II SA/Lu 189/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant: asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skarg A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę. II. przyznaje [...] J. P. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. S. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2012 r., znak: [...] w przedmiocie uchylenia od 1 listopada 2012 r. pkt 2 decyzji Kolegium z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem M. S. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2012 r. do 21 lutego 2014 r. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Kolegium w pkt 1 decyzji uchyliło decyzję wydaną z up. Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w pkt 2 decyzji przyznało A. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2012 r. do 21 lutego 2014 r., uznając uprawnienie strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2012 r. uchylił od dnia 1 listopada 2012 r. pkt 2 powołanej wyżej decyzji Kolegium. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ podniósł, że od 1 października 2012 r. skarżąca podjęła naukę na studiach wyższych w systemie dziennym, co wyklucza pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ opieka sprawowana przez nią ma charakter okazjonalny i okresowy, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która powinna być stała i trwała. Istotą studiów w systemie dziennym jest nauka na wybranym kierunku, która wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej, natomiast świadczenie pielęgnacyjne stanowi swoistą rekompensatę dla osoby, która nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na konieczność zapewnienia osobie niepełnosprawnej stałej opieki i pomocy. Ojciec dziecka nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, dlatego to on w pierwszej kolejności jest zobowiązany do alimentacji dziecka. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ odwoławczy podniósł, że istnieje osoba spokrewniona w I stopniu (ojciec dziecka), który zobowiązany jest do opieki nad M. S.. Ustawodawca zwalnia te osoby z opieki na rzecz innych krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny tylko wówczas, gdy same legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Tymczasem ojciec dziecka pomimo problemów zdrowotnych legitymuje się jedynie umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, dlatego zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinien zapewnić dziecku opiekę i taką opiekę dziecku zapewnił w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym w P., gdzie może ono przebywać całodobowo ponad 5 dni w tygodniu. Na podstawie dowodów organ ustalił, że M. S. w domu rodzinnym przebywa tylko w weekendy i w wakacje. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła skarżąca A. S. żądając jej uchylenia, a także uchylenia decyzji organu I instancji, przywrócenia jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz umorzenia postępowania przed organem I instancji. Skarżąca zarzuciła Kolegium złamanie zasady czynnego strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 § 1 k.p.a.), zasady pogłębienia zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.), oraz zasady uwzględnienia słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). W ocenie skarżącej, samo jej lakoniczne oświadczenie z dnia 5 października 2012 r. nie daje podstaw do przyjęcia, że zaprzestała sprawowania opieki nad bratem. Wydając decyzję na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, organ zobowiązany jest oprzeć ją na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie potwierdzającym, że strona przestała opiekować się bratem. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne jest jej należne, ponieważ to ona zajmuje się bratem M. S., który jest zadbany. W okresie wakacyjnym nie uczęszcza do szkoły, a z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym bratem skarżąca nie może podjąć pracy zarobkowej. Dodatkowo skarżąca zarzuciła, że zgodnie z przepisami k.p.a. organ ma siedem dni na przekazanie odwołania do organu odwoławczego jeżeli uzna, że nie ma podstaw do zmiany decyzji. Termin ten upłynął w dniu 5 listopada 2013 r. licząc od dnia następnego, kiedy odwołanie zostało wniesione do sekretariatu organu I instancji. Z pisma organu I instancji doręczonego dnia 12 listopada 2013 r. jasno zaś wynika, że odwołanie skarżącej zostało przesłane dopiero 6 listopada 2013 r., a to oznacza, że nie zostało przesłane w terminie. W piśmie z dnia 7 lutego 2015 r. ustanowiony z urzędu w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę, wszelkie twierdzenia, okoliczności, wnioski i dowody dotychczas podnoszone przez skarżącą oraz wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji ze względu na naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak również naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną jego interpretację. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium podniosło jednocześnie, że faktyczne sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną niemożliwe jest do pogodzenia ze studiami dziennymi i zamieszkaniem w innym mieście. Natomiast sprawowanie przez skarżącą opieki nad bratem tylko w weekendy i wakacje należy uznać jako pomoc ojcu w sprawowaniu opieki nad synem, który w pierwszej kolejności zobowiązany jest do opieki. Zmiana sytuacji rodzinnej polegająca na zaprzestaniu sprawowania opieki nad bratem w miejscu jego zamieszkania, a także brak współdziałania na co dzień przez skarżącą w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji brata, ze względu na podjęcie studiów dziennych i zamieszkanie w L., legła u podstaw uchylenia decyzji przyznającej odwołującej świadczenie pielęgnacyjne na podstawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., którą uchylono od dnia 1 listopada 2012 r. pkt 2 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r., nr [...], przyznający A. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad bratem M. S. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2012 r. do 21 lutego 2014 r. Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 114, zwanej dalej " u.ś.r." lub "ustawą". Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności brat skarżącej M. S. (ur. 21 lutego 1989 r.) został zaliczony do osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawność ta istnieje od dzieciństwa, a orzeczenie wydano okresowo do dnia 21 lutego 2014 r. (k. 4 akt adm. I inst.). Należy podkreślić, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje w drodze decyzji związanej, to znaczy, że w razie spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek uprawniających do tego świadczenia obowiązkiem właściwego organu administracji jest jego przyznanie, a w razie nieziszczenia się tychże przesłanek, organ administracji nie może wskazanego świadczenia przyznać. Ostatecznie prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, że w sytuacji skarżącej zaszła istotna zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, polegająca na podjęciu przez nią od miesiąca października 2012 r. studiów w trybie stacjonarnym na Uniwersytecie [...] Z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, że miejscem zameldowania skarżącej na pobyt stały są P., ul. [...], gdzie mieszka ona wraz z bratem M. S. oraz ojcem J. S.. Wobec podjęcia studiów skarżąca w okresie tygodnia od poniedziałku do czwartku lub piątku przebywa w L., gdzie dojeżdża i szuka stancji. W świetle wyjaśnień skarżącej, jej opieka nad niepełnosprawnym bratem polega na zaprowadzaniu go w poniedziałek do szkoły i zajmowanie się nim tylko w okresie weekendu. Niepełnosprawny brat skarżącej M. S. jest uczniem Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. M. G. w P., przy ul. [...] i w okresie nauki (od poniedziałku po lekcjach do piątku po obiedzie) mieszka w internacie Specjalnego Ośrodka Wychowawczego w P. im. Siostry K. S. OSB, przy ul. [...]. Ojciec skarżącej nadal uczy się w weekendy, kiedy ma zajęcia. Nie chce przy tym rezygnować z żadnych zajęć w studium, aby opiekować się swoim synem, odnośnie którego nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. We wskazanych okolicznościach należy wyraźnie zaakcentować, że skarżąca jest obecnie studentką studiów stacjonarnych poza miejscem zamieszkania i z tego powodu od poniedziałku do czwartku lub piątku przebywa w innym miejscu, niż miejsce gdzie możliwe jest sprawowanie opieki nad jej niepełnosprawnym bratem. Okoliczność ta nie jest prawnie obojętna w punktu widzenia ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to bowiem przyznawane jest w razie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z konieczności opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Stąd nie można obecnie twierdzić, że skarżąca spełniła przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, skoro podjęła studia stacjonarne. Nawet w przypadku, gdyby skarżąca nie studiowała, lecz pracowałaby zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy jednego etatu, nie byłoby przeszkód, by opiekować mogła się niepełnosprawnym bratem w takim wymiarze, w jakim czyni to obecnie, to jest od piątkowego popołudnia do poniedziałku rano. Niewątpliwie zatem sprawowanie przez skarżącą opieki nad bratem w czasie weekendu nie stanowi okoliczności, która wymagałaby w istocie rezygnacji z zatrudnienia. Tym samym nie sposób stwierdzić, że w powyższych okolicznościach skarżąca – w celu sprawowania osobistej opieki nad bratem (wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – pkt 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności – k. 4 akt adm. I inst.) – była zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Organy orzekające w tych sprawach, nie mają możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy zgodnie z tym przepisem, świadczenie to nie przysługuje i przy orzekaniu nie mogą brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie – organy nie działają bowiem tutaj w ramach uznania administracyjnego. Odległość pomiędzy miejscem pobytu brata skarżącej M. S., a miejscem gdzie skarżąca odbywa studia dzienne, w realiach tego przypadku uniemożliwia sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 u.ś.r. Opieka tego rodzaju, to stała lub długotrwała opieka wymagająca całodobowej i bezpośredniej pieczy nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, a zatem pieczy o charakterze ciągłym. Nie spełnia tego wymogu opieka sprawowana przez skarżącą jedynie w weekendy. Taka opieka może mieć co najwyżej charakter uzupełniający. Niezależnie od tego Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego zwracające uwagę, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. –Kodeksu rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm., dalej jako "k.r.o.",), obowiązek alimentacyjny J. S. względem jego syna M. S. (brata skarżącej A. S.) – wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej. W myśl art. 128 k.r.o., obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Według zaś art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Wymaga przy tym zaakcentowania, że wskazany obowiązek powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w rodzinie przez jej członków. W świetle powyższego oznacza to, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego może być ustalone na rzecz zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności w stosunku osoby wymagającej opieki dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji, bądź osoba ta nie jest w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego, wynikającego z powołanych wyżej przepisów. W niniejszej sprawie jest okolicznością bezsporną, że J. S. jako ojciec wymagającego opieki brata skarżącej, nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co oznacza, iż nie jest wyłączona możliwość sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawnym synem. Ponadto należy pamiętać, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach o osobę podlegającą pieczy i uprawnioną do alimentacji, lecz również na świadczeniu określonych sum pieniężnych na jej utrzymanie. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie ulega wątpliwości, że to z dochodów J. S. utrzymuje się cała jego rodzina. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez organ I instancji prawa, poprzez nieprzesłanie odwołania skarżącej wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie siedmiodniowym, w myśl art. 133 k.p.a., należy stwierdzić, że nie miało to żadnego wpływu na treść kwestionowanego przez skarżąca rozstrzygnięcia. Upływ tego zawitego terminu prowadzi jedynie do utarty przez organ kompetencji do wydania decyzji o której mowa w art. 132 § 1 k.p.a., w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję. Jedyną czynnością jaką organ I instancji może podjąć po upływie tego terminu, jest czynność materialno-techniczna przekazania odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu, co w niniejszej sprawie nastąpiło (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. II OSK 1999/10). Nie doszło również do naruszenia przez organy zarzuconych w skardze przepisów prawa materialnego oraz postępowania, które przemawiałyby za zasadnością skargi. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), skargę oddalił. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania (wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej w ramach prawa pomocy) znajduje uzasadnienie w przepisach art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 461). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w wyroku.