II SA/Lu 218/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2022 r. nr SKO.41/4000/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 17 września 2021 r. Wójt Gminy Lubartów, odmówił przyznania K. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, wnioskowanego na babkę - M. K.. W motywach uzasadnienia organ podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, z uwagi na następujące aspekty: po pierwsze, niepełnosprawność babki powstała po ukończeniu 25 roku życia, po drugie wnioskodawca nie jest osobą aktywną zawodowo, jest uczniem i uczęszcza do szkoły oddalonej ponad 100 km od miejsca zamieszkania babki, czego nie da się pogodzić ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną i po trzecie opieka nad niepełnosprawną sprawowana jest również przez jego matkę wraz z konkubentem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest ona dla niego bardzo krzywdząca gdyż to on opiekuje się babką. Codziennie z nią przebywa i załatwia wszystkie sprawy które jej dotyczą. Sama nie jest bowiem w stanie funkcjonować ponieważ prawie nie chodzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z 31 stycznia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydając rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, orzekł bowiem, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem Kolegium, wskazane naruszenie nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy gdyż skarżący mimo to nie spełnia warunków przyznania przedmiotowego świadczenia. Mianowicie w sprawie bezspornym jest, że istnieją osoby spokrewnione w I stopniu, które zobowiązane są do opieki nad niepełnosprawną M. K.. Ustawodawca zwalnia te osoby z opieki na rzecz innych krewnych na których ciąży obowiązek alimentacyjny, tylko wówczas gdy nie są w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, ponieważ same legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności. Oznacza to, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną przez niego opiekę nad babką, ponieważ żyje córka babki, to jest jego matka B. K. - K., która nie legitymuje się orzeczenie o znacznym stopniem niepełnosprawności. Nadto organ podniósł, że nie kwestionuje, że odwołujący sprawuje opiekę nad chorą babcią. Wskazał jednak, że opieka ta nie jest opieką wymaganą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie nie ma ona charakteru całościowego i kompleksowego. Powyższe wynika z tego, że wnioskodawca uczy się w systemie dziennym w szkole oddalonej o ponad 100 km od jego miejsca zamieszkania. Czas pobytu w szkole wraz z dojazdem i powrotem oraz kwestia nauki indywidualnej wskazują, że nie można mówić o całościowej opiece. Zresztą sam wnioskodawca wyjaśnił, że pod jego nieobecność opiekę nad babką sprawuje jego matka wraz z konkubentem. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł K. K., powtarzając, że Kolegium nie wzięło pod uwagę okoliczności, iż to on sprawuje codzienna opiekę nad babką. Pierze, sprząta, gotuje "to co potrafi", podaje leki, dba o porządek i robi zakupy. Pominęło również to, że 80% nauki jest w systemie zdalnym oraz że szkołę kończy w kwietniu i nie będzie problemu z koniecznością uczestniczenia w lekcjach. Ponadto podniósł, że organ zupełnie pominął stan zdrowia babki, która nie widzi na jedno oko i z trudnością porusza się za pomocą chodzika, co oznacza że trzeba ją umyć i na noc założyć "pampersa". Dalej wyjaśnił, że jego matka pracuje na ˝ etatu również ze względu na babcię i dziadka. Przebywa u nich 2 razy w tygodniu i w weekendy. Dodał, że jest młody i nie ma problemów w wczesnym wstawaniem oraz większą ilością obowiązków. Do skargi dołączył zaświadczenie lekarskie z 15 lutego 2022 r. wskazujące, że M. K. z uwagi na posiadane schorzenia wymaga całodobowej opieki innych osób. Aktualnie prawidłowo zaopiekowana przez rodzinę najbliższą oraz dojeżdżającą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, iż sąd administracyjny rozpoznając skargę bada, czy zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest wyłącznie normą prawną, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującym przepisom prawa. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej "u.ś.r."). Mianowicie zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony. Jak bowiem jednoznacznie wynika z akt sprawy (ustalenia organu oraz twierdzenia samej strony) babcia skarżącego posiada córkę, która jest matką skarżącego i która również sprawuje opiekę nad niepełnosprawną. W kontekście tych bezspornych okoliczności faktycznych nie może budzić wątpliwości, że skarżący w istniejącej sytuacji nie jest podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z przywołanych przepisów wynika bowiem jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte również przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku, gdyż same legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby być mu przyznane tylko wówczas, gdyby zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jednakże osoba wymagająca opieki, oprócz skarżącego będącego jej wnukiem, ma także córkę (pokrewieństwo pierwszego stopnia), która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności. W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko organów, że skoro córka osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym z założenia może sprawować opiekę nad niepełnosprawna matką. W tej sytuacji, wobec stwierdzenia istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu mogących sprawować opiekę nad chorą, słuszne było uznanie, że wykluczona jest możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnuka niepełnosprawnej, który jest jej zstępnym w linii prostej, ale drugiego stopnia. W takiej sytuacji wskazanie na fakt, że wnuk jest opiekunem niepełnosprawnej nie jest wystarczającym powodem do uznania, że były przesłanki do przyznania mu żądanego świadczenia. Jednocześnie wyjaśnić stronie należy, że nie ma podstaw do ustalenia faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, gdyż prowadziłoby to do nieuprawnionej modyfikacji wymogów ustawowych. Należy bowiem podkreślić, że o uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego decydują przesłanki ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia. Decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma bowiem charakter związany, a nie uznaniowy. Nie ma zatem żadnego znaczenie kwestia, że matka skarżącego pracuje, a tym samem nie może sprawować opieki nad niepełnosprawną matką, co oznacza, że opiekę musi sprawować skarżący. Pozostawanie w zatrudnieniu trzeba bowiem traktować jako nie mający wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego i możliwość sprawowania opieki. Pozostawanie w zatrudnieniu jest wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. Co więcej świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Córka niepełnosprawnej M. K. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i pozostaje w zatrudnieniu, a zatem istnieje możliwość rezygnacji przez nią z zatrudnienia i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Również pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej jego rodziny nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczą one sfery pozaprawnej. Obowiązujące przepisy prawa nie odwołują się natomiast do tego typu okoliczności, uzależniając prawo do żądanego świadczenia od ich istnienia. Zbędna zatem była ocena Kolegium dotycząca charakteru sprawowanej przez skarżącego opieki. Zarówno Sąd jak i organy nie kwestionują faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną babcią, ani rozmiaru tej opieki. Jednak z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki, oprócz skarżącego będącego jej wnukiem, ma córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, to brak było podstaw do oceny czy opieka sprawowana przez skarżącego ma odpowiedni dla świadczenia pielęgnacyjnego charakter. Jednocześnie, dla porządku należy stwierdzić, że nie budzi żadnych wątpliwości prawidłowość stanowiska Kolegium dotyczącego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Zasadnie bowiem Kolegium uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ww. przepis, którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Kwestia ta, jako już utrwalona w orzecznictwie nie wymaga szerszego omówienia, a przedstawione przez organ odwoławczy wywody i wnioski jej dotyczące są właściwe i Sąd podziela takie właśnie stanowisko. Tym samym organ odwoławczy prawidłowo skorygował błąd organu pierwszej instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) oddalił skargę. Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, a to z uwagi na wniosek organu o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i brak sprzeciwu strony skarżącej.