II SA/Lu 184/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Protokolant Referent stażysta Natalia Kopiś, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr SKO.[...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Sygn. akt II SA/Lu [...] Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] stycznia 2019r. Burmistrz O. L. odmówił przyznania A. R. świadczenia wychowawczego na syna A. . W uzasadnieniu podano, że rodzina wnioskodawczyni nie spełnia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U z 2016r. poz. 195 ), uprawniającego do świadczenia na pierwsze dziecko, który wynosi [...] zł. Organ ustalił, że na miesięczny dochód rodziny złożyło się stypendium socjalne syna w kwocie [...]zł, alimenty w wysokości [...] zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Razem jest to kwota [...]zl, co po podzieleniu na dwoje członków rodziny daje [...] zł miesięcznie. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Również organ odwoławczy wskazał na art. 5 ust. 3 wspomnianej ustawy zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko ojcu, matce, opiekunowi faktycznemu lub opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom wskazanym powyżej, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł. Z kolei przez dochód rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny, zaś dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem regulacji dotyczących utraty i uzyskania dochodu (art. 2 pkt 4 i 2 w/w ustawy). Stosownie do art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2013 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm.), do której odsyła art. 2 pkt. 1 ustawy, przez dochód rozumie się przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do pkt 1c w/w artykułu do dochodu zalicza się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci precyzuje w art. 7 ust. 5 - 6, iż w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Stosownie do obwieszczenia z dnia 21 września 2018 r. wydanego przez Prezesa GUS w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2017 r. [...] zł. Tym samym miesięczny dochód z 1 hektara przeliczeniowego gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Organ odwoławczy, tak jak i organ I instancji uznał, że dochodem rodziny w 2017r. było stypendium szkolne syna w wysokości [...] zł w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., co oznacza miesięcznie [...] zł miesięcznie, alimenty w kwocie [...]zł za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. ([...] x 4 miesiące) i [...] zł ([...],00 zł x 8 miesięcy) w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 grudnia 2018 r., co miesięcznie stanowi [...] zł oraz dochody z gospodarstwa rolnego, które od dnia 19 lipca 2017 r. ma powierzchnię [...] ha przeliczeniowego (k. 6). Oznacza to, że roczny dochód z gospodarstwa rolnego w 2017 r. wyniósł [...] zł ([...] zł x [...] ha przeliczeniowego), co miesięcznie stanowi [...] zł ([...] zł : 12 miesięcy). Organ zwrócił przy tym uwagę, że wnioskodawczyni aktem notarialnym z dnia 19 czerwca 2017 r. zbyła 0,15 ha gruntów rolnych za kwotę [...]zł, jednakże w oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wskazała, że z tytułu zbycia 0,15 ha gruntu nie uzyskała żadnego dochodu (k. 30 akt). Stąd też nie doliczono kwoty [...]zł do dochodu rodziny strony. Odnosząc się do sposobu wyliczenia dochodu z uzyskiwanego stypendium Kolegium nie zgodziło się ze stroną, według której powyższa kwota powinna zastać podzielona przez 12 miesięcy, a nie jak uczynił to organ I instancji, przez 4 miesiące. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ostatecznie zatem miesięczny dochód strony w 2017 r. wyniósł [...] zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi [...] zł ([...] : 2 osoby). Tym samym zostało przekroczone ustawowe kryterium dochodu na osobę w rodzinie wynoszące [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. R. stwierdziła, że w 2017r. powierzchnia jej gospodarstwa rolnego wyniosła [...] ha w tym [...] ha i udział Ľ. Z kolei dochód uzyskany ze stypendium w roku 2017 na podstawie decyzji [...] z dnia 4 maja 2017r. wyniósł [...] zł. W roku 2017 otrzymywała także alimenty na syna w kwocie [...]zł. Zdaniem skarżącej dochód należało wyliczyć w następujący sposób :[...] ha x [...] zł x 12 miesięcy, co daje [...] zł, ponadto dochód z alimentów w kwocie [...]zł i dochód ze stypendium w kwocie [...]zł. Łącznie jest to kwota [...]zł , na dwie osoby – [...] zł i miesięcznie [...] zł, co oznacza zachowanie kryterium dochodowego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyło, co następuje: Skarga zawiera uzasadnione podstawy. Stosownie do art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U z 2018r. poz. 2134 ), ilekroć jest w niej mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Z kolei w myśl art. 2 pkt 4 ustawy dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny, a za dochód członka rodziny zgodnie z art. 2 pkt 2 uważa się przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Wynika z tego, że niezbędną przesłanką do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego odwołującego się do pojęcia dochodu rodziny, który jest rozumiany jako suma przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny, uzyskanych w skali roku kalendarzowego i przeliczanych w skali roku kalendarzowego. Art. 7 ust. 1-3 zawiera ponadto dodatkowe reguły pozwalające na skorygowanie dochodu rodziny, wtedy gdy nastąpiła "utrata" i "uzyskanie" dochodu, mająca wpływ na sferę finansową rodziny. Stosownie do postanowień art. 7 ust. 2 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Według natomiast art. 7 ust. 3 w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Właśnie art. 7 ust. 2 zastosował organ do ustalenia dochodu w postaci stypendium szkolnego uzyskiwanego przez syna skarżącej w okresie od 1 stycznia 2017r. do 30 kwietnia 2017r. zgodnie z decyzją Burmistrza O. L. w wysokości [...] zł miesięcznie tj. w łącznej kwocie [...]zł. Zauważyć jednak trzeba, że wspomniany przepis odnosi się do dochodów uzyskanych. Definicję uzyskania dochodu zawiera art. 2 pkt 20 ustawy poprzez wymienienie w sposób enumeratywny zmian w strukturze dochodów, traktowanych jako wypełniających to pojęcie. Wśród nich nie ma stypendium szkolnego, mimo, że jest tu mowa o stypendium dla bezrobotnego i stypendium doktoranckim. Co więcej wspomniany przepis nakazuje uwzględnić uzyskany dochód, jeżeli jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Tymczasem wspomniana decyzja jasno wskazuje, że odmówiono mu prawa do ubiegania się o stypendium za okres od 1 maja do 30 czerwca 2017r. Z akt sprawy nie wynika również, aby syn skarżącej otrzymywał stypendium w kolejnych miesiącach. Prowadzi to do wniosku, że wspomniane stypendium w ogóle nie powinno być doliczone do dochodu rodziny skarżącej. Rację ma także skarżąca wskazując na niejasności związane z ustaleniem jej dochodu z gospodarstwa rolnego. W art. 7 ust. 5 ustawy wskazano, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669 ). Zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 21 września 2018r. ( M.P z dnia 21 września 2018r. poz. 911 ) wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. wynosiła [...] zł. W swoim wyliczeniu Kolegium przyjęło powierzchnię przeliczeniową gospodarstwa rolnego skarżącej już po sprzedaży jego części – 0,1500 ha , czyli 4,2975ha. Chodzi o powierzchnię 4,0275 ha i udział Ľ - 0,2700 ha. Jednak organ I instancji powierzchnię przeliczeniową gospodarstwa przed sprzedażą ustalił na 4,1400 ha , a po sprzedaży 4,0950 ha. Taką też powierzchnię wskazuje również skarżąca. Różnica pochodzi stąd, że organ I instancji przyjął udział Ľ w powierzchni 0,2700 tj 0,0675 ha, który dodano do 4,0725 ha, której skarżąca jest właścicielem. Podobnie od lipca po sprzedaży 0, 1500 ha udział 0,0675 ha dodano do 4,0275 ha, co dało 4,095 ha. Ponieważ wszystkich wyliczeń dokonano na podstawie zaświadczenia Burmistrza O. L. o umieszczeniu skarżącej w ewidencji podatników, nie jest jasne, czy 0,2700 ha jest udziałem skarżącej, czy udział ten wynosi Ľ w powierzchni 0,2700. Kolegium dokonując własnych ustaleń w ogóle nie odniosło się do wyliczeń przedstawionych przez organ I instancji, które z kolei powierzchnię gospodarstwa skarżącej wyliczyło jako średnią na 4,1160 ha z uwzględnieniem kolejnych miesięcy 2017r., przed i po sprzedaży części gruntów. Kwestia ta jako istotna dla ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego, musi zatem zostać wyjaśniona. Trzeba natomiast zaznaczyć, że bez znaczenia jest, czy gospodarstwo rolne w ogóle przynosi jakikolwiek dochód. Wspomniany przepis art. 7 ust. 5 ustawy zakłada swego rodzaju fikcję prawną, tzn. nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest zatem okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz, czy rzeczywiście przynosi ono dochody. Powołany przepis dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny. Przyjąć zatem należy, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Chodzi tu zatem o sytuację, w której strona faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne lub, gdy nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, choć ma faktyczną możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania z niego środków utrzymania, bądź w inny sposób uzyskiwania z niego dochodów. Warto przypomnieć, że powyższy problem ustawy był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, dokonanej w świetle przepisu art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, o identycznej treści. Wyrokiem z 6 maja 2008 r. sygn. akt K 18/05 (OTK-A 2008 Nr 4, poz. 56) Trybunał orzekł o jego zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2018r. poz. 1302 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza O. L..