II SA/Lu 266/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 6 lutego 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania P. G. – dłużnika alimentacyjnego od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w przedmiocie nałożenia na dłużnika alimentacyjnego zwrotu wypłaconych D. T. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. w wysokości 4800 zł wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi przepis art. 27 ust. 2 omawianej ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest to decyzja deklaratoryjna potwierdzająca stan faktyczny wynikający z przepisu ustawy. Kolegium podkreśliło, iż dłużnik alimentacyjny jest ustawowo zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 27 ust. 1 i 1a ustawy). W związku z tym P. G. zobowiązany jest zwrócić wypłacone na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. znak: [...] świadczenia alimentacyjne na rzecz uprawnionego S. T. od 1.10.2010 r. do 31.09.2011 r. w wysokości 400 zł miesięcznie, łącznie w wysokości 4800 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Organ wierzyciela nakazał dłużnikowi alimentacyjnemu zwrot tej kwoty w terminie 14 dni od uprawomocnienia się zaskarżonej decyzji. Jednocześnie odrębnym pismem z dnia 24.11.2010 r. poinformował go o przyznaniu decyzją z dnia 28.08.2011 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna na kolejny okres świadczeniowy, a także o zadłużeniu z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych na przestrzeni lat 2008 do 2011. Organ jest zobowiązany do przekazania tej informacji dłużnikowi alimentacyjnemu na podstawie przepisów ustawy. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji Kolegium podniosło, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie zwalnia odwołującego z obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez syna świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołujący ma prawo zwrócić się do organu właściwego wierzyciela z wnioskiem o umorzenie należności wraz z odsetkami w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty ze względu na sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności należy do odrębnego postępowania prowadzonego po wydaniu decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący P. G. podnosi, iż decyzja ta jest dla niego krzywdząca, bo od 2005 r. przebywa w Zakładzie Karnym. Twierdzi, że nie unika "zobowiązania zasądzonego na rzecz jego syna S. T. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na przestrzeni 4 lat". Nie jest on jednak w stanie uregulować zadłużenia, ponieważ w zakładzie karnym nie pracuje i nie posiada żadnych oszczędności. Chciałby aby umorzono mu zaległe świadczenia, bo kwota jest bardzo wysoka i nie będzie mógł jej spłacić. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosi o oddalenie skargi, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działań organów administracji publicznej wyłącznie pod względem zgodności z przepisami prawa. Sąd uwzględnia skargę na decyzję w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie nastąpiły, czego skutkiem jest oddalenie skargi jako bezzasadnej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) – nazywanej dalej "ustawą". Na podstawie tej ustawy Prezydent Miasta przyznał decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. T. w kwocie po 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Następnie decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia 14 lutego 2012 r., przy czym zmiana ta polegała na podwyższeniu kwoty świadczenia przyznanego S. T. do kwoty po 450 zł miesięcznie na okres wskazany w poprzedniej decyzji. Zmiana ta była konsekwencją podwyższenia alimentów przez Sąd Rejonowy Lublin-Zachód V Wydział Rodzinny i Nieletnich (wyrok z 28 września 2011 r., sygn. akt VRC [...]/11). Decyzja wymieniona wyżej jest decyzją ostateczną i zgodnie z art.16 §1 kpa uchylenie lub zmiana takiej decyzji, stwierdzenie jej nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy, skoro powyższa decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej, jak i Sąd. Przepis art.2 pkt 11 ustawy stanowi natomiast, że gdy mowa jest o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez Sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tytułem wykonawczym jest m.in. orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonania, jak również ugoda zawarta przez sądem (art. 777 §1 pkt1 kpc). W rozpatrywanej sprawie tytułem wykonawczym był wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt VRC [...]/09, a następnie wyrok tego sądu z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt VRC [...]/11, podwyższający alimenty na rzecz S. T. z kwoty po 400 zł miesięcznie do kwoty po 450 zł miesięcznie od dnia 11 sierpnia 2010 r. Mimo ciążącego na skarżącym obowiązku płacenia alimentów na rzecz syna w ustalonej przez sąd wysokości świadczenia te nie były przez skarżącego uregulowane. Bezskuteczność egzekucji należnych od skarżącego świadczeń stwierdzona została w zaświadczeniu komornika sądowego. Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja z [...] sierpnia 2010 r. nie została zaskarżona i jest ostateczna. Na podstawie tej decyzji synowi skarżącego S. T. wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej okresie kwotę 4800 zł. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 27 ust.2 ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, którym w sprawie niniejszej jest P. G., należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Z przywołanej regulacji prawnej wynika zatem, że ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy po pierwsze wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż obydwie wskazane przesłanki zostały spełnione. W świetle powyższego organ nie miał podstaw faktycznych, ani przede wszystkim podstaw prawnych aby orzec w sposób odmienny lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Również sama treść omawianego przepisu wskazuje, że organom administracji orzekającym na podstawie art. 27 ustawy nie została pozostawiona żadna dowolność ani uznaniowość. Przepis ten bowiem wprost określa, że organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie. W konsekwencji, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może już badać samej zasadności przyznania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji organy orzekające uczyniły zadość obowiązkom tak określonym przez omawiane przepisy. Zasady na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do omawianej ustawy. Wskazano tam, że nie jest obowiązkiem organów władzy publicznej wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonków, powinowatych. W pierwszej kolejności bowiem to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz art. 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Dz.U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się natomiast do skargi P. G. uznać należy, że przedstawione w niej zarzuty są nieuzasadnione. Przede wszystkim kwestia odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności pozostaje bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Przy wydawaniu tego rodzaju decyzji, co podkreślił organ odwoławczy, nie bierze się pod uwagę czynników subiektywnych takich jak trudna sytuacja osobista czy finansowa dłużnika alimentacyjnego, ani też kwestia zrozumienia przez niego popełnionych błędów. Dłużnik alimentacyjny może (co również w uzasadnieniu wyjaśnił skarżącemu organ odwoławczy) powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie na raty (art. 30 ust. 1 i 3 ustawy). Rozpatrzenie takiego wniosku należy jednak do odrębnego postępowania administracyjnego, którego wszczęcie zależy od złożenia wniosku zawierającego takie żądanie do organu właściwego dłużnika (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego za względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego). Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.