. Organ odwoławczy wskazał, iż mąż E. M. – P. M. był zatrudniony w Irlandii od dnia 19 sierpnia 2002 r. do 1 dnia czerwca 2009 r., a od grudnia 2005 r. miał wypłacany dodatek na dziecko w Irlandii. O fakcie przebywania męża za granicą odwołująca poinformowała organ pomocy społecznej w dniu 8 grudnia 2005 r. w innej sprawie, oświadczając, że od grudnia 2005 r. nie chce pobierać zasiłku rodzinnego na dziecko – K. M. oraz, że jej mąż przebywa w Irlandii i tam prawdopodobnie będzie ubiegał się o zasiłek rodzinny na to dziecko. W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na syna M. odwołująca dopiero w dniu 13 czerwca 2008 r. poinformowała organ, że mąż od sierpnia 2007 r. przebywa i pracuje za granicą. Postanowieniem z dnia 30 października 2008 r. Marszałek Województwa L. potwierdził, że w niniejszej sprawie od 1 maja 2004 r. do chwili obecnej zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarii, a postanowieniem z dnia 2 czerwca 2009 r. stwierdził, że koordynacja miała miejsce do 1 czerwca 2009 r. Powołaną na wstępie decyzją Marszałek Województwa L. stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane i wypłacone przez MOPR w L. wnioskodawczyni w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r., w wysokości 5 040 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczenia i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Organ ten wyjaśnił, że brak było podstaw do przyznania E. M. świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanym wyżej okresie z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Dochód rodziny w 2005 r. wyniósł 21 070,16 Euro, po przeliczeniu 81 326,60 zł (21 070,16 Euro x 3,8598 zł), a więc dochód miesięczny na osobę w rodzinie wyniósł 1 694,30 zł i przekroczył ustawowe kryterium uprawniające do świadczeń rodzinnych wynoszące 583 zł. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji i podkreśliło, że prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego na okres zasiłkowy 2006/2007 należy ocenić w oparciu o przepisy prawa krajowego, gdyż ustawodawstwo państwa zatrudnienia nie przewiduje tego rodzaju świadczenia. Z dokumentacji załączonej do wniosku i akt sprawy wynika, że odwołująca oraz jej mąż w 2005 r. nie mieli żadnych dochodów, co jest sprzeczne z ustaleniami organu pierwszej instancji, z których wynika, iż mąż odwołującej w 2005 r. zarobił netto 21 070,16 Euro. Powyższe dochody potwierdził pracodawca w Irlandii – I. M. I., podnosząc dodatkowo, że mąż odwołującej otrzymał dokument P60 pod koniec każdego roku podatkowego i jego obowiązkiem jest zachowanie powyższych dokumentów. Na tej podstawie Kolegium stwierdziło, że odwołująca świadomie wprowadziła w błąd nie tylko MOPR w L. nie ujawniając dochodów męża, gdy ubiegała się o omawiane świadczenie, ale również Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w L. składając w dniu 26 maja 2009 r. oświadczenie, że ona i jej mąż nie są w stanie dostarczyć jakichkolwiek dokumentów o dochodach netto męża uzyskanych w latach 2002 i 2004-2007 w Irlandii. Organ drugiej instancji podkreślił, iż podstawę do stwierdzenia pobrania przez odwołującą nienależnego świadczenia nie może stanowić art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustanie prawa do świadczenia rodzinnego, o którym mowa w tym przepisie, oznacza utratę dalszych uprawnień do świadczenia. Natomiast w tej sprawie już w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne istniała przeszkoda do jego otrzymania. Pomimo tego świadczenie było przyznane i wypłacone stronie, gdyż strona świadomie wprowadziła organ w błąd, nie informując o pracy męża za granicą i nie ujawniając jego dochodów. Gdyby strona składając wniosek o ustalenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na syna M. poinformowała organ, że mąż pracuje za granicą i uzyskuje dochód, organ przekazałby wniosek organowi właściwemu do rozpoznania. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyli E. i P. M., wnosząc o zbadanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie kwot pobranych zasiłków wraz z odsetkami. Skarżący zarzucili, iż winę za zaistniałą sytuację ponosi MOPR w L., który nie pouczył ich, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku, gdy jeden z rodziców pracuje za granicą w jednym z krajów Unii Europejskiej. E. M. już w dniu 8 grudnia 2005 r. poinformowała ten organ, że rezygnuje ze świadczeń na syna K. M., gdyż mąż będzie się starał o zasiłek rodzinny na to dziecko w Irlandii. Skarżący podnieśli również, że nie znają przepisów prawa, a wszelkie ich działania w tej sprawie były skutkiem złej informacji lub braku informacji ze strony MOPR w L.. Przyznali, iż z ich strony zaszły także niedociągnięcia i zaniedbania, lecz nie były one zamierzone. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, aczkolwiek z różnych powodów w stosunku do każdego ze skarżących. Skarga P. M. podlega oddaleniu ze względu na brak legitymacji skargowej skarżącego. Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny wszczyna postępowanie na podstawie skargi wniesionej przez uprawniony podmiot. Istotę interesu prawnego we wniesieniu skargi, w rozumieniu tego przepisu, stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym porządkiem prawnym, gdy istnieje związek między sferą praw i obowiązków skarżącego a zaskarżonym aktem lub czynnością. Z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", nie wynika, by skarżący P. M. posiadał interes prawny do wniesienia skargi na wskazaną wyżej decyzję Kolegium z dnia 29 grudnia 2009 r. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jednemu z rodziców niepełnosprawnego dziecka, pod warunkiem rezygnacji przez tego rodzica z zatrudnienia. Oznacza to, że drugi z rodziców nie może ubiegać się o przyznanie tego świadczenia, a tym samym nie przysługuje mu status strony w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane E. M. i tylko jej przysługuje w tej sprawie interes prawny we wniesieniu skargi. Brak jest również innych przepisów prawa materialnego, z których skarżący mógłby wywieść swój interes prawny. Skarżący P. M. nie posiadał zatem interesu prawnego do wniesienia skargi do Sądu w niniejszej sprawie, co skutkuje oddaleniem tej skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2007 r., II FSK 1337/06, LEX nr 384145). Skarga E. M. podlega oddaleniu jako niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W ocenie Sądu ocena zgromadzonego materiału dowodowego dokonana przez te organy nie nosi cech dowolności. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że E. M. składając w dniu 28 lipca 2006 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem M. M. oświadczyła, że nie pracuje i złożyła zaświadczenie Urzędu Skarbowego, stwierdzające, że jej mąż P. M. nie figuruje w ewidencji osób składających zeznanie podatkowe za 2005 r. (k.16 akt I inst.). Skarżąca nie ujawniła natomiast w żaden sposób, że mąż pracuje w Irlandii i w 2005 r. uzyskał dochód w wysokości 21 070,16 Euro netto. W oparciu o złożone przez skarżącą dowody Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. przyznał jej wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. W dniu 13 czerwca 2008 r. skarżąca poinformowała MOPR, że jej mąż przebywa i pracuje za granicą od sierpnia 2007 r. (k. 38 akt I inst. w sprawie II SA/Lu 175/10). W tej sytuacji prawidłowo Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. przekazał wniosek skarżącej z dnia 28 lipca 2006 r. Marszałkowi Województwa L., który stosownie do art. 21 ustawy, wydaje decyzje w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowo również stwierdził ten organ, iż prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego na okres zasiłkowy 2006/2007 należało ocenić w oparciu o przepisy ustawy, gdyż ustawodawstwo państwa zatrudnienia, to jest Irlandii, nie przewiduje tego rodzaju świadczenia. Zgodnie z powołanym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2, to jest 583 zł (art. 17 ust. 2 ustawy). W świetle § 15 ust. 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105 poz. 881, ze zm.) w przypadku, gdy członek rodziny osiąga dochody poza granicami Polski, dokonuje się ich przeliczenia na podstawie średniego kursu walut ogłoszonego przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego roku kalendarzowego, z którego dochód członków rodziny stanowi podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że dochód rodziny E. M. w 2005 r. wyniósł 21 070,16 Euro, po przeliczeniu zgodnie z powołanym § 15 ust. 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r., 81 326,60 zł (21 070,16 Euro x 3,8598 zł). Tym samym dochód miesięczny na osobę w rodzinie wyniósł 1 694,30 zł i przekroczył ustawowe kryterium uprawniające do świadczeń rodzinnych wynoszące 583 zł. Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z ustępem 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prawidłowe jest stanowisko organów administracji, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w okresie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie stwierdziło Kolegium, świadczenia pielęgnacyjne zostało bowiem przyznane wskutek świadomego wprowadzenia organu w błąd przez skarżącą, a więc spełnione zostały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy. Niezasadne są, w ocenie Sądu, zarzuty stawiane obecnie przez skarżącą, iż odpowiedzialność za wypłatę jej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ponosi MOPR w L.. Składając w dniu 28 lipca 2006 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem M. skarżąca była świadoma, gdyż została o tym pouczona, iż ma obowiązek ujawnić wszystkie dochody rodziny w 2005 r., lecz obowiązkowi temu uchybiła, zatajając dochody uzyskane przez męża z tytułu zatrudnienia w Irlandii w 2005 r. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, że wskazane przez nią dane (w tym dotyczące sytuacji majątkowej jej rodziny) są prawdziwe oraz że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć również należy, iż w oświadczeniu z dnia 13 czerwca 2008 r. skarżąca wskazała, że jej mąż przebywa i pracuje za granicą dopiero od sierpnia 2007 r. Aktualnie skarżąca nie kwestionuje natomiast ustaleń organów, iż P. M. był zatrudniony przez "I. M. I." w okresie od dnia 19 sierpnia 2002 r. do dnia 1 czerwca 2009 r. na pełny etat (k. 38, 84 akt I inst. w sprawie II SA/Lu 175/10). Ponownie należy więc podkreślić, iż nie ujawniając dochodów męża we wniosku z dnia 28 lipca 2006 r. skarżąca świadomie wprowadziła w błąd Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L., co doprowadziło do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, które jej się nie należało. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze należy podkreślić, iż są one bezzasadne. W toku postępowania nie uchybiono art. 8 k.p.a., który nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli ani art. 9 k.p.a., który zobowiązuje te organy do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Złożony w skardze wniosek o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wraz z należnymi odsetkami nie może być przez Sąd rozpoznany, albowiem zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd nie rozpoznaje merytorycznie spraw administracyjnych, a jedynie kontroluje zgodność z prawem działalności administracji publicznej. O ile zatem skarżąca zamierza ubiegać się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami, to winna ona złożyć stosowny wniosek do Marszałka Województwa L., o czym została zresztą pouczona przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.