II SA/Lu 251/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Kinga Górka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza L. K. z dnia [...] listopada 2017 roku nr. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] stycznia 2018 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania K. C. (dalej także: skarżący) od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z [...] listopada 2017 r., znak: [...], odmawiającej przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad J. C. – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wskazaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym bratem J. C.. W ocenie organu pierwszej instancji świadczenie to nie przysługuje stronie, gdyż osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do opieki nad niepełnosprawnym bratem skarżącego – J. C. jest jego ojciec J. C., a przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że nie ma przeszkód, aby mógł się z obowiązku alimentacyjnego wywiązać. Wiek, stan zdrowia, stan majątkowy, dochody, odległość od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego oraz brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności potwierdzają, że to J. C. jest zobowiązany do alimentacji i opieki nad synem J. C.. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło stanowisko organu wyrażone w tej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego w świetle ustalonych przez organ pierwszej instancji okoliczności sprawy nie budzi wątpliwości, iż skarżący nie spełnia warunku określonego w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdyż J. C., na którym w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego brata skarżącego, może wywiązać się z tego obowiązku. W skardze do Sądu na powyższą decyzję Kolegium K. C. zarzucił, że wbrew twierdzeniom organów jego ojciec, z uwagi na swoje schorzenia oraz uzależnienie od alkoholu nie jest w stanie opiekować się bratem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę także z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny miał obowiązek uwzględnić z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi bowiem, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarżący domagał się przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 16a ust. 1 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.), zwanej dalej: "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że brat skarżącego – J. C. legitymuje się orzeczeniem Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z [...] września 1999 r. zaliczył go do znacznego stopnia niepełnosprawności na trwałe. Bezsprzecznie przy tym orzeczony wówczas stopień niepełnosprawności powstał "od urodzenia" (k. 14 akt adm.). Organy nie kwestionowały również, iż dochód rodziny skarżącego uprawnia do przyznania wnioskowanego przez niego świadczenia. Organy obu instancji jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wskazały, iż nie spełnia on przesłanki wskazanej w art. 16a ust. 1 ustawy, albowiem osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego brata skarżącego, jest ich ojciec J. C., a nie skarżący. Organy podkreśliły też, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniającego wskazuje, że ojciec skarżącego niewątpliwie może wywiązać się z tego obowiązku. Stanowisko to, w ocenie Sądu, jest dowolne, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że skarżący od [...] listopada 2014 r. sprawuję całodobową, faktyczną opiekę nad moim niepełnosprawnym bratem J. C.. Jego brat jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, która od urodzenia wymaga pomocy w codziennym życiu, potrzebuje wsparcia i opieki w samodzielnej egzystencji. Opiekę tę do [...] listopada 2014 sprawowała matka T. C., która jednak po ciężkiej chorobie nowotworowej zmarła, a skarżący podjął się wówczas opieki nad bratem. Niekwestionowane przez strony jest również, że ojciec skarżącego i jego brata J. C. – J. C. nigdy nie opiekował się swoim niepełnosprawnym synem, mimo bliskiego zamieszkania nie wyrażał chęci ani woli zaopiekowania się nim. Niewątpliwie J. C., urodzony w 1953 roku, cierpi na szereg schorzeń, w tym na chorobę nowotworową - raka skóry. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego [...] października 2017 r. wynika, że "pogarszający się stan zdrowia niejednokrotnie utrudnia mu codzienne funkcjonowanie, problemem są też schody na II piętrze. Informacje uzyskane w środowisku, także od dorosłych dzieci potwierdzają, że Pan J. od wielu lat nadużywa alkoholu, nie widzi jednak problemu i potrzeby leczenia odwykowego. [...] Nadużywanie alkoholu już w przeszłości doprowadziło w rodzinie Pana J. do konfliktów, napięć i złych relacji w rodzinie. W konsekwencji żona wraz z niepełnosprawnym synem wyprowadziła się do syna K. ". Mając na uwadze całokształt sytuacji życiowej ojca skarżącego pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] stanowczo stwierdził, że "J. C., z powodu wieku, licznych schorzeń, postępującej niedołężności, a także braku więzi, nie jest w stanie zapewnić opieki swojemu synowi J. ". (k. 17 akt adm.). Podkreślenia wymaga, że organy administracji nie wyjaśniły w żaden sposób, dlaczego nie podzielają powyższej oceny wyrażonej przez pracownika socjalnego. Bezsporne jest zarazem, że osoba ta nie sprawowała nigdy tej opieki nad bratem skarżącego, a nadto sama oświadczyła, iż nie jest w stanie takiej opieki świadczyć (zob. oświadczenie J. C. z [...] października 2017 r., k. 16 akt adm.). Oczywiste jest przy tym, że niepełnosprawny brat skarżącego wymaga całodobowej osobistej opieki, zaś jego ojciec, co potwierdził także pracownik socjalny we wskazanym wywiadzie środowiskowym, "nie rozumie potrzeb swojego syna, który nie mówi, nie sygnalizuje swych potrzeb, bywa agresywny" (k. 17 akt adm.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że celem świadczeń opiekuńczych jest przyznanie środków osobie wymagającej opieki w celu pokrycia przez nią wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i opiekę tę sprawującym - wydatków związanych z koniecznością zapewnienia osobie opieki i utraconego zarobku. Wykładnia zatem przepisów regulujących kwestie tych świadczeń opiekuńczych, jakie ponosi państwo wobec swoich obywateli, musi mieć na uwadze to, że państwo stawia sobie za zadanie udzielenie istotnego wsparcia osobom wymagającym w tym zakresie pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 176/15). Oczywiste jest zatem, że w świetle przedstawionych wyżej okoliczności możliwe jest powierzenie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszym stopniu, tak jak skarżący względem swego brata, gdy okoliczności sprawy przemawiają za tym, że osoba na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka rodziny, z obiektywnych powodów, jakie miały miejsce w rozpoznawanej sprawie, nie jest w stanie tej opieki sprawować. Nie budzi wątpliwości, że organy obu instancji nie odniosły się należycie do opisanych wyżej okoliczności, mimo że ich rozstrzygnięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku. Organy te dokonają zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmą stosowne rozstrzygnięcie.