II SA/Lu 198/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta L. przez Zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że M. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 651,72 zł. Jest on osobą niepełnosprawną (III grupa inwalidzka), zaś faktyczną opiekę nad nim sprawuje Z. G. – osoba obca dla strony, konkubent jego zmarłej matki. Swój wniosek o specjalny zasiłek celowy na zakup leków skarżący uzasadnił niskimi dochodami. Do wniosku dołączył fakturę VAT na leki zakupione w aptece na kwotę 26,89 zł oraz rachunek za preparat leczniczy Senior Protect + zakupiony wysyłkowo na kwotę 65,89 zł. Organy uznały, iż dochód strony przekroczył kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477 zł, a zatem brak było podstaw do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy. Dlatego też rozważano możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy. Świadczenie to przysługuje jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryteria dochodowe. Kolegium przytoczyło pogląd doktryny oraz orzecznictwo w tym przedmiocie. Oceniło także, że decyzja organu I instancji odmawiająca przyznania stronie zasiłku celowego na zakup leków mieści się w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego i w związku z tym jest zgodna z prawem. Decyzja została obszernie i precyzyjnie uzasadniona, a podniesione w niej argumenty należy uznać za zasadne. Organ odwoławczy przyznał, że M. K. znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej, jednakże ma on stałe źródło dochodu w postaci renty inwalidzkiej i zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto posiadany przez niego budynek mieszkalny pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych w zakresie zamieszkania i schronienia. Udokumentowane wydatki na leki oraz preparat leczniczy nie przekraczały możliwości finansowych strony. Inne wydatki (ustalone w toku postępowania administracyjnego)nie uniemożliwiają mu systematycznego wygospodarowania odpowiednich kwot na wykupienie niezbędnych lekarstw. Sytuacja zdrowotna i rodzinna skarżącego również nie uzasadnia przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdyż możliwość jego przyznania dotyczy tylko sytuacji nadzwyczajnych. Ponadto skarżącemu wielokrotnie proponowano pomoc w formie gorących posiłków oraz uczestnictwa w zajęciach prowadzonych w Dziennym Domu Pomocy Społecznej w L.. Skarżący jednak, po uzgodnieniu z zamieszkującym nim Z. G., odmówił przyjęcia pomocy. Nie skorzystał również z oferowanej przez pracownika socjalnego pomocy przy załatwianiu formalności związanych z uzyskaniem renty rodzinnej. Organ pomocy społecznej nie pozostawia jednak skarżącego bez niezbędnego wsparcia. Decyzją z dnia 18 listopada 2011 r. przyznał mu zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 150 zł. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący twierdzi, iż decyzje organów obu instancji są dla niego krzywdzące. Podkreśla, że ma dużo wydatków i w związku z tym nie może wygospodarować żadnych oszczędności na zakup leków. Natomiast lek Senior Protect + jest zalecany mu przez lekarza. Wyjaśnia, że sam nie umie czytać i pisać, jest niepełnosprawny intelektualnie, dlatego też przy pisaniu skargi korzystał z pomocy obcej osoby. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy popierał skargę, wnosząc o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego i składając stosowne oświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą materialno-prawną zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) – zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 8 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jedynym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Przesłanki przyznania tego świadczenia uregulowane zostały w art. 35 ustawy, przy czym do jego przyznania konieczne jest spełnienie kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Z uwagi na to, iż dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 651,72 zł, a więc przekroczył kryterium dochodowe – zasadnie przyjęły organy, że należy rozważyć czy istniała możliwość przyznania specjalnego zasiłku na podstawie art. 41 ustawy. Świadczenie to przysługuje jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Organy obu instancji prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi ta szczególna sytuacja. W tym miejscu należy wskazać, że ustawodawca nie wyjaśnił co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one po pierwsze nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 854/08, Lex 531607), po wtóre sytuacje te muszą być wyjątkowe na tle sytuacji innych osób ubiegających się o zasiłek. Zatem zasadność przyznania bądź odmowy przyznania tego świadczenia, w bezpośredni sposób zależy nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby w ogólności – mogą zostać zaspokojone z własnych środków wnioskodawcy, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia przez wnioskodawcą kryterium dochodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05 wyraził pogląd, że przepis art.41 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze świadczenia. Może ono być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Natomiast jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 470/09, szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej poglądy. Podobnie, jak i wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zapatrywanie, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej i na wybrane przez nich cele. Zadaniem pomocy społecznej nie jest bowiem utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 272/07). W ocenie Sądu z przedstawionej w sposób prawidłowy przez organy sytuacji życiowej skarżącego nie wynika by jego sytuacja odpowiadała szczególnie uzasadnionemu przypadkowi w rozumieniu art. 41 ustawy. Okolicznościami niewątpliwymi i niekwestionowanymi w toku postępowania są bowiem fakty świadczące o nieponoszeniu przez skarżącego wysokich kosztów leczenia, które w dotkliwy sposób obciążałoby budżet domowy skarżącego. Koszty zakupu leków w październiku 2011 r. to kwota 92,78 zł, przy czym w tej kwocie mieści się zakup suplementu diety – Senior Protect +. Organ pomocy społecznej uzasadniając decyzję podkreślił, iż w jego ocenie nie jest konieczne stosowanie tego leku przez skarżącego. Stwierdzenie to jest sprzeczne z treścią zaświadczenia lekarskiego złożonego przez skarżącego. Z dokumentu tego wynika, iż preparat ten został zalecony skarżącemu przez lekarza. Jednakże uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, zaś prawidłowo przyjęły organy, że zaspokojenie tej potrzeby (zakupu leków) nie stało się możliwe wskutek wystąpienia nieprzewidzianych, nadzwyczajnych, wyjątkowych okoliczności. Ponadto z akt sprawy wynika, że sytuacja skarżącego jest bardzo dobrze znana organom. Korzysta on z różnych form pomocy społecznej, chociaż nie wszystkie formy tej pomocy przyjmuje. W związku z tym należy wskazać, iż rolą pomocy społecznej nie jest spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców, w szczególności tych, którzy jak M. K. mają stałe źródło dochodu oraz systematyczną pomoc organów pomocy społecznej udzielaną w formie różnego rodzaju świadczeń. Podkreślenia wymaga również fakt, co podkreśliły organy, że skarżący dokonuje także nierozważnych zakupów, które obciążają jego budżet. Sytuacja ta dotyczy zakupu 2 kompletów pościeli rehabilitacyjnej na kwotę 2.590 zł. Z jednego z nich korzysta Z. G. zamieszkujący ze skarżącym. Z tytułu zakupu tej pościeli skarżący obciążony jest spłatą rat w wysokości 107, 92 zł miesięcznie. Również wysokie są koszty związane z opłatą za telefon, z którego (jak wynika z wywiadu środowiskowego) korzystał w znacznej części Z. G. "załatwiając sprawy", jednak nie wyjaśnił pracownikowi socjalnemu czego dotyczyły te sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostały przekroczone granice uznania administracyjnego przy zastosowaniu omawianego przepisu, tym bardziej, że organ administracyjny w swym rozstrzygnięciu zwrócił uwagę na pomoc udzieloną skarżącemu ( zasiłek celowy na zakup żywności przyznany 18 listopada 2011 r. ) Nie można przy tym zapominać, iż pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną. Zgodnie z art. 250 tej ustawy Sąd przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej, na które składa się wynagrodzenie w kwocie 240 zł, co stanowi stawkę określoną w z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności we właściwych przepisach.