II SA/Lu 232/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 lutego 2024 r., znak: SKO.41/948/OS/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. H. O. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 lutego 2024 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W dniu 18 września 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem do Wójta Gminy G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. O., legitymującym się orzeczeniem z 30 sierpnia 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do 31 lipca 2028 r. Decyzją z 18 października 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na przesłanki negatywne wynikające z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), że niepełnosprawność męża skarżącej powstała po ukończeniu wieku określonego w ww. przepisie oraz z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. tj. okoliczność, że skarżąca pobiera rentę rolniczą. W wyniku wniesienia odwołania przez skarżącą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji wskazując, że strona powinna złożyć wniosek o zawieszenie wypłaty renty rolniczej i przedłożyć aktualną decyzje Prezesa KRUS o wstrzymaniu wypłaty pobieranej renty. Decyzją z dnia 11 stycznia 2024 r. w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 12 grudnia 2023 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wstrzymał od dnia 1 stycznia 2024 r. wypłatę renty rolniczej. Decyzją z 22 stycznia 2024 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności męża oraz ustalone prawo do renty rolniczej. Wójt stwierdził, że renta rolnicza została zawieszona, ale ustalone prawo do niej nadal istnieje. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie wskazując, że zawiesiła rentę zgodnie ze wskazaniami Kolegium. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 23 lutego 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie przepisów o świadczeniu wspierającym, w efekcie której przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym należy stosować tylko do przypadków, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie nie ma zastosowania przepis przejściowy, tj. art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, gdyż wstrzymanie przez stronę wypłaty renty rolniczej decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 11 stycznia 2024 r. znak: 20/GI/076716342 od 1 stycznia 2024 r. jest spóźnione, bowiem nie nastąpiło w 2023 r. Tym samym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wobec strony z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. O. nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Poinformowano także stronę, że winna niezwłocznie wnieść wniosek o wznowienie wypłaty renty. Ponadto M. O. może wnieść wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, z tym że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W skardze do tut. Sądu administracyjnego na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła naruszenie: przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niezbyt dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz nie zebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, co spowodowało poczynienie częściowo niepełnych, a częściowo nawet błędnych ustaleń faktycznych; art. 11 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę całokształtu materiału dowodowego, wyrażającą się nie zawarciem wszystkich wymogów, a w szczególności nie zawierającej wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu, którym dowodom odmówił wiarygodności; art. 8, art. 9 oraz art. 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasad, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz nieudzielenie skarżącej niezbędnych wyjaśnień i pouczeń co do możliwości poniesienia szkody z powodu nieznajomości prawa, w ten sposób, iż wnioskodawca nie został poinformowany w żaden sposób o przysługujących mu prawach co skutkowało naruszeniem zasady zaufania jego uczestnika do władzy publicznej; art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem, gdyż zaskarżona decyzja obarczona jest wadliwością z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie; prawa materialnego w postaci błędnej wykładni przepisów prawa podczas, gdy prawidłowo interpretowane przepisy powinny prowadzić do wniosku, że skarżącej powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Mając na uwadze powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W piśmie z dnia 13 czerwca 2024 r. pełnomocnik wyznaczony z urzędu poparł w całości skargę wniesioną przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a.") aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium wynika, że o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zadecydowała przesłanka negatywna zbiegu praw do świadczeń, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.), gdyż skarżąca pobiera rentę rolniczą, której wypłata do 31 grudnia 2023 r. nie została zawieszona. Natomiast argumentacja skargi zmierza do zakwestionowania przyjętego przez Kolegium stanowiska, w które w ocenie strony nie wzięło pod uwagę twierdzeń i dokumentacji przedstawionej przez nią. W tym miejscu należy wyjaśnić, że w przedmiotowej sprawie kluczową kwestią jest zmiana stanu prawnego, jaka nastąpiła w toku postępowania w sprawie wniosku skarżącej, już po wydaniu decyzji przez organ II instancji z dnia 30 listopada 2023 r. Podkreślić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Zgodnie z przepisami przejściowymi, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Użyte w przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r. (jak w rozpoznawanej sprawie), należy go rozpoznać z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Innymi słowy do końca 2023 r. musiały zostać spełnione zarówno przesłanki pozytywne, jak i usunięte przesłanki negatywne przyznania świadczenia, w tym wynikające ze zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami emerytalno-rentowymi (art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r.). Dopiero w takiej sytuacji można mówić, że zaistniał stan opisany w hipotezie art. 63 ust., 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, tj. że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. Wskazać należy, że w świetle ugruntowanego, powszechnie przyjętego stanowiska orzecznictwa, prawidłowe rozwiązanie problemu zbiegu świadczeń (pielęgnacyjnego i emerytalno-rentowych) wymaga umożliwienia wnioskodawcy dokonania wyboru jednego z tych świadczeń. Wyeliminowanie przesłanki negatywnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. sprowadza się do zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego lub rentowego, co wymaga nie tylko złożenia wniosku w tym przedmiocie, ale również uzyskania decyzji organu rentowego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2024 r., I OSK 71/23; z 2 lutego 2024 r., I OSK 125/23; z 12 marca 2024 r., I OSK 426/23; z 17 kwietnia 2024 r., I OSK 737/23; z 18 kwietnia 2024 r., I OSK 770/23; z 23 kwietnia 2024 r., I OSK 666/23; z 30 kwietnia 2024 r., I OSK 618/23; z 9 maja 2024 r., I OSK 1467/23, I OSK 1403/23, I OSK 1463/23; z 22 maja 2024 r., I OSK 968/23; z 29 maja 2024 r., I OSK 1625/23). Należy jednocześnie wyjaśnić, że zgodnie z przepisami dotyczącymi świadczeń emerytalno-rentowych, prawo do emerytury czy renty rolniczej może zostać zawieszone na wniosek emeryta lub rencisty, przy czym – co kluczowe – zawieszenie prawa do renty rolniczej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, począwszy od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 52 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu rolników (Dz.U. z 2023 r. 208 ze zm.) w zw. z art. 103 ust. 3 oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. z 2023 r., poz. 1251, ze zm.). Powyższe oznacza, że wstrzymanie wypłaty renty rolniczej wymaga wydania decyzji przez organ (KRUS), a także że decyzja ta wywołuje skutki na przyszłość tj. od miesiąca, w którym została wydana. Nie ma możliwości wstrzymania wypłaty renty z mocą wsteczną. W stanie prawnym ukształtowanym wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym zastosowanie powyższych regulacji prowadzi do konkluzji, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r., w przypadku przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wymagało bezwzględnie wydania przed tą datą decyzji organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu wypłaty emerytury lub renty. Z całą stanowczością należy podkreślić, że samo złożenie wniosku w tym przedmiocie przed tą datą, jak miało miejsce w przedmiotowej sprawie, było niewystarczające. Wszelkie próby innej interpretacji są wadliwe, prowadzą bowiem do sytuacji, w której w tym samym okresie osoba uprawniona pobierałaby dwa świadczenia – pielęgnacyjne i emerytalne lub rentowe, co jest całkowicie sprzeczne z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa w kwestii sposobu usunięcia problemu zbiegu praw do świadczeń. Podobne stanowisko jest aktualnie wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z 13 marca 2024 r., II SA/Bd 1088/23; z 26 marca 2024 r., II SA/Bd 1217/23; wyroki WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 104/24; z 10 maja 2024 r., II SA/Łd 169/24; wyroki WSA w Szczecinie z 11 stycznia 2024 r., II SA/Sz 913/23; z 8 lutego 2024 r., II SA/Sz 979/23; wyroki WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 2584/23; z 17 kwietnia 2024 r., I SA/Wa 2608/23). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że strona złożyła wniosek o zawieszenie renty rolniczej co prawda 12 grudnia 2023 r., jednak decyzja z 11 stycznia 2024 r. zawiesza jej prawo do wypłaty renty od 1 stycznia 2024 r., co oznacza, że strona nie spełniła wszystkich ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia do końca 2023 r. Złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niewątpliwie do dnia 31 grudnia 2023 r. nie był kompletny, nie zawierał bowiem stosownej decyzji o zawieszeniu prawa do renty rolniczej. Uzyskiwanie zaś tego świadczenia stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego do dnia 31 grudnia 2023 r. Skarżąca do tej daty takiej decyzji nie przedstawiła. Przedłożona decyzja Prezesa KRUS została wydana w dniu 11 stycznia 2024 r. i wstrzymała wypłatę renty rolniczej skarżącej dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jego ustalenia. Wobec powyższych argumentów wszystkie zarzuty podniesione w skardze należy uznać za niezasadne. Podkreślić należy, że ustalenia co do sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie były przez organy kwestionowane. Przesłanką negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia było przysługujące stronie prawo do renty rolniczej. W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 u.ś.w. przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w sprawie. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jaką jest pobieranie przez nią renty rolniczej. Ze względu na zmianę stanu prawnego od 1 stycznia 2024 r. zawieszenie renty rolniczej po tej dacie nie stanowiło usunięcia negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem od tej daty skarżąca nie może już nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną (w przedmiotowej sprawie M. O.) o przyznanie tego świadczenia na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.