II SA/Lu 256/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Małgorzata Poniatowska-Furmaga, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2007r. sprawy ze skargi B. K.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. K.-S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta przez zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. [...], na mocy której odmówiono odwołującej przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podkreślił, że stosownie do treści art. 38 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zasiłek okresowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osobie, która przede wszystkim ma niskie dochody nie przekraczające kryterium dochodowego ustalonego w powołanej ustawie, jak również w szczególności z uwagi na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Wysokość zasiłku w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 złotych miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy). Kolegium podało, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że wnioskodawczyni osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł, przekraczając tym samym kryterium dochodowe, które obecnie dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 złotych. a zatem w pełni zasadna była odmowa przyznania zasiłku okresowego. Ponadto organ odwoławczy w odpowiedzi na zarzuty odwołania wskazał, że nie podziela argumentu strony, iż przekazuje ona "dobrowolne alimenty" na rzecz syna w związku z jego nauką i pobytem w R., których wysokość powinna być odliczona od jej dochodu. Zdaniem organu do obowiązków rodziców należy dostarczenie środków utrzymania ich dzieciom. Natomiast alimenty mogą zostać ustalone w drodze umowy, ugody sądowej w toku procesu o alimenty, a także w postępowaniu pojednawczym. W sprawie niniejszej nie zachodzi żaden z wyżej wymienionych przypadków w związku z czym argumentacja strony nie zasługuje na uwzględnienie. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zakwestionowała B.K. –S., która w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzuciła organom niezgodne z prawem zachowanie. Skarżąca wskazała, że organ nie odjął od jej dochodu kwoty "dobrowolnych alimentów", które przekazała na rzecz syna w miesiącu listopadzie i grudniu i to uchybienie organu spowodowało błędne wyliczenia jej dochodu. Ponadto podniosła, że kwota "dobrowolnych alimentów" otrzymanych przez jej syna została wliczona do jego dochodu co doprowadziło do przekroczenia kryterium dochodowego i w konsekwencji odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i w jej uzasadnieniu, ponownie ją przywołując kwestionowało zasadność skargi i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Jest to jedyne kryterium sądowej kontroli, jakiej poddane zostały rozstrzygnięcia organów administracji na skutek wniesionej skargi. W ocenie Sądu organ administracji rozpoznając przedmiotową sprawę wydał prawidłową decyzję pozostającą w zgodzie zarówno z przepisami postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego, a zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwanej dalej "ustawą". W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. (art. 3 ust.. 3 ustawy). Skarżąca wnosiła o przyznanie jej zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ustawy, który stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje między innymi osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Kryterium dochodowe w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej określa art. 8 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 złotych, przy czym stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przyznanie zasiłku okresowego uzależnione jest więc w szczególności od wysokości uzyskiwanych miesięcznych dochodów osoby samotnie gospodarującej, bądź rodziny. W celu ustalenia powyższych kwestii organ przeprowadził z dniu 14 listopada 2006 r. wywiad środowiskowy, na podstawie którego stwierdzono, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast w miesiącu październiku 2006 r., tj. w miesiącu poprzedzającym datę wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego, uzyskała dochód w kwocie [...] złotych na który składał się zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] złotych i dochód z pracy dorywczej w wysokości [...]złotych. Tym samym skarżąca przekroczyła wskazane powyżej kryterium dochodowe, które obecnie wynosi 477 złotych. Użycie przez ustawodawcę w przepisie zwrotu "zasiłek okresowy przysługuje" oznacza, że organ jest związany wyliczonym kryterium dochodowym i od tego głównie uzależnia udzielenie pomocy. Jednakże najważniejszą kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy jest okoliczność przekazywania "dobrowolnych alimentów" przez skarżącą na rzecz jej studiującego syna M. i czy kwota przedmiotowych "dobrowolnych alimentów" stanowi utratę dochodu, a także czy powinna być odjęta od uzyskanego przez skarżącą dochodu stanowiąc tym samym pomniejszenie dochodu zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. W ocenie Sądu, wbrew zapatrywaniu skarżącej organy orzekające w sprawie nie popełniły błędu, nie pomniejszając dochodu skarżącej o kwotę "dobrowolnych alimentów" świadczonych na rzecz syna. W pierwszej kolejności wymaga ustalenie znaczenia i wyjaśnienia wyrażenia "alimenty". Problematykę alimentów i obowiązku ich ponoszenia reguluje ustawa z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.). Mówiąc w skrócie – "alimenty" są to świadczenia należne od określonych członków rodziny osobom, które potrzebują pomocy materialnej, ponieważ nie są w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek alimentacyjny jest obowiązkiem utrzymania dziecka co wiąże się z tym, że w przypadku, gdy rodzic nie spełnia ciążącego obowiązku, właściwy sąd może orzec alimenty na rzecz dziecka. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka stanowi uszczegółowienie ogólnego obowiązku "troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka" i należytego przygotowania go, odpowiednio do jego uzdolnień, do pracy zawodowej. Obowiązek ten nie jest ograniczony przez żaden sztywny termin, a w szczególności - przez termin dojścia przez uprawnionego do pełnoletności. Nie jest także związany ze stopniem wykształcenia w tym sensie, że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez alimentowanego określonego stopnia podstawowego lub średniego wykształcenia. Jedyną miarodajną okolicznością, od której zależy trwanie bądź ustanie tego obowiązku, jest to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie, przy czym przyjmuje się, że nie można tego oczekiwać od dziecka małoletniego. Z tej przyczyny w odniesieniu do dzieci, które osiągnęły pełnoletność, brać należy pod uwagę to, czy wykazują chęć dalszej nauki oraz czy osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie nauki. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zahamowywania, a co najmniej znacznego utrudniania dalszego rozwoju dziecka, a to przez pozbawianie go środków materialnych niezbędnych do kontynuowania nauki po osiągnięciu pełnoletności, pozostawałoby zatem w sprzeczności ze wspomnianym wyżej podstawowym obowiązkiem rodzicielskim. Należy również dodać, że trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Zmuszeni są oni dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami, chyba że takiej możliwości są pozbawieni w ogóle. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy alimenty mogą zostać ustalone w drodze umowy, ugody sądowej w toku procesu o alimenty, a także w postępowaniu pojednawczym. Strony (zobowiązany oraz uprawniony) mogą na podstawie umowy ustalić wzajemne relacje w zakresie alimentacyjnym. Zawarcie takiej umowy nie zamyka stronom drogi sądowej w postępowaniu o ustalenie obowiązku alimentacyjnego, ale o ile strony są zgodne w tym zakresie powoduje odstąpienie od sprawy w sądzie o alimenty. Zabrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności treść zawartych oświadczeń skarżącej i jej syna o przekazywanych i otrzymywanych kwotach nie uzasadniają wniosku, że świadczenia w ten sposób spełnione mają charakter alimentacyjny. W oświadczeniach wskazano, że kwoty dobrowolnych świadczeń są przeznaczone na naukę i pomoc w utrzymaniu w związku z czym nie mają one charakteru alimentacyjnego. Wyraźnego podkreślenia wymaga, iż od obowiązku alimentacyjnego należy wyraźnie odróżnić obowiązek utrzymania dziecka. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane przekazywanie przez skarżącą na rzecz jej syna świadczeń pieniężnych, jednak nie można ich uznać za świadczenia alimentacyjne, a tym samym zaliczyć do dochodu utraconego. Płacone jak to określiła skarżąca "dobrowolne" alimenty nie mają wpływu na wysokość dochodu ustaloną dla potrzeb zasiłku okresowego. Otrzymywane w ten sposób kwoty pieniężne zalicza się do dochodu osób je otrzymujących i nie odlicza się od dochodu osób płacących. Alimenty są zobowiązaniem uregulowanym w przepisach ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy i ich odliczanie w sprawach świadczeń z pomocy społecznej może nastąpić jedynie gdy strona jest zobowiązana czy to przez orzeczony wyrok, czy też przez zawartą ugodę sądową lub umowę. Wyrażenie "dobrowolne alimenty" użyte w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego w pewnym stopniu może wprowadzać w błąd w szczególności swoim literalnym brzmieniem, jednak w ocenie sądu należy przez to rozumieć umowę zawartą przez strony i zatwierdzoną przez właściwy sąd rodzinny, a zatem taką umowę która będzie korzystała z ochrony prawnej w celu jej wykonania. Inna interpretacja mogłaby doprowadzić do bezpodstawnego odliczania rodzicom dziecka nakładów na nie poczynionych od ich dochodu. Należy mieć na uwadze, iż władza rodzicielska z istoty łączy się z obowiązkiem ponoszenia nakładów pieniężnych na wychowanie dziecka, do czego z całą pewnością należy zaliczyć koszty kształcenia. Wobec powyższego nie ma znaczenia dla sprawy i nie może odnieść skutku jakiego domaga się skarżąca, zawarta w dniu 20 września 2006 r. pomiędzy skarżącą, a jej synem "umowa – dobrowolne alimenty". Gdyba taka umowa została uwzględniona przez organ prowadziłoby to do obejścia prawa i korzystania ze środków, które nie przysługują. System pomocy zawarty w ustawie o pomocy społecznej i w innych obowiązujących aktach prawnych przewiduje wiele sposobów udzielania pomocy osobom potrzebującym również tym które przekraczają kryterium dochodowe. Skoro zatem skarżąca nie została zobowiązana przez sąd do świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka (syna), to należy przyjąć, że koszty tego utrzymania spoczywają na niej z mocy prawa jako na matce dziecka. Należy mieć na uwadze, że przez "koszty wychowania dziecka" rozumie się takie koszty, które są niezbędne do zapewnienia temu dziecku - odpowiedniego do jego wieku i uzdolnień - prawidłowego rozwoju fizycznego i duchowego. Chodzi tu zatem o koszty, które są niezbędne do zapewnienia dziecku pielęgnacji i pieczy, odpowiedniego wykształcenia, przygotowania do życia w społeczeństwie, rozwijania zainteresowań kulturalnych i uzdolnień. Podsumowując, Sąd nie dopatrzył się sprzeczności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego ani z przepisami postępowania administracyjnego. W toku postępowania zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji materialnej skarżącej i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Z tych względów zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) Sąd orzekł, jak w sentencji.