II SA/Lu 184/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent stażysta Kinga Górka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [..], nr [...] w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na A. G. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "k.p.a." w związku z art 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851), dalej "u.p.w." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy U. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. z dnia [...] października 2017 r., znak: [...] Wskazaną decyzją organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku A. G. z dnia [...] sierpnia 2017 r., odmówił przyznania jej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie – A. G., przyznał natomiast takie świadczenia na kolejne dzieci tj. [...] [...] i [...] na okres zasiłkowy [...] tj. od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia na rzecz córki A. było przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł, gdyż miesięczny dochód sześcioosobowej rodziny osiągnięty w 2016 r. wyniósł [...] zł, a więc [...] zł na osobę. W odwołaniu od tej decyzji A. G. zarzucała, że niezasadnie do dochodu doliczono kwotę [...]zł z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci, gdyż wnioskodawczyni tej kwoty faktycznie nie otrzymała, ponieważ została ona zabrana przez komornika. Ponadto do dnia [...] września 2016 r. dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego powinien być podzielony na 7 członków rodziny, gdyż najstarsza córka urodziła w tym dniu dziecko, a ona studiuje, jest i była na utrzymaniu strony, a więc była członkiem rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tych zarzutów, lecz podzieliło stanowisko organu I instancji. Kolegium ustaliło, że na dochód sześcioosobowej rodziny w roku [...] złożył się dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni w wysokości [...] zł, który po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...]zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł oraz podatek należny [...] zł, wyniósł [...] zł, a także dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 0,97 ha przeliczeniowych (tj. 3,5075 ha fizyczne). Dochód ten został wyliczony zgodnie z art. 7 ust 5 u.p.w. w zw. z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] września 2017r., zgodnie z którym, przeciętny dochód z indywidualnych gospodarstw rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. wyniósł [...] zł (1/12 z tej kwoty wynosi więc [...] zł). Dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej wyliczony w powyższy sposób wyniósł zatem w 2016 r. - [...] zł (214,75 zł x 0,97 ha x 12 miesięcy). Kolegium wyjaśniło, że do dochodu rodziny prawidłowo doliczono także świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, które w 2016 r. wyniosły [...] zł. Wbrew zarzutom odwołania, do dochodu zasadnie doliczono również – na podstawie art. 3 pkt. 1 lit. "c" tiret 29 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1952), dalej "u.ś.r." w zw. z art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – wartość niewykorzystanej ulgi na dzieci za 2016 r. Z danych uzyskanych z sytemu informatycznego Ministerstwa Finansów wynika, że wartość zwrotu z tego tytułu wyniosła [...] zł. Kolegium wyjaśniło, że nie ma przy tym znaczenia, że kwota ulgi została "zabrana przez komornika". [...] obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są - na gruncie u.p.w. i u.ś.r. – zamknięte i nie obejmują one kwot, które wyegzekwował komornik. Łączny dochód sześcioosobowej rodziny (członkowie rodziny wyszczególnieni we wniosku) wyniósł zatem [...] zł = [...] zł + [...] zł + [...] zł + [...] zł, czyli [...] zł miesięcznie, a na osobę w rodzinie [...] zł. Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania, Kolegium stwierdziło, że ustalając skład rodziny strony organ I instancji prawidłowo uwzględnił stan istniejący w chwili składania wniosku o przyznanie świadczenia (6 osób). Brak jest bowiem podstaw do zaliczenia pełnoletniej córki, posiadającej dziecko, do aktualnego składu rodziny skarżącej. W chwili składania wniosku i ustalania prawa do świadczeń rodzina skarżącej składała się z sześciu osób. W myśl rozwiązań ustawy na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia tylko dochód rodziny (tylko tych członków, którzy aktualnie stanowią rodzinę w rozumieniu w art. 2 pkt 16 u.p.w.) należało ustalić na poziomie 2016 r. Żaden przepis ustawy nie nakazuje zaś ustalania stanu osobowego rodziny z tamtego czasu. Oczywistym jest przy tym, że jeśli ten stan osobowy się zmienił, to nie wlicza się do dochodów rodziny dochodów tych osób, które aktualnie nie mieszczą się w pojęciu rodziny, ani nie uwzględnia się dochodów tych osób jako, że nie mieszczą się one aktualnie w ustawowym pojęciu rodziny. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. G. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. Skarżąca zarzuciła, że Kolegium błędnie ustaliło, że dochód członka rodziny wynosi miesięcznie [...] zł, podczas gdy faktycznie nie przekracza on [...] zł. Kolegium błędnie bowiem uznało, że nie ma znaczenia to, że kwota ulgi (6713,63 zł) na dzieci została zajęta przez komornika, a więc faktycznie skarżąca tej ulgi nie otrzymała. W konsekwencji wadliwie doliczono do dochodu kwotę, która zgodnie z art. 3 ust 1 u.ś.r. nie powinna być uwzględniona, ponieważ przepis ten mówi o kwotach otrzymanych (na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia [...] lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych), a nie jedynie przyznanych. Ponadto skarżąca zarzuciła, że Kolegium nie uwzględniło jako członka rodziny w rozumieniu art. 2 ust. 16 u.p.w. - najstarszej córki, która do dnia [...] września 2016r., kiedy urodziła własne dziecko, studiowała i pozostawała na utrzymaniu skarżącej. W związku z tym wyliczenie miesięcznego dochodu powinno uwzględniać 7-osobowy, a nie 6 osobowy skład rodziny, a więc przez pierwsze 8,5 miesiąca 2016 r. dochód powinien być dzielony przez 7 członków rodziny. Dotyczy to zarówno dochodu z wynagrodzenia za pracę (26.582,93 zł :12 :7 = [...] zł), jak i dochodu z gospodarstwa rolnego (dochód ten przez osiem miesięcy wnosiłby więc [...] zł, zaś przez kolejne cztery miesiące po [...] zł). Dopiero od 13 września do [...] grudnia 2016 r. należało dochód dzielić na 6 osób. W konsekwencji organ naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 3 pkt 1 lit. c tiret 29 u.ś.r. oraz art. 2 i art. 5 ust. 3 u.p.w. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż rację ma skarżąca, że organy obu instancji nie ustaliły prawidłowo jej dochodu, naruszając przepisy art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 5 u.p.w. - świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (ust.3). Z przepisu tego wynika, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego wynoszącego 800 zł (w przypadku dziecka niepełnosprawnego 1200 zł). Skarżąca wskazuje na wadliwe ustalenie dochodu jej rodziny poprzez pominięcie w składzie członków rodziny jej najstarszej, pełnoletniej córki oraz na bezpodstawne doliczenie do dochodu wartości podlegającej zwrotowi niewykorzystanej ulgi na dzieci w 2016 r. (6.713, 63 zł). O ile pierwszy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, o tyle zasadny jest zarzut dotyczący prawidłowego ustalenia składu rodziny skarżącej dla potrzeb wyliczenia dochodu. Odnosząc się do pierwszego (nieuzasadnionego zarzutu) wskazać należy, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, "dochód – oznacza dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych". Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 1 lit. "c" u.ś.r. - "dochód" obejmuje m.in. inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a wśród nich "kwoty otrzymane na podstawie art. 27 f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), dalej "u.p.d.f." Przepis art. 27 f u.p.d.f. dotyczy ulgi prorodzinnej, którą podatnik ma prawo odliczyć od podatku dochodowego. Wysokość i zasady podlegającej odliczeniu kwoty (ulgi) regulują ustępy 1 – 3. Przepisy art. 27 f ust. 8 – 10, do których odsyła art. 3 pkt 1 lit. "c" u.ś.r. brzmią następująco: "8. Jeżeli kwota przysługującego odliczenia na podstawie ust. 2, 3 i 4 jest wyższa od kwoty odliczonej z tytułu, o którym mowa w ust. 1, w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1, podatnikowi przysługuje kwota stanowiąca różnicę między kwotą przysługującego podatnikowi odliczenia a kwotą odliczoną w zeznaniu podatkowym. 9. Kwota stanowiąca różnicę, o której mowa w ust. 8, nie może przekroczyć kwoty składek na ubezpieczenia społeczne, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a, oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, o których mowa w art. 27b ust. 1 i 2, podlegających odliczeniu, pomniejszonych o składki odliczone w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 2, lub na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. 10. W przypadku odliczenia z tytułu, o którym mowa w ust. 1, przysługującego pozostającym przez cały rok podatkowy w związku małżeńskim obojgu: 1) rodzicom, 2) opiekunom prawnym dziecka, 3) rodzicom zastępczym - do ustalenia wysokości składek, o których mowa w ust. 9, przyjmuje się łączną kwotę ich składek". Istotą ulgi, o której mowa w ust. 1- 3 jest możliwość pomniejszenia podatku dochodowego o określoną kwotę. Pomniejszenie podatku jest dokonywane w rozliczeniu rocznym składanym przez podatnika, względnie w rocznym obliczeniu podatku dokonywanym przez płatnika (jeśli podatnik w terminie do 10 stycznia roku następującego po roku, za który dokonywane jest odliczenie, złoży oświadczenie o przysługiwaniu ulgi). Natomiast w przepisach ust. 8 – 10 jest mowa o zwrocie ulgi. Przepisy te zostały wprowadzone z dniem [...] stycznia 2015 r. (z mocą już względem zeznań rocznych za 2014 r.) i wprowadzają możliwość uzyskania zwrotu kwoty ulgi na dziecko (części ulgi) przez podatników, którzy dotychczas nie mogli odliczyć ulgi w całości albo w części z uwagi na to, że ich podatek dochodowy za cały rok podatkowy (po odliczeniu składki zdrowotnej obniżającej podatek dochodowy w pierwszej kolejności) był za niski. Duża część podatników mających dzieci, na które ulga przysługiwała, z ulgi faktycznie skorzystać bowiem nie mogła. Na podstawie dodanych do art. 27f przepisów ust. 8-12 tacy podatnicy mogą uzyskać kwotę ulgi z urzędu skarbowego (zob. Bartosiewicz Adam, Kubacki Ryszard, PIT. Komentarz, wyd. V, opublikowano: LEX 2015). W świetle powyższych przepisów stwierdzić należy, że przekazane stronie przez urząd skarbowy kwoty tytułem zwrotu ulgi prorodzinnej zgodnie z art. 27 f ust. 8 – 10 u.p.d.f., podlegają doliczeniu do dochodu rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. "c" u.ś.r. Nie ma przy tym znaczenia to, czy strona miała możliwość faktycznego dysponowania przekazaną przez urząd kwotą. Bezspornie urząd skarbowy dokonał w 2016 r. zwrotu kwoty [...]zł na rzecz skarżącej. Wynika to informacji Ministerstwa Finansów z dnia 23 sierpnia 2017r. (k.16 akt admin.) Okoliczność, że skarżąca nie skorzystała z tej kwoty, gdyż kwota ta została niezwłocznie zajęta przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne, nie ma znaczenia. Wbrew zarzutom skargi, w przytoczonym wyżej art. art. 3 pkt 1 lit. "c" u.ś.r., który mówi o "kwotach otrzymanych", chodzi o kwoty przekazane stronie przez urząd skarbowy, a nie takie kwoty, z których strona skorzystała bądź mogła skorzystać. Przepisy u.ś.r. nie uprawniają do odliczenia od dochodu dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, kwot zajętych przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Nie ma też znaczenia to, że ulga ma charakter prorodzinny, a więc, że jej celem jest finansowe wsparcie rodzin. Przepis art. 3 u.ś.r. do dochodu nakazuje doliczać również dochody o takim charakterze, m.in. świadczenie rodzicielskie, zasiłek macierzyński czy alimenty na rzecz dzieci. Z uwagi zatem na powyższe, stwierdzić należy, że – wbrew zarzutom skargi – organ prawidłowo do dochodu skarżącej w 2016 r. doliczył kwotę [...]zł uzyskaną w tym roku z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej na dzieci. Rację ma natomiast skarżąca, że przy ustalaniu dochodu dla potrzeb przyznania jej świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] organ powinien ustalać dochód za 2016 r. uwzględniając stan członków rodziny w tym roku, a nie w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia. Taki sposób ustalania dochodu wynika wprost z art. 2 pkt 2 i 4 u.p.w., który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a; dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Z przepisu tego jasno wynika, że sumowaniu podlega dochód członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc chodzi w nim zarówno o kwotę dochodu, jak i liczbę członków rodziny w tym roku. Zmiana dochodu po tym roku, a także zmiana składu osobowego rodziny, to również istotne okoliczności przy ustalaniu wysokości dochodu, ale powinny być one oceniane w aspekcie uzyskania bądź utraty dochodu, o których mowa w art. 7 u.p.w. Przepis ten określa sposób wyliczania dochodu w zależności od tego, czy chodzi o utratę, czy uzyskanie dochodu i czy nastąpiła ona w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na który prawo do świadczenia jest ustalane, czy też po tym roku. Wprawdzie zmiana składu osobowego rodziny nie jest wprost objęta dyspozycją art. 3 pkt 19 i 20 u.p.w. jako zdarzenie powodujące utratę lub uzyskanie dochodu, to jednak z uwagi na identyczne skutki, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, należy ją uwzględnić przy rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Organy winny w takim przypadku zastosować per analogiam rozwiązanie przewidziane w art. 7 ust. 1 – 3b u.p.w. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 lutego 2017 r., II SA/Ke 17/11; wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 października 2017 r., II SA/Lu 318/17). W świetle powyższego, wadliwe jest stanowisko organu, uwzględniające liczbę członków rodziny skarżącej istniejącą w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego tj. w 2017 r., zaś wysokość dochodów za 2016 r. Organ powinien ustalić skład członków rodziny w 2016 r., dochód tych członków, a następnie ewentualnie zbadać, czy nie nastąpiła utrata bądź uzyskanie dochodu, o których mowa w art. 7 u.p.w. Przepis ten ściśle określa w jaki sposób należy liczyć dochód rodziny w razie jego utraty bądź uzyskania w zależności od tego, kiedy ta utrata bądź uzyskanie miało miejsce (czy w roku czy tez po roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy). Organ w niniejszej sprawie powinien te okoliczności ustalić i wyliczyć dochód zgodnie z zasadami określonymi w powołanym art. 7 u.p.w. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.) uchylił decyzje organów obu instancji. Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni powyższe rozważania.