II SA/Lu 213/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2007 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaję "[...]" A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52, 80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy nr [...] organ I instancji odmówił przyznania M. W. świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego. Organ wskazał w uzasadnieniu na treść art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), podnosząc jednocześnie brak jakiejkolwiek współpracy wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi Ośrodka Pomocy Społecznej, wynikający z opisanych w uzasadnieniu prób skontaktowania się z wnioskodawcą. Organ przed wydaniem decyzji rozpatrzył także wnioski o wyłączenie pracownika, orzekając, że nie wystąpiły powody w nich wskazane. M. W. w odwołaniu od powyższej decyzji zarzucił naruszenie prawa, wskazał na trwający tryb wyrejestrowana go z ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy oraz podniósł, iż organ mimo wiedzy nie kieruje go na przymusowe leczenie od uzależnień. Zaskarżył także postanowienia z dnia [...] i [...], treścią których była odmowa wyłączenia pracownika OPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ powołał się na art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz na art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określające podstawy prawne przyznania zasiłku celowego. Wskazał także na przeprowadzone przez organ I instancji czynności, które miały doprowadzić do ustalenia tej podstawy. W szczególności wskazał na bezskuteczne próby skontaktowania się z wnioskodawcą (z dnia 28 listopada, 4 grudnia oraz 19 grudnia 2006 r.) a także na, związane z powyższą bezskutecznością, przedłużenie terminu załatwienia sprawy. W konsekwencji organ, powołując się na art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, uzależniający przyznanie świadczenia od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz na art. 4 tej ustawy, nakładający na wnioskodawcę obowiązek współdziałania osób korzystających z pomocy, a także na art. 11 ust. 2 ustawy, który upoważnia organ do odmowy przyznania świadczenia w sytuacji brak współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, stwierdzając brak współdziałania wnioskodawcy, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstacyjną. M. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazał na brak obowiązku odmowy przyznania świadczenia na gruncie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz na fakt, że rozmowę z pracownikami Ośrodka uniemożliwia mu uzależnienie, w stosunku do którego organ nie wdraża trybu przymusowego leczenia. Podniósł ponadto, że Ośrodek Pomocy Społecznej zachowuje się wrogo i tendencyjnie, co przejawia się w wielokrotnym naruszeniu prawa. Organ w odpowiedzi na skargę powołał argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto na niezrozumiałość argumentu skarżącego, dotyczącego załatwienia trybu przymusowego leczenia skarżącego od uzależnień, skoro sam skarżący sam dostrzega taką potrzebę. Podniósł jednocześnie, że zarzut ten, podobnie jak informacja o wyrejestrowaniu skarżącego z ewidencji PUP, nie ma związku z zaskarżoną decyzją. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi stwierdza, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych obejmuje, mieszczące się w granicach sprawy określonej skargą, kwestie związane ze zgodnością procesu stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym z prawem, a więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i nie naruszyły zasad ustalania określonych faktów za udowodnione. W zakresie tak ustalonej kognicji Sąd nie dopatrzył się uchybień organu odwoławczego w interpretacji prawa materialnego oraz w przestrzeganiu norm prawa procesowego. W przypadku niniejszej skargi kontrola sądu wina skupić się na zasadności odmowy przyznania zasiłku celowego z powodu braku współdziałania strony w ustaleniu faktów, wpływie tego braku na odmowę przyznania świadczenia oraz wykładni art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, która taką możliwość odmowy stwarza. Pierwszym składnikiem tej kontroli winna być zatem kwestia ustalenia stanu faktycznego, uzasadniającego przyjęcie, iż miał miejsce brak współdziałania strony ubiegającej się o zasiłek celowy. Istota zasiłku celowego, opartego na konstrukcji decyzji w dużej mierze, przynajmniej w jej części merytorycznej, uznaniowej, pozwala jedynie na ostrożną ingerencję sądu w zakresie kontroli podstaw jego przyznania, a zwłaszcza w wysokość świadczenia, zależącego od konkretnych ustaleń faktycznych oraz możliwości finansowych organu przyznającego ten zasiłek. Kontrola sądu natomiast polega na zbadaniu, czy nie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania, określających sposób ustalenia faktów oraz czy właściwie zastosowano i zinterpretowano podstawę normatywną decyzji dotyczącej przyznania lub nieprzyznania tego zasiłku. Nie ulega wątpliwości, iż organ I instancji dołożył starań w kierunku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego który mógłby stanowić podstawę przyznania zasiłku oraz ustalenia jego wysokości. Jak to wynika z akt i nie jest kwestionowane przez skarżącego, organ najpierw poinformował stronę (21 listopada 2006 r.) o terminie wizyty, po czym, z powodu nieobecności strony w wyznaczonym terminie (28 listopada 2006 r.) w mieszkaniu, przeprowadził następną nieskuteczną próbę skontaktowania się (w dniu 30 listopada 2006 r.). Także pismo wzywające skarżącego do stawiennictwa w Ośrodku, z wyznaczonymi czterema terminami (11-14 grudnia 2006 r.) pozostało bezskuteczne, w związku z czym przedłużono termin załatwienia wniosku. Także kolejna próba skontaktowania się (19 grudnia 2006 r.) nie odniosła skutku. Nie można zatem w świetle powyższych faktów skutecznie zarzucić organowi I instancji, że nie dokonał należytych starań w próbach skontaktowania się ze stroną w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, od którego uzależnione było przyznanie zasiłku celowego. Skarżący wskazuje wprawdzie na fakt choroby związany z uzależnieniem, ale nie wykazuje bezpośredniego związku tego faktu z brakiem możliwości przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Mogłyby być one ważne dla oceny prawnej sądu wówczas, gdyby wykazany został ich związek z brakiem możliwości kontroli. Zwłaszcza, że pisma informujące o kolejnych wizytach były doręczane prawidłowo, a ze strony wnioskodawcy i jego rodziny nie pojawiło się żadne działanie, świadczące o woli współdziałania z organem w celu ustalenia podstaw przyznania świadczenia. W ocenie sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż fakt uzależnienia i zarzut braku wdrożenia procedury przymusowego leczenia od uzależnienia skarżącego nie wiąże się ze sprawą, będącą przedmiotem zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu mógłby one mieć znaczenie dla oceny faktu braku kontaktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, ale pod warunkiem wykazania jakiejkolwiek reakcji na podejmowane przez organ próby kontaktu. Także wyrejestrowanie z ewidencji PUP, nie wyjaśnione bliżej przez skarżącego, nie może mieć wpływu na dokonywaną przez sąd ocenę zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Nie ma także znaczenia dla oceny prawnej opinia o tendencyjnym i wrogim działaniu organu I instancji w stosunku do skarżącego czy też jego rodziny. Przedmiotem takiej oceny w niniejszym postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem konkretna decyzja oraz tryb prowadzący do jej wydania. W ocenie sądu aktualizacja wywiadu środowiskowego, do jakiej dążył organ, jest szczególnie istotna przy zasiłku celowym, w ramach którego decydujące znaczenie ma nie tylko jego przyznanie, ale także ustalenie jego prawidłowej wysokości, związanej z rzeczywistym rozpoznaniem potrzeb wnioskodawcy, połączonym dodatkowo z możliwościami finansowymi organu, który realizując zadania własne, winien mieć na uwadze także potrzeby i wnioski innych osób występujących o analogiczne świadczenia. Przepis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązujący organ do przyznania świadczenia po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, ma zatem w sprawach dotyczących zasiłku celowego szczególne znaczenie praktyczne. Stąd też, w ocenie sądu, zasadnym jest przyjęcie, iż dyspozycja art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej została wypełniona. Przepis ten wprawdzie, na co zwraca uwagę skarżący w skardze, nie nakazuje organowi nieprzyznanie świadczenia w przypadku braku współdziałania, niemniej upoważnia organ do nieprzyznanie świadczenia, jeśli w ocenie tego organu brak współdziałania uniemożliwia ustalenia podstawy przyznania świadczenia. A zatem ocena organu, podlegająca następnie kontroli sądu administracyjnego, stanowią podstawę rozstrzygnięcia. Ocena ta wina być ponadto wyprowadzona przy wzięciu pod uwagę wynikającego z art. 4 ustawy obowiązku osób korzystających z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Fakt wielokrotnego korzystania przez skarżącego z różnych form pomocy powoduje, że tym bardziej winien zdawać on sobie sprawę z wagi takiego współdziałania. W kontekście argumentacji wyrażonej wcześniej odnośnie do roli ustaleń faktycznych w zakresie wywiadu środowiskowego na także kontroli sposobu zastosowania i wykładni art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w ocenie sądu organ odwoławczy nie naruszył prawa, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję pierwszoinstancyjną, treścią której była odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w kontekście poczynionych rozważań nie mógł stwierdzić niezgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) w związku z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.).