II SA/Lu 239/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia SO (del.) Robert Hałabis, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzją z dnia 26 stycznia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpoznaniu odwołania D. G., reprezentowanego przez kuratora A. R., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia 3 grudnia 2010 r., nr [...], nakazującej D. G. zwrot należności w kwocie 6 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia wymagalności do dnia spłaty z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych M. L. na rzecz D. G. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia 22 października 2008 r., nr [...], organ pierwszej instancji przyznał D. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł miesięcznie w okresie od 1 października 3008 r. do 30 września 2009 r., wypłacane do rąk matki - M. L. Świadczenie to przyznano na wniosek M. L., do którego dołączono wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 4 lipca 2007 r., [...], podwyższający do kwoty 500,00 zł alimenty zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 8 października 2004 r., [...], w kwocie 300,00 zł od D. G. na rzecz jego syna D. G., płatne do rąk matki M. L. Organ pierwszej instancji w dniu 7 maja 2010 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego w C. o ustanowienie przedstawiciela dla nieznanego z miejsca pobytu D. G. Sąd ten postanowieniem z dnia 13 września 2010 r., [...], ustanowił dla D. G. przedstawiciela – w osobie aplikanta adwokackiego A. R. – do reprezentowania jego praw w postępowaniu administracyjnym w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanego przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W dniu 5 listopada 2010 r. organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przez D. G. należności z tytułu wypłaconych M. L. na rzecz jej syna D. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz informacja o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów zostały doręczone kuratorowi strony. Opisaną na wstępie decyzją z dnia 3 grudnia 2010 r. organ pierwszej instancji nakazał D. G. zwrot należności wynikających ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych dla jego syna D. G. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w łącznej kwocie 6 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Utrzymując w mocy powyższą decyzję Kolegium podkreśliło, iż decyzja ta nie narusza przepisów postępowania ani przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nieznany z miejsca pobytu D. G. był reprezentowany w postępowaniu przez wyznaczonego w tym celu kuratora, który był zawiadamiany o działaniach podejmowanych przez organ pierwszej instancji i doręczono mu decyzję tego organu. Zaświadczenie komornika sądowego w C. z dnia 8 września 2008 r. potwierdzające, że egzekucja alimentów od D. G. w ciągu ostatnich dwóch miesięcy była bezskuteczna spełnia wymogi określone w art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy i daje podstawy do wydania decyzji dnia 22 października 2008 r. przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Kurator strony nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów potwierdzających otrzymywanie alimentów przez osobę uprawnioną w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Odnosząc się do wniosku o przyznanie wynagrodzenia na rzecz kuratora w kwocie 600 zł organ odwoławczy wskazał, iż wniosek ten nie może być rozpatrzony na obecnym etapie postępowania, albowiem rozstrzygnięcie o kosztach postępowania administracyjnego zapada w drodze postanowienia, a nie w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła kurator A. R. reprezentująca D. G. Decyzji tej strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez dowolne uznanie, iż egzekucja alimentów od skarżącego na rzecz osoby uprawionej była bezskuteczna, art. 10 w zw. z art. 61 § 4 k.p.a., poprzez niepowiadomienie kuratora skarżącego o wszczęciu postępowania, a także art. 8 i art. 10 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieprzedstawienie w uzasadnieniu sposobu wyliczenia należności głównej i odsetek. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na rzecz kuratora reprezentującego skarżącego wynagrodzenia w kwocie 600 zł. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zarzuty podniesione w skardze nie są jednak trafne. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa", dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela, w myśl art. 27 ust. 2 ustawy, ma obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prawidłowo organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji o zwrocie przez skarżącego świadczeń wypłaconych – zamiast skarżącego, obowiązanego do alimentacji – jego synowi D. G. z funduszu alimentacyjnego. Wbrew zarzutom skargi organ ten nie miał obowiązku do prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy egzekucja świadczeń alimentacyjnych za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. była bezskuteczna. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia 8 września 2008 r. stwierdzające, iż w okresie ostatnich dwóch miesięcy (przed jego wydaniem) egzekucja alimentów należnych od skarżącego przyznanych dla D. G. w wysokości 500,00 zł miesięcznie okazała się bezskuteczna (k. 15 akt. adm.). Zaświadczenie to jest wystarczającym dowodem do stwierdzenia, że egzekucja alimentów wypadła bezskutecznie, co stanowi jedną z przesłanek przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 9 w zw. z art. 2 pkt 11 ustawy. Ponadto, jak słusznie podniosło Kolegium, kurator skarżącego nie uprawdopodobniła nawet w jakikolwiek sposób faktu otrzymywania przez syna skarżącego od ojca należnych mu alimentów. Co więcej, z informacji uzyskanych przez organ pierwszej instancji od Komornika Sądowego wynika, że skarżący od kilku lat nie przebywa pod ostatnim adresem pobytu, nie posiada adresu stałego zameldowania na terenie Polski, zaś prawdopodobnie mieszka na terytorium Niemiec, lecz brak jest bliższych danych na ten temat. Brak możliwości ustalenia miejsca pobytu skarżącego był zresztą podstawą do wystąpienia przez MOPR w C. do sądu powszechnego o ustalenie dla niego kuratora. Uchylenia zaskarżonej decyzji nie uzasadnia również naruszenie przez organ pierwszej instancji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Wprawdzie w aktach administracyjnych sprawy brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania kuratorowi skarżącego (kserokopia rejestru korespondencji wychodzącej z organu takiego dowodu nie stanowi – k. 32 akt adm.), jednakże nie ulega wątpliwości, iż stronie skarżącej została doręczona decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia 3 grudnia 2010 r., nr [...], a w postępowaniu odwoławczym kurator skarżącego miała pełną możliwość brania czynnego udziału w postępowaniu, w tym wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w sprawie zebranych dowodów w sprawie. Powyższe uchybienie nie mogło mieć zatem istotnego wpływu na wynik sprawy. Również okoliczność, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło precyzyjnego wyliczenia wysokości należności w kwocie 6 000,00 zł oraz kwoty odsetek ustawowych naliczonymi od dnia wymagalności do dnia wydania decyzji w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych M. L. na rzecz D. G. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Istotnie brak tych danych świadczyć może o tym, że uzasadnienie nie w pełni odpowiada wymogom wskazanym w art. 107 § 3 k.p.a., lecz nie daje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uwzględnił jednak skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Organ pierwszej instancji w decyzji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją nakazał skarżącemu zwrot przedmiotowych należności w wysokości 6 000,00 zł (odpowiadających kwocie 500 zł wypłacanej w okresie 12 miesięcy do października 2008 r. do września 2009 r.) i wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż "na dzień wydania decyzji odsetki wynoszą 1 310,10 zł". W aktach administracyjnych sprawy znajduje się dokument o nazwie "sposób naliczania odsetek dla dłużnika alimentacyjnego D. G. na dzień 2010-12-03", który stanowił podstawę ustalenia wysokości odsetek ustawowych w decyzji (k. 33 akt adm.). Analiza tego dokumentu wskazuje, iż obarczony jest on licznymi uchybieniami, a kwota wyliczonych odsetek, to jest 1 310,10 zł nie jest prawidłowa. Po pierwsze z dokumentu tego wynika, że "zadłużenie" skarżącego z tytułu wypłat przedmiotowych należności opiewa na kwotę 7 500,00 zł, od której naliczone zostały odsetki ustawowe, podczas gdy bezspornym jest w sprawie, że wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. wynosiła 6 000,00 zł. Po drugie nieprawidłowo wskazano w tym dokumencie skalę procentową odsetek ustawowych. W myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1662 ze zm.) wysokość odsetek ustawowych w okresie do 14 grudnia 2008 r. wynosiła 11,5 % w stosunku rocznym. W świetle zaś § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1434), które weszło w życie 15 grudnia 2008 r., wysokość odsetek ustawowych wynosi 13 % w stosunku rocznym. Powołany dokument wskazuje, iż należności wypłacone w listopadzie i grudniu 2008 r. oprocentowane były dwukrotnie, zarówno przy użyciu skali procentowej 11,5%, jak i 13% w stosunku rocznym. Po trzecie wątpliwości Sądu budzi również wysokość wyliczenia odsetek za poszczególne miesiące. Przykładowo z dokumentu zdaje się wynikać, iż osobie uprawnionej wypłacono w listopadzie 2008 r. dwukrotnie kwotę 1 000,00 zł z tytułu przedmiotowych należności, przy czym odsetki od tych kwot – wyliczone na dzień wydania decyzji, czyli 2 grudnia 2010 r. – wyniosły odpowiednio 9,45205479 zł (Lp. 1), a także 256,0822192 zł (Lp. 2). Z tabeli zawartej w dokumencie wynika także, iż podobna sytuacja miała miejsce miesiąc później, gdy wypłacono dwukrotnie kwotę 500,00 zł, a wysokość odsetek ustawowych wyniosła odpowiednio 0,47260274 zł (Lp. 3) i 128,041096 zł (Lp. 4). Decyzja organu pierwszej instancji narusza zatem nie tylko powołane przepisy art. 27 ust. 1-2 ustawy, gdyż ustala błędną wysokość należnych odsetek, lecz także przepis art. 107 § 3 k.p.a., stanowiący m.in., iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł. W tej sytuacji brak było podstaw do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja narusza więc również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazane naruszenia przepisów postępowania uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jednocześnie Sąd uchylił na podstawie art. 135 powołanej ustawy także decyzję organu pierwszej instancji mając na uwadze naruszenie przepisów przez organ pierwszej instancji. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy przez organy administracji. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej uwagi. Odnosząc się do wniosku kuratora skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kwoty 600 zł tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego należy wskazać, iż jest on niezasadny. W myśl art. 184 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. W trybie powołanego przepisu przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego wyznacza sąd opiekuńczy na wniosek organu administracji, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwałę SN z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11). Zauważyć należy, iż ani przepis art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani żaden inny przepis tej ustawy nie nakłada na Sąd obowiązku orzekania w wyroku o kosztach postępowania na rzecz kuratora ustanowionego przez sąd rodzinny. W niniejszej sprawie A. R. występowała jako kurator nieznanego z miejsca pobytu D. G., działając w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 13 września 2010 r., [...]. Z postanowienia tego wynika, że kuratorem dla skarżącego została ona ustanowiona na wniosek Miasta C. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. Organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenie za reprezentowanie skarżącego jest zatem ten organ, a nie Sąd. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.