II SA/Lu 236/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. Z. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...]., nr [...]. Wskazaną decyzją organ I instancji odmówił E. Z. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem H. Z. ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł na osobę w rodzinie. W odwołaniu od tej decyzji E. Z. podnosiła, że faktycznie od dwóch lat jej dziadkowie – H. i T. Z. mieszkają i są zameldowani w Z., a nie z nią, a więc ich dochody nie powinny zostać wliczone do dochodów gospodarstwa domowego. Złożyła również oświadczenie o nieprowadzeniu gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji. Stwierdziło, że H. Z. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 14 maja 2012r., co stanowi przesłankę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wnioskodawczyni nie spełnia jednak wymaganego kryterium dochodowego. Na dochód jej rodziny składa się: - dochód H. Z. – 10.023,86 (wykazana w zaświadczeniu US kwota [...]pomniejszona o podatek – 646 i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne -1054) tj. miesięcznie [...] zł; - dochód T. Z. [...] zł (kwota wykazana w zaświadczeniu US – 11.825 pomniejszona o podatek – 656 i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne -1066 zł) tj. miesięcznie [...] zł; - dochód E. Z. z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego z pow. ˝ z 5,20 ha przeliczeniowego (2,60 ha x 208,83 = [...] zł); - dochód Z. Z. [...] zł (wykazana w zaświadczeniu US kwota [...]zł pomniejszona o podatek – [...] zł i składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne – [...] zł) oraz dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego z pow. 4,05 ha przeliczeniowych (4,05 x 208,83 = [...] zł), - w sumie [...] zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi więc [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego wynoszącą [...] zł na osobę. Ponadto z uwagi na to, że różnica pomiędzy dochodem na osobę a kwotą kryterium wynosi [...] zł, to w sprawie nie ma zastosowania art. 16a ust. 3 ustawy, stanowiący, że w przypadku, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym - kwota przekroczenia w niniejszej sprawie jest bowiem wyższa od najniższego zasiłku, który wynosi 89 zł. Kolegium stwierdziło również, że wbrew zarzutom odwołania należało uwzględnić dochód z gospodarstwa rolnego, gdyż okoliczność, że wnioskodawczyni tego gospodarstwa nie uprawia – w świetle obowiązujących przepisów - nie pozwala na pominięcie takiego dochodu. Ponadto Kolegium stwierdziło, że obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności ciąży na córce H. Z. - B. [...] jako osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu, a nie na wnuczce. W związku z powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło brak przesłanek do uwzględnienia wniosku i przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. Z. domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego. Podniosła, że decyzja odmowna jest dla niej krzywdząca, gdyż jest obecnie osobą zarejestrowaną w PUP w Z. jako osoba bezrobotna (zaświadczenie PUP z dnia 19 lutego 2016r.); gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione przez skarżącą i drugą współwłaścicielkę - Z. Z. w celu zaprzestania działalności rolniczej w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z ubieganiem się o świadczenie emerytalno – rentowe (umowa z dnia 15 lipca 2013r., k.22), a jej matka – B. G. nie może sprawować opieki nad dziadkiem, gdyż często wyjeżdża za granicę w celach zarobkowych (oświadczenie B. G., k.25) W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Prawidłowo organy obu instancji stwierdziły, że pomimo, że dziadek skarżącej H. Z. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą opieki, to jednak ze względu na to, że dochód skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe, objęte wnioskiem świadczenie nie mogło być skarżącej przyznane. Zgodnie bowiem z art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 z późn. zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. tj. kwoty [...]zł (wynikającej § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna, Dz.U. z 2015r., poz.1238). Za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się natomiast – zgodnie z art. 16a ust. 4 pkt 2 u.ś.r.- w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia, dochód następujących członków rodziny: osoby wymagającej opieki, małżonka osoby wymagającej opieki, osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. Prawidłowo zatem organ ustalił podczas wywiadu środowiskowego z dnia 2 listopada 2016r., że "rodzina sprawująca opiekę" to wspólnie zamieszkujące E. Z. i Z. Z., zaś "rodzina osoby wymagającej opieki" - w rozumieniu powołanego wyżej przepisu - to H. Z. i jego żona T. Z.. Skarżąca nie zakwestionowała przy tym ustalonych przez organ wysokości dochodów tych osób, a w skardze zarzuciła wyłącznie nieuzasadnione uwzględnienie dochodu z gospodarstwa rolnego, które oddała w dzierżawę umową z dnia 15 lipca 2013r. Argumentacja skarżącej nie jest usprawiedliwiona. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 pkt "c" u.ś.r. - na dochód składa się m.in. dochód z gospodarstwa rolnego. Szczegółowe zasady ustalania takiego dochodu przewiduje art. 5 ust. 8 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381 oraz z 2014 r. poz. 40). Przepis art. 5 ust. 8a u.ś.r. stanowi natomiast, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W takich sytuacjach, ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 8a, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Przedstawiona przez skarżącą umowa dzierżawy z dnia 15 lipca 2013r. nie jest umową, o której mowa w powołanym przepisie. Ustalenie dochodu w oparciu o powołane wyżej przepisy następuje zatem w sytuacji, gdy strona pozostaje właścicielem gospodarstwa rolnego, będąc tym samym rolnikiem przynajmniej potencjalnie mogącym prowadzić działalność rolniczą lub uzyskiwać dochody w wyniku np. wydzierżawienia gruntów rolnych lub dopóki nie zaprzestanie działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 704 ze zmianami ). Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 tej ustawy uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty; b) jego zstępnym lub pasierbem; c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym; d) małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym. Umowa dzierżawy jest zatem zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy. Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach (wyroki NSA z dnia 8 listopada 2006 r. I OSK 603/06 27 października 2006 r., I OSK 601/06, 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07 opubl. w CBOSA). W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca na skutek zawarcia umowy dzierżawy z dnia 15 lipca 2013r. nie stała się emerytem ani rencistą rolniczym, któremu przysługuje pełne prawo do emerytury lub renty, a umowa dzierżawy gruntów rolnych, na którą się powołuje, nie została zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Prawidłowo zatem organ przy ustalaniu dochodu skarżącej uwzględnił również dochód z posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego, a wobec przekroczenia kryterium dochodowego, odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z tych względów skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.).