II SA/Lu 257/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta C. z [...] listopada 2017 r. Nr [...] Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia [...] listopada 2017 r., znak: [...], uchylającą od listopada 2017 r. decyzję własną z dnia [...] października 2017 r., znak: [...] przyznającą świadczenie wychowawcze dla M. J. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że w dacie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosił [...] zł, a na osobę w rodzinie - [...] zł i uprawniał do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Po wydaniu decyzji doszło do utraty dochodu w związku z zakończeniem stażu z dniem [...] października 2017 r. (zaświadczenie Fundacji Polskiej Akademii Nauk z L. przedłożone w dniu [...] listopada 2017 r ). Ustalono, że kwota [...]zł stanowi dochód utracony. W dniu [...] listopada 2017 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. wpłynęło zaświadczenie z przedsiębiorstwa D. O. z W. o podjęciu zatrudnienia przez męża strony - M. J. na okres od [...] września 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. i uzyskaniu wynagrodzenia w kwocie [...]zł netto za październik 2017 r. Powołując się na treść art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm., dalej: "ustawa"), organ wyjaśnił, że dokonał przeliczenia dochodu, uwzględniając utratę dochodu z tytułu zakończenia stażu przez stronę ([...] zł) oraz uzyskanie dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia od września 2017 r. przez męża strony ([...] zł wynagrodzenie za październik 2017 r.). Miesięczny dochód rodziny od [...] listopada 2017 r. wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i od listopada 2017 r. przekracza kwotę kryterium dochodowego wynoszącą [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że przekroczenie kryterium dochodowego powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, które, stosownie do treści art. 18 ust. 6 ustawy, nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W związku z tym uchylił decyzję z dnia [...] października 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze dla M. J. w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Organ odwoławczy podkreślił, że ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko od spełnienia kryterium dochodowego, w związku z czym spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy rodzina skarżącej składa się z dwóch, czy z trzech osób, a w związku z tym, czy do dochodu rodziny należy wliczać dochód uzyskany przez jej męża w 2017 r. z tytułu podjęcia zatrudnienia. Kolegium podniosło, że dla wyliczenia dochodu rodziny wnioskodawczyni nie ma znaczenia, że pozostaje ona z mężem w separacji faktycznej. Powołując się na zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci definicje rodziny oraz osoby samotnie wychowującej dziecko, Kolegium wyjaśniło, że ustawodawca, definiując te pojęcia, uwzględnił status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Kolegium podkreśliło następnie, że definicja rodziny wskazana w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jest tożsama z definicją rodziny zawartą w art. 3 pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodało, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 752/16, dokonując wykładni art. 3 pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednoznacznie orzekł, że małżonkowie - niezależnie od panujących między nimi stosunków - są członkami rodziny. Okoliczność, że małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, nie ma zatem żadnego znaczenia, stąd mąż skarżącej nie może zostać wyłączony ze składu rodziny, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Bezspornym jest, w ocenie organu odwoławczego, że małżeństwo skarżącej do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało rozwiązane, nie została też orzeczona separacja. Skoro, jak wskazał organ, J. Ż.-J. nie jest osobą rozwiedzioną lub pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem, to nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Fakt odrębnego zamieszkiwania małżonków, nieutrzymywania kontaktów i odrębnego gospodarowania pozostaje bez wpływu na status prawny małżonków. Zdaniem organu, mąż skarżącej niewątpliwie jest członkiem jej rodziny i tym samym należało doliczyć jego dochód do dochodu rodziny. Zatem, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił dochód męża skarżącej, pomimo, że nie zamieszkuje on razem z żoną i córką. W skardze na tę decyzję strona zakwestionowała doliczenie do dochodu rodziny z roku bazowego 2016 dochodu uzyskanego przez jej męża w 2017 r., z którym jest w trakcie rozwodu i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Strona wyjaśniła, że sama opiekuje się czteroletnią córką, na którą ma zasądzone alimenty, których wysokość od stycznia 2018 r. wynosi [...] zł. Skarżąca posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnego dochodu. Zdaniem strony, uwzględnianie dochodu M. J. przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy przekazuje on jedynie kwotę alimentów ustalonych sądownie, jest krzywdzące dla dziecka. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu [...] lipca 2018 r. skarżąca nadesłała do Sądu odpis wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt III C [...], na mocy którego rozwiązano związek małżeński skarżącej i M. J. i powierzono wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią M. J. obojgu rodzicom, ustalając miejsce jej zamieszkania przy matce. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. skarżąca poinformowała Sąd, że obecnie posługuje się nazwiskiem panieńskim – Ż.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w jej treści. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy zawarte w powołanej wyżej ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: "ustawa"). W myśl art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Stosownie do treści art. 2 pkt 16 ustawy, pod pojęciem rodziny należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skarżąca zakwestionowała zasadność uznania przez organy obu instancji, że jej mąż, z którym pozostaje w separacji faktycznej, jest członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy, a co za tym idzie, że jego dochód podlega wliczeniu do dochodu rodziny. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, popartego tezą powołanego w skardze wyroku NSA z dnia 14 lutego 2012 r., I OSK 1709/11, że organ, przy ustalaniu, kto wchodzi w skład rodziny, jest obowiązany badać stan faktyczny, a nie przyjmować stan prawny, np. fakt pozostawania w związku małżeńskim w sytuacji, gdy ten związek faktycznie nie istnieje. Definicję legalną rodziny zawiera cytowany wyżej art. 2 pkt 16 ustawy. Konstrukcja tej definicji nie pozostawia żadnej swobody w wyborze osób podlegających zaliczeniu do składu osobowego rodziny. Ustawodawca – określając pojęcie rodziny – uwzględnia jedynie status prawny osób wchodzących w jej skład, nie bierze zaś pod uwagę stanu faktycznego, w tym separacji faktycznej, wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, czy jakości relacji między członkami rodziny. Definicja rodziny nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Organy nie zostały uprawnione do badania, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu (por. M. Gapski, Glosa krytyczna do wyroku NSA z dnia 14 lutego 2012 r., I OSK 1709/11, Samorząd Terytorialny 2017, nr 12, s. 90-94; wyrok NSA z 13 stycznia 2010 r., I OSK 1128/09, LEX nr 594909; wyrok NSA z 5 kwietnia 2011 r., I OSK 2099/10, LEX nr 990222; wyrok WSA w Krakowie z 28 stycznia 2014 r., III SA/Kr 715/13, LEX nr 1498356, wyrok WSA w Białymstoku z 4 kwietnia 2017 r., II SA/Bk 151/17, LEX nr 2276978). Użyte w art. 2 pkt 16 ustawy sformułowanie "odpowiednio" zakłada właściwe do okoliczności danej sprawy zaliczenie konkretnych podmiotów do składu rodziny w tym sensie, że jeżeli wymieniona w definicji osoba istnieje, to staje się automatycznie członkiem rodziny. Wbrew stanowisku skarżącej, organy zasadnie przyjęły, że osoby pozostające formalnie w związku małżeńskim są członkami rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy bez względu na łączące je relacje. Prawidłowe są zatem ustalenia, że rodzina skarżącej w rozumieniu przyjętym w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w datach orzekania przez organy obu instancji składała się z trzech osób: skarżącej, jej męża M. J. oraz córki M. J.. W sprawie dopuszczono się jednak istotnych uchybień, które mają wpływ na jej wynik. W myśl art. 7 ust. 3 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z treści tego przepisu wprost wynika, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, powiększenie dochodu członka rodziny o kwotę dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jest dopuszczalne wyłącznie wówczas, gdy dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie prawo do świadczenia wychowawczego było weryfikowane zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, zakończonym decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., jak i w postępowaniu odwoławczym, zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania organ odwoławczy ma obowiązek ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, przeprowadzając – w miarę potrzeby – uzupełniające postępowanie dowodowe w oparciu o treść art. 136 k.p.a. Organ ten nie ogranicza się zatem jedynie do skontrolowania, czy decyzja pierwszoinstancyjna jest prawidłowa, czy też nie. Oceniając zasadność doliczenia do dochodu męża skarżącej kwoty jego wynagrodzenia za październik 2017 r. ([...] zł) z tytułu podjęcia zatrudnienia od września 2017 r., Kolegium, stosownie do treści art. 7 ust. 3 ustawy, miało obowiązek zbadać, czy mąż skarżącej uzyskiwał ten dochód w dacie, w której organ ten weryfikował prawo do świadczenia wychowawczego, tj. w dniu [...] stycznia 2018 r. Organ odwoławczy tego obowiązku nie dopełnił, mimo, że z zamieszczonego w aktach sprawy zaświadczenia o zatrudnieniu męża skarżącej M. J. w spółce D. O. Sp. z o.o. we W. wynika, że został on tam zatrudniony na okres próbny do dnia [...] grudnia 2017 r. W materiale dowodowym sprawy brak jest dokumentów dotyczących dalszego zatrudnienia M. J.. Nie było zatem wystarczających przesłanek do uznania, że mąż skarżącej uzyskiwał jakiekolwiek wynagrodzenie za pracę w dacie wydania decyzji przez organ drugiej instancji. Organ odwoławczy tego nie dostrzegł i – w ślad za organem pierwszej instancji – doliczył do dochodu rodziny skarżącej kwotę wynagrodzenia jej męża za pracę w spółce za październik 2017 r., czym naruszył zarówno dyspozycję art. 7 ust. 3 ustawy, jak i art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 136 k.p.a. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę jeszcze i tę okoliczność, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt III C [...] rozwiązano związek małżeński skarżącej i M. J.. Wprawdzie wyrok ten zapadł już po wydaniu decyzji przez organy obu instancji w niniejszej sprawie, ale z uwagi na jego kluczowe znaczenie dla kwestii ustalenia składu osobowego rodziny skarżącej, a co za tym idzie, ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego dla jej córki, należało uchylić nie tylko zaskarżoną decyzję, ale również decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając sprawę ponownie, organ pierwszej instancji uwzględni powyższą ocenę prawną, w tym istnienie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt III C [...]. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.