II SA/Lu 234/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody z dnia ... r., nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę - w zakresie sprzeciwu J.Z. od postanowienia referendarza sądowego z 18 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 234/15 w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 3 maja 2015 r. (data nadania) skarżący J. Z. złożył na urzędowym formularzu symbol "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący powołał się na swoją ciężką sytuację życiową. Wskazał, że jest osobą samotną i bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Utrzymuje się z pracy dorywczej, gdyż wiek nie pozwala mu na podjęcie pracy "na stałe". Jego majątek stanowi dom o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 0,27 ha. Uznając, że powyższe oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w dniu 6 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, działając na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwał skarżącego do złożenia: wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, zaświadczenia o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych, oświadczenia wskazującego rodzaj wykonywanych prac dorywczych i określającego miesięczną wysokość uzyskiwanego z tego tytułu dochodu oraz dokumentów określających wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 11 maja 2015 r. W dniu 13 maja 2015 r. (data nadania) skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, że nie przedłoży żadnych dokumentów, bo te kosztują, a on nie ma pieniędzy na takie opłaty. Wobec powyższego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 maja 2015 r. odmówił przyznania J. Z. prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania nastąpi z uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. W razie zaś, gdyby oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składane wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierało danych wystarczających do oceny, bądź też jego treść nasuwała wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma z kolei ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. W ocenie referendarza w niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej i majątkowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów oraz oświadczeń, w tym w szczególności dotyczących wysokości dochodu. Nie przedstawił również żadnych dokumentów dotyczących posiadanego majątku oraz wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jak również wyciągów z posiadanych rachunków. Zawartych we wniosku oświadczeń skarżącego nie sposób uznać za wystarczające, albowiem ich ogólnikowość nie pozwala na weryfikację ich wiarygodności. Brak odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i materialnej strony oznacza, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym – jak przyjął referendarz – nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. Odnosząc się do twierdzeń strony wskazujących na koszty uzyskania żądanych dokumentów, referendarz stwierdził, że są one gołosłowne. Uzyskanie zarówno zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej jak i wyciągu z rachunku bankowego nie jest bowiem związane z poniesieniem jakichkolwiek opłat. Podobnie posiadanie dokumentów określających wielkość stałych miesięcznych obciążeń skarżącego nie wiąże się z jakąkolwiek odpłatnością. Ponadto skarżący nie złożył żadnych oświadczeń, co – zdaniem referendarza – kategorycznie należy uznać za brak woli ukazania swojej sytuacji materialnej lub co więcej, chęć ukrycia źródeł i wielkości dochodu oraz posiadanego majątku. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono skutecznie skarżącemu w dniu 21 maja 2015 r. W dniu 26 maja 2015 r. (data nadania) skarżący złożył sprzeciw, zaskarżając ww. postanowienie w całości. Wnioskodawca stwierdził, że Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę, iż nie jest on zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, a za wykonywane prace dorywcze nie otrzymuje pieniędzy, lecz wyżywienie na przeżycie. W tej sytuacji nie może uzyskać zaświadczenia o wysokości zarobków. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, przy czym jego ocena dokonana przez referendarza sądowego w objętym sprzeciwem postanowieniu z dnia 18 maja 2015 r. była prawidłowa. Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Stosownie zaś do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domagał się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych, co w świetle art. 245 § 3 p.p.s.a. stanowi wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym. Niezależnie jednak od zakresu wniosku skarżącego należy podkreślić, że przepis art. 246 § 1 stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w pierwszym z cyt. przepisów. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, W-wa 2012, str. 619). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, by jego sytuacja materialna dawała podstawy do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja bytowa skarżącego może być trudna, jednak okoliczność ta samoistnie nie czyni jego wniosku zasadnym. Niezbędnym dla uwzględnienia przedmiotowego żądania jest bowiem wykazanie przez skarżącego, że jego możliwości finansowe są aż tak ograniczone, iż niemożliwym jest poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Oczywistym jest, że aby możliwym było zweryfikowanie istnienia tej precyzyjnie określonej przez ustawodawcę, niezbędnej przesłanki, skarżący winien dostarczyć Sądowi przede wszystkim wszelkie dokumenty niezbędne dla ustalenia wysokości jego dochodów oraz wysokości kosztów utrzymania koniecznego. W niniejszej sprawie wezwanie skarżącego do przedłożenia takich dokumentów, było w pełni uzasadnione. Referendarz sądowy słusznie bowiem uznał, że informacje podane przez skarżącego na złożonym druku "PPF" są nazbyt lakoniczne dla dokonania rzetelnej oceny sytuacji materialnej strony. Skarżący - pomimo wskazania, że utrzymuje się z pracy dorywczej - nie sprecyzował, jakiego rodzaju są to prace, ani jakiego rzędu dochody z nich osiąga. W sposób ogólnikowy przedstawił również stan swojego majątku i nie zawarł we wniosku żadnych informacji, które umożliwiłyby ustalenie wysokości ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Dokumenty, do złożenia których referendarz sądowy wezwał skarżącego w piśmie z dnia 6 maja 2014 r. były zatem niezbędne dla rzetelnej oceny jego wniosku i jego ewentualnego uwzględnienia. Skarżący, pomimo prawidłowego doręczenia mu powyższego wezwania w dniu 11 maja 2015 r. (potwierdzenie odbioru – k. 20), dotychczas nie wykonał go jednak w sposób prawidłowy. Jako przeszkodę w jego wykonaniu skarżący w piśmie z dnia 13 maja 2015 r. podał okoliczność, iż żądane dokumenty "kosztują", a on "nie ma pieniędzy na takie opłaty". Dodatkowo w sprzeciwie podniósł, że wobec faktu, iż nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, a za wykonywane prace dorywcze otrzymuje jedzenie, nie jest w stanie uzyskać zaświadczenia o wysokości zarobków. W ocenie Sądu przytoczone wyjaśnienia w zasadniczej części nie tłumaczą niewykonania nałożonego na skarżącego obowiązku. Jak bowiem słusznie zauważono w objętym sprzeciwem postanowieniu, uzyskanie żądanych od skarżącego dokumentów źródłowych nie wiąże się z poniesieniem jakichkolwiek opłat. Ponadto doręczone skarżącemu wezwanie w przeważającej części dotyczyło szeregu oświadczeń, które tym bardziej nie są związane z jakąkolwiek odpłatnością, a ich złożenie uzależnione jest jedynie od woli skarżącego. Okoliczność, iż skarżący nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, świadczy wprawdzie o braku możliwości uzyskania zaświadczenia z takiego Urzędu o uznaniu go za osobę bezrobotną, jednak w tej sytuacji skarżący powinien był w zakreślonym terminie przedłożyć w tym zakresie stosowne oświadczenie na tę okoliczność. Odmowa wykonania doręczonego skarżącemu wezwania poparta gołosłownym twierdzeniem o konieczności poniesienia kosztów z tytułu uzyskania żądanych dokumentów wskazuje natomiast – jak słusznie stwierdził referendarz – na chęć ukrycia źródeł i wielkości dochodu oraz posiadanego majątku, przy czym przekonanie to wzmacnia fakt, iż skarżący żadnego z żądanych dokumentów źródłowych lub oświadczeń nie złożył również wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że niewypełnianie obowiązków wynikających ze spoczywającego na stronie ciężaru dowodowego dotyczy w szczególności sytuacji, gdy strona ta nie przedstawia dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania. Strona uniemożliwia bowiem wówczas sądowi ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Warszawie z 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Postawa skarżącego w niniejszej sprawie, a w szczególności niewykonanie w sposób prawidłowy wezwania referendarza sądowego z dnia 6 maja 2015 r. i nieprzedłożenie jakiegokolwiek z wymienionych w tym wezwaniu dokumentów powoduje, że Sąd nie jest w stanie zweryfikować twierdzenia skarżącego, jakoby nie był on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. W tym stanie rzeczy Sąd zobowiązany jest odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Niezasadne byłoby bowiem obciążanie pozostałych podatników kosztami postępowania wszczętego przez stronę, w sytuacji gdy nie osiągnięto pewności, czy jej sytuacja majątkowa faktycznie uzasadniała zwolnienie jej od kosztów postępowania. Z tych względów, wobec braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.