II SA/Lu 255/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. S. W. wystąpił do Burmistrza [...] o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wraz z odsetkami wypłaconych osobie uprawnionej – E. K. w całości lub części oraz o rozłożenie pozostałej kwoty na raty w wysokości po [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wskazał na trudną sytuację zdrowotną oraz brak środków finansowych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]: 1) odmówił S. W. umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi otrzymanych przez osobę uprawnioną - E. K.; 2) rozłożył kwotę należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości [...] zł na 25 rat, płatnych od dnia [...] styczeń 2015 r. do dnia [...] stycznia 2017 r., przy czym raty od pierwszej do dwudziestej czwartej ustalił na kwotę [...]zł, zaś ratę dwudziestą piątą na kwotę [...]zł. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania S. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w okresie od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. wypłacono osobie uprawnionej E. K. zaliczki alimentacyjne w łącznej wysokości [...] zł. W tym czasie skarżący przebywał na [...]. Kolegium ustaliło, że S. W. od dnia [...] listopada 2011 r. przebywa w zakładzie karnym, a źródłem jego utrzymania są: miesięczne świadczenie rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł oraz świadczenie rentowe z Republiki [...] w wysokości [...] euro. Organ wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...] o rozłożeniu na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że określono wobec S. W. harmonogram spłat dziesięciu rat, w okresie od [...] stycznia 2014 r. do [...] października 2014 r. w wysokości [...] zł (raty od pierwszej do dziewiątej) oraz ostatnia rata w wysokości [...] zł. Z pisma [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. L. z dnia [...] czerwca 2013 r., sygn. [...] wynika, że w okresie od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. S. W. nie dokonywał wpłat na poczet zadłużenia alimentacyjnego. Kolegium podniosło również, że odwołujący się wskazał, że jest rozwodnikiem, a K. W. jest dla niego osobą obcą, jednakże nie przedłożył stosownego dokumentu potwierdzającego taki stan. Dodał, że w aktach sprawy znajduje się odpis skrócony aktu małżeństwa potwierdzający zawarcie przez S. W. w dniu [...] kwietnia 1983 r. związku małżeńskiego z S. K. rozwiązanego przez rozwód orzeczeniem Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] października 2011 r., sygn. [...] oraz odpis skrócony aktu małżeństwa skarżącego z K. W., zawartego w dniu [...] lutego 2007 r. W ocenie organu drugiej instancji, analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że zarówno sytuacja zdrowotna, jak i finansowa wnioskodawcy (część jego dochodów przekazywana jest na spłatę świadczeń alimentacyjnych) jest trudna. Jakkolwiek powyższe okoliczności nie stanowią – zdaniem Kolegium – wystarczającej przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności w całości ani w części, to dają podstawę do uwzględnia złożonego przez S. W. wniosku o rozłożenie tych należności na raty. W skardze na powyższą decyzję S. W. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił Kolegium błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na nieuwzględnieniu decyzji ZUS o odmowie przyznania mu prawa do świadczenia rentowego oraz błędnym ustaleniu jego sytuacji osobistej. Podniósł przede wszystkim pominięcie przez organ odwoławczy treści decyzji ZUS ustalającej harmonogram spłat należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wyjaśnił ponadto, że jest osobą rozwiedzioną, a źródłem jego utrzymania pozostaje świadczenie rentowe [...] [...] w wysokości około [...] euro miesięcznie, z którego przekazuje miesięcznie [...] zł na spłatę zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Powołując się na pogarszający się stan zdrowia, podniósł, że nie jest w stanie spłacać ustalonych rat. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Decyzja organu drugiej instancji utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...], mocą której organ pierwszej instancji odmówił S. W. umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi otrzymanych przez osobę uprawnioną - E. K. i rozłożył tę kwotę na 25 rat, płatnych od dnia [...] styczeń 2015 r. do dnia [...] stycznia 2017 r., przy czym raty od pierwszej do dwudziestej czwartej ustalił na kwotę [...]zł, zaś ratę dwudziestą piątą na kwotę [...]zł. Materialnoprawną podstawę obu decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie organu administracji w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zapada w warunkach tzw. uznania administracyjnego, którego istotą jest przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród co najmniej dwóch prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, które organ uważa za optymalne. Nie oznacza to jednak, że organ, działając w ramach uznania administracyjnego, może podejmować decyzję w sposób dowolny. Przeciwnie, dając organowi administracji możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy spośród kilku przewidzianych prawem rozwiązań, ustawodawca związał go w sposób szczególny zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i w art. 80, nakładającymi na organy administracji obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, w tym do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz obowiązek dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Przyznana prawem swoboda przy podejmowaniu decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku sporządzenia wnikliwego i przekonującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, co stanowi realizację wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwa. Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zatem do oceny, czy organ administracji nie naruszył prawa na etapie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji, w szczególności, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach przyznanej mu swobody nie naruszył zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie organ drugiej instancji przekroczył granice uznania administracyjnego, naruszając dyspozycje wyżej powołanych norm prawnych. Ustalając kluczową w okolicznościach niniejszej sprawy wysokość miesięcznych dochodów skarżącego, Kolegium przyjęło, że na dochód ten składa się świadczenie rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...]zł oraz świadczenie rentowe z [...] w kwocie [...]euro, mimo że skarżący w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej wyjaśnił, że jedynym jego dochodem jest świadczenie w wysokości niespełna [...] euro, które otrzymuje z [...]. Organ drugiej instancji powinien był przeprowadzić w tym zakresie uzupełniające postępowanie dowodowe, czego nie uczynił, opierając swe ustalenia jedynie na treści oświadczenia byłej żony skarżącego K. W. z dnia [...] czerwca 2013 r. Umknęło uwadze organu odwoławczego, że w dniu [...] sierpnia 2014 r. K. W. złożyła kolejne oświadczenie, w którym wyjaśniła, że skarżący nie pobiera renty z ZUS od lipca 2013 r., gdyż została mu zabrana. Przyznała jednocześnie, że jedynym dochodem skarżącego jest renta z [...] w wysokości około [...] euro, z której spłacane jest jego zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W dacie wydania decyzji przez organ drugiej instancji w obrocie prawnym pozostawała również ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. odmawiająca skarżącemu przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy (k. 5 akt sądowych), czego Kolegium nie uwzględniło. W niniejszej sprawie należało również jednoznacznie ustalić sytuację rodzinną skarżącego, czego organ odwoławczy nie uczynił, naruszając tym samym nie tylko dyspozycję art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ale również art. 7, 8, 11, 77 § 1 i art. 136 k.p.a. Kolegium podało jedynie w wątpliwość twierdzenie S. W., że jest rozwiedziony, a K. W. jest dla niego osobą obcą, argumentując to tym, że skarżący nie przedstawił stosownego dokumentu potwierdzającego taki stan. Organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w tym zakresie mimo, że dysponował oświadczeniem K. W. z dnia [...] stycznia 2015 r., w którym wyjaśniła, że S. W. jest dla niej osobą obcą, a orzeczenie o rozwiązaniu ich małżeństwa zostało doręczone organowi pierwszej instancji. Powyższą okoliczność potwierdza dołączony do skargi odpis skrócony aktu małżeństwa S. W. i K. W., z którego wynika, że zostało ono unieważnione prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. [...]. Ponadto, należy podkreślić, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Szczególnie wnikliwie i przekonująco powinny być uzasadnione decyzje, które nie uwzględniają żądań wnioskodawcy bądź uwzględniają je jedynie częściowo. Z uzasadnienia takiej decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować powinno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Inaczej rzecz ujmując, adresat decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego musi być przekonany, że organ, rozstrzygając sprawę, rozważył wszystkie okoliczności sprawy, a zapadła wobec niego decyzja w ustalonych przesłankach faktycznych i prawnych nie mogła być inna. Tymczasem uzasadnienie decyzji wydanej przez organ drugiej instancji sprowadza się jedynie do ogólnikowego potwierdzenia ustaleń organu pierwszej instancji i wskazania, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia w całości i w części należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i o rozłożeniu ich na raty ma charakter uznaniowy, bez odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, co stoi w oczywistej sprzeczności z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a., a co za tym idzie, stanowi naruszenie wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwa. Wskazane wyżej naruszenia przepisów prawa uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy uwzględni powyższe uwagi. W szczególności poczyni jednoznaczne, nie budzące wątpliwości ustalenia dotyczące sytuacji osobistej skarżącego, w tym wysokości jego miesięcznych dochodów i obciążeń, a wydane w sprawie rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie, sąd orzekł, jak w sentencji.