II SA/Lu 24/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 listopada 2015 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania Z. S. (dalej także: skarżąca) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia 11 sierpnia 2015 r., znak: [...], przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, w związku z opieką nad matką – K. S., od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie – orzekło: 1) przywrócić skarżącej termin do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji organu pierwszej instancji; 2) utrzymać tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że opisaną decyzją organ pierwszej instancji przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. i ustalił sposób jego wypłaty. Skarżąca odebrała tę decyzję osobiście w dniu 21 sierpnia 2015 r. Określony w art. 129 § 2 k.p.a. termin do złożenia odwołania upłynął więc stronie w dniu 4 września 2015 r. W dniu 21 września 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania oraz samo odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. We wniosku o przywrócenie terminu podniosła, iż doznała kontuzji kolana wychodząc z siedziby organu pierwszej instancji w dniu 21 sierpnia 2015 r., co utrudniło jej poruszanie się i chodzenie. Z załączonych zaświadczeń lekarskich wynika, iż strona w dniu 3 września 2015 r. zgłosiła się do lekarza z powodu znacznego zaostrzenia się dolegliwości bólowej kolan trwającej od około dwóch tygodni. Kolegium stwierdziło, że wskazany w zaświadczeniu okres dolegliwości koreluje ze wskazanym we wniosku zdarzeniem. Odnosząc się do tego wniosku Kolegium stwierdziło, że skarżąca, zgodnie z art. 58 §1 k.p.a., uprawdopodobniła, iż uchybienie nastąpiło bez jej winy, zatem Kolegium przywróciło stronie termin do złożenia odwołania. Organ drugiej instancji wskazał również, że strona w swoim odwołaniu podniosła, iż nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem, bowiem niesłusznie pominięto przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty wynikającej z wyroku Sądu Rejonowego [...] w L. z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. [...], z którego wynika, że świadczenie to należy się jej od dnia 4 października 2011 r. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności winno mieć początek od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przyznając to świadczenie nie można zatem przekroczyć granic okresu zasiłkowego, w którym strona złożyła wniosek. Okres ten w wypadku niniejszego postępowania rozpoczął się 1 listopada 2013 r. i to ten dzień Kolegium uznało za początek okresu, na który stronie przysługuje świadczenie, o którego przyznanie wniosła. Data końcowa okresu przyznania wnioskowanego świadczenia, jak wskazał organ, determinowana jest natomiast końcem okresu zasiłkowego, na jaki skarżąca ubiegała się o to świadczenie. Wobec złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 16 kwietnia 2014 r., okres zasiłkowy, na jaki skarżąca ubiegała się o świadczenie, zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kończy się w dniu 31 października 2014 r. Taka też data, zdaniem Kolegium, jest graniczną dla przyznania świadczenia, o które strona się ubiega. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium – w części odmawiającej jej przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego za okres od dnia 20 maja 2011 r. do 31 października 2013 r. – złożyła Z. S., zarzucając, że decyzja ta jest dla niej bardzo krzywdząca i niesprawiedliwa. Skarżąca powtórzyła w skardze argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżąca domagała się przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawi jest poza sporem, że skarżąca należy do kręgu osób wskazanych w art. 16a pkt 1 ustawy, jako osoba niepodejmująca zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14-16 i art. 17 ustawy. Z powołanego przepisu wynika zatem, że ustawodawca wprowadził jako zasadę, iż świadczenia rodzinne są przyznawane na tzw. okres zasiłkowy, to jest, w myśl art. 3 pkt 10 ustawy, okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Jedynie świadczenia wymienione expressis verbis w art. 24 ust. 1 in fine ustawy zostały – na zasadzie wyjątku – wyłączone spod obowiązywania tej reguły. Oznacza to, iż świadczeniami rodzinnymi, których nie dotyczy powyższa zasada rocznej okresowości są jedynie dodatki do zasiłku rodzinnego: z tytułu urodzenia dziecka, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, a także jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Oczywistym jest więc, że wśród świadczeń rodzinnych, których nie dotyczy zasada określona w art. 24 ust. 1 in principio ustawy, ustawodawca nie wymienił specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oznacza to, iż świadczenie to, w świetle przepisów obecnie obowiązujących, może być przyznane tylko na okres zasiłkowy. Ponadto, stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, lecz jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności w dniu 20 maja 2011 roku. Ostateczne ustalenie stopnia niepełnosprawności nastąpiło wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w L. z dnia 16 marca 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. [...]. Wyrokiem tym Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu odwołania K. S. (matki skarżącej) od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia 4 października 2011 r., znak: [...], zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaliczył odwołującą się do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe i ustalił, iż niepełnosprawność ta trwa od 2000 r. Z akt tych wynika również, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 16 kwietnia 2014 r., a zatem w okresie ustawowych trzech miesięcy od dnia ustalenia stopnia niepełnosprawności, który warunkuje ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że prymat wśród norm, jakie określają okres, na jaki przyznaje się wnioskowane świadczenie przyznać należy normie prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 1 ustawy, to jest zasadzie, zgodnie z którą prawo do świadczenia rodzinnego, jakim jest wnioskowany przez stronę specjalny zasiłek opiekuńczy, ustalane jest na okres zasiłkowy. Podkreślić więc należy, że jakkolwiek z art. 24 ust. 2a ustawy wynika, iż rozpoznając wniosek skarżącej za początkową datę ustalenia prawa do świadczenia uznać należy miesiąc, w którym matka skarżącej złożyła wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, to jednocześnie – mając na uwadze jednoznaczne brzmienie art. 24 ust. 1 ustawy – pamiętać trzeba, że prawo to nie może być przyznane poza granice okresu zasiłkowego, w którym skarżąca złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy. Okres ten w niniejszej sprawie rozpoczął się w dniu 1 listopada 2013 r. i to ten dzień zasadnie organy uznały za początek okresu, na który stronie skarżącej przysługuje świadczenie, o którego przyznanie wniosła. Nie budzi bowiem wątpliwości, jak wskazano wyżej, że data końcowa determinowana jest końcem okresu zasiłkowego, na jaki strona ubiegała się o świadczenie. Wobec złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 16 kwietnia 2014 r. okres zasiłkowy, na jaki ubiegała się o świadczenie, zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kończy się w dniu 31 października 2014 r. Taka też data jest graniczną dla przyznania świadczenia, o które strona się ubiega. Należy zatem podkreślić, iż wbrew twierdzeniom skarżącej, odmienne rozstrzygnięcie prowadziłoby do naruszenia nie tylko powołanych przepisów prawa materialnego, ale również do naruszenia zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji i art. 6 K.p.a., z której wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dacie orzekania przez te organy. Zauważyć przy tym trzeba, iż decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego jest decyzją związaną. Oznacza to, że w razie niespełnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ustawie, warunkujących ustalenie prawa do tego świadczenia, organy administracji nie mogą go przyznać, kierując się względami słuszności bądź zasad współżycia społecznego. Zarzuty skarżącej dotyczące braku należytego wsparcia dla rodzin, których członkami są osoby niepełnosprawne, nie mogą mieć zatem wpływu na treść wyroku, gdyż Sąd nie może oceniać działań organów administracji publicznej przez pryzmat zasad współżycia społecznego wskazanych w art. 5 Kodeksu cywilnego (wyrok NSA z dnia 5 marca 2008 r., II OSK 113/07, Lex nr 489605). Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.