II SA/Lu 177/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2023 r. znak SKO.41/6584/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 29 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6584/OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania R. J. (strona, skarżący) od decyzji Wójta Gminy N. D. z 8 listopada 2023 r., znak: OPS.4803.37.2023.AS dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z 28 września 2023 r. strona zwróciła się do Wójta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P. J.. Organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem. Rozpoznając odwołanie strony Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., "u.ś.r."). Organ drugiej instancji nadmienił, że strona jest ojcem niepełnosprawnego P. J.. Osoba wymagająca opieki jest kawalerem. Matka strony - M. J. odwiedza syna w miejscu zamieszkania, jest osobą chodzącą, sprawną fizycznie, nie posiadającą orzeczenia o niepełnosprawności. Z ustaleń organu wynika, że P. J. wykonuje drobne prace w gospodarstwie domowym, uczęszcza na zajęcia WTZ w K. J. w godzinach 7.00-14.00. P. J. ma stały kontakt z matką M. J. mieszkającą w L.. Nie wymaga systematycznej i całodobowej opieki, a jedynie wsparcia w niektórych czynnościach dnia codziennego. Z uwagi na powyższe matka P. J. ma takie same obowiązki względem syna jak ojciec R. J. i gdy tylko to możliwe powinna pomagać synowi w czynnościach, których on z powodu niepełnosprawności nie może wykonać. Organ stwierdził brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad synem, wynikającym zarówno z opieki, jak i możliwości rozplanowania czynności opiekuńczych na różne godziny i dni, które nie kolidowałyby z godzinami aktywności zawodowej. Kolegium podniosło, iż jego zdaniem w niniejszej sprawie nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na dyspozycję art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W podsumowaniu organ drugiej instancji skonstatował, że biorąc pod uwagę brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej niż współmałżonek osobie zobowiązanej do alimentacji w sytuacji, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż Kolegium w całości powieliło stanowisko organu pierwszej instancji. Strona nadmieniła, że od 2003 r. sprawuje całodobową i wyłączną opiekę nad synem we wszystkich aspektach życiowych. Matka nie partycypuje w opiece nad synem w jego aktualnym miejscu zamieszkania, nie przebywa z synem w miejscu jego zamieszkania, a jedynie sporadycznie zabiera syna do siebie na pół dnia w sobotę lub niedzielę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd niniejszą sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, "p.p.s.a."). Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył organ. Sąd rozpoznając skargę w niniejszej sprawie kontrolował rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zaznaczyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16). Stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 806/22). W odniesieniu do niniejszej sprawy przyczyną odmowy przyznania żądanego świadczenia było m.in. ustalenie przez organ, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia. W ocenie Sądu, analiza uzasadnienia rozstrzygnięcia Kolegium nie pozwala jednakże na uznanie, że organ dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzącej do konkluzji, że nie ma związku pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Sąd zwraca uwagę, iż w zaskarżonej decyzji (str. 4 i 5 zaskarżonej decyzji SKO z 29 grudnia 2023 r.) znajdują się nieścisłości łącznie z powoływaniem się organu na przepisy oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Po pierwsze na stronie 4 uzasadnienia Kolegium znajdują się wywody dotyczące stosowania przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., które to regulacje nie mają w sprawie zastosowania albowiem w sprawie wniosek nie został złożony przez jedną z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., lecz przez ojca opiekującego się swoim synem. Po drugie, z tych samych względów za wadliwe należy uznać także wywody Kolegium zawarte na stronie 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji albowiem przywoływany przez organ odwoławczy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. dotyczy sytuacji, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, czego w sprawie nie wykazano. Powyższe sprawia, że nie jest jasnym jakimi motywami kierowało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie uwzględniając wniesionego odwołania. Ponadto należy zwrócić uwagę, że skarżący na mocy decyzji z 19 czerwca 2015 r. miał już wcześniej przyznaną pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem - bezterminowo - poczynając od 1 lipca 2013 r. Okoliczność ta została całkowicie pomięta organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, pomimo, że skarżący ze świadczenia takiego korzystał jeszcze w 2023 r. W związku z informacją pochodzącą od matki niepełnosprawnego M. J., iż syn od 5 lipca 2023 r. zamieszkuje wraz z nią, organ po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i ustaleniu, że podopieczny P. J. nie zamieszkuje ze skarżącym w dniu 11 września 2023 r. uchylił wcześniejszą decyzję z 19 czerwca 2015 r. przyznającą stronie świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy wynika, że syn skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Syn skarżącego jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z 12 kwietnia 2010 r. skarżący został ustanowiony opiekunem prawnym dla niepełnosprawnego syna. W ocenie Sądu, organ nie zbadał całościowo zebranego w sprawie materiału dowodowego ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że brak jest podstaw do uznania, że niepełnosprawność syna skarżącego i konieczność sprawowania nad nim opieki nie miała bezpośredniego związku z rezygnacją przez skarżącego z działalności zarobkowej. Kolegium stwierdziło, że syn skarżącego wykonuje wskazane przez ojca proste czynności domowe (porządki domowe), jeździ ze stroną na zakupy, korzysta w godz. od 7:00 do 14:00 z zajęć terapii zajęciowej, wykonuje czynności higieniczne, porozumiewanie z nim nie nastręcza opiekunowi trudności. W związku z tym Kolegium uznało, że nie ma przeszkód aby skarżący podejmował zajęcia zarobkowe choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub prace dorywcze. Wobec tego przyjęło, że nie ma bezpośredniego związku między brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad synem. Rolą organu odwoławczego było zebranie tudzież ewentualne uzupełnienie materiału dowodowego, jego ocena i ustalenie stanu faktycznego, który dałby odpowiedź na pytanie, czy wykonywane przez skarżącego czynności związane z opieką nad synem wykluczają możliwość podjęcia przez niego pracy. Organ powinien ocenić, czy skarżący jest zdolny do pracy i pozostawał w gotowości do jej podjęcia, jednak z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym synem, nie był w stanie tego zrobić. Dopiero w sytuacji ustalenia przez organ, że powód niepodejmowania zatrudnienia byłby inny niż konieczność sprawowania opieki nad synem, rzeczywiście brak byłoby jednej z przesłanek do uzyskania świadczenia. Zadaniem Sądu w sprawie bezspornym jest, że stan syna skarżącego jest ciężki, czy też na tyle poważny, że posiada wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, że stan zdrowia syna skarżącego oraz zakres sprawowanej nad nim opieki wynika także z przeprowadzonego przez organ w dniu 26 października 2023 r. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania skarżącego i syna. Wynika z niego, że niepełnosprawny ponownie zamieszkuje z wnioskodawcą od końca sierpnia 2023 r. Wyjaśnienie zatem okoliczności pozwalających na rozstrzygnięcie kwestii, czy skarżący jest obecnie zdolny do podjęcia pracy uwzględniając rodzaj choroby, stan zdrowia oraz zakres czynności związanych z opieką nad synem należał do organu. W niniejszej sprawie organ tego rodzaju ustaleń nie zrobił. Organ nie wziął pod uwagę, że w latach ubiegłych było przyznane świadczenie pielęgnacyjne, czy wobec tego okoliczności warunkujące jego przyznanie uległy takim zmianom, że aktualnie tego świadczenia odmówiono. Sąd ponadto ponownie zaznacza, że w zaskarżonej decyzji pojawiły się argumenty i stwierdzenia nie odnoszące się do stanu zaistniałego w niniejszej sprawie, zatem mylnie przytoczone przez Kolegium w wydanym rozstrzygnięciu. Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że organ nie dokonał właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co stanowi o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ nie zbadał całościowo zebranego materiału dowodowego ograniczając się do stwierdzeń, że nie wykazano istnienia przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad synem. W wydanej decyzji organ nie odniósł się do indywidualnej sytuacji skarżącego pominięto specyfikę i rodzaj choroby stwierdzonej u syna skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę, organ weźmie pod uwagę wskazania zawarte przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ oceni, czy skarżący jest zdolny do podjęcia pracy uwzględniając rodzaj choroby, stan zdrowia syna oraz zakres czynności związanych z opieką nad synem. Natomiast, przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego organ uwzględni całość akt sprawy i zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również fakt, że skarżący już wcześniej występował z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję.