II SA/Lu 300/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania B. Ł. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią – A. M., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ pierwszej instancji ustalił, iż na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, w związku z czym odmówił B. Ł. żądanego świadczenia. A. M. posiada bowiem osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny – są to: córka T. Ł., która wspólnie z nią zamieszkuje, syn M. M., który mieszka w tej samej miejscowości oraz córka J. P., która mieszka w miejscowości N. (woj. warmińsko-mazurskie ). W odwołaniu do decyzji organu I instancji B. Ł., podniosła, iż jej matka T. Ł. pracuje zawodowo i nie może sprawować opieki nad swoją matką A. M. Organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, mając na uwadze art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) przyjął, iż jednym z warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie obowiązku alimentacyjnego na osobie ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec osoby, na którą jest wnioskowane świadczenie. Obowiązek alimentacyjny występuje tylko pomiędzy osobami spokrewnionymi. Organy pomocy społecznej podniosły, że w przedmiotowej sprawie skarżąca ubiegała się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią. Skarżąca jest spokrewniona w drugim stopniu, a w takim przypadku obowiązek alimentacyjny ciąży tylko wtedy, kiedy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W omawianej sprawie osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu są dzieci A. M., na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ich matki, m.in. na T. Ł., która jest zatrudniona. Fakt ten jednak – zdaniem organów - nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki nad A. M. z tego względu, iż sprawowanie takiej opieki nie musi być wykonywane osobiście przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu. T. Ł. oraz pozostałe dzieci A. M. mogą zatrudnić inną osobę w celu sprawowania takiej opieki nad swoją matką. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] B. Ł. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając: 1) naruszanie przepisu prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że istnienie osób spokrewnionych z A. M. w pierwszym stopniu wyłącza skarżącą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego; 2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że osoby spokrewnione w pierwszym stopniu są w stanie sprawować stałą opiekę nad chorą A. M. oraz że posiadanie statusu osoby bezrobotnej eliminuje wnioskodawczynię z grona osób uprawnionych do tego świadczenia. Zdaniem skarżącej organ wydając zaskarżoną decyzję poprzestał na stwierdzeniu, że istnieją osoby spokrewnione z chorą w pierwszym stopniu, pominął natomiast istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, a w szczególności, że wstępni A. M. faktycznie nie są w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Córka podopiecznej T. Ł. pracuje zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy. Druga córka – J. P. zamieszkuje w Nidzicy w woj. warmińsko- mazurskim i również pracuje zawodowo. Natomiast syn – M. M., pomimo zamieszkiwania w sąsiedztwie matki z uwagi na stwierdzoną niezdolność do pracy uprawniającą do świadczenia rentowego nie jest zdolny do wykonywania ani pracy zawodowej ani stałej opieki nad chorą. Trudno zatem wymagać od córek A. M. pracujących zawodowo, aby zrezygnowały z pracy w celu sprawowania stałej opieki nad chorą matką, skoro mają na utrzymaniu rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie skarżącej określonego prawa bądź uprawnienia, wynikającego z przepisów prawa normujących określoną dziedzinę spraw (np. z zakresu świadczeń rodzinnych). Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej zwanej jako "ustawa"), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Wskazać należy zatem, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. Obowiązek alimentacyjny sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a ustawy). B. Ł. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawną babką. Jak wynika z akt sprawy A. M. posiada pierwszą grupę inwalidzką, ma orzeczone inwalidztwo trwałe (orzeczenie z dnia 18 marca 1997r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Z.). Jest zatem osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby. Poza tym A.M. jest wdową, ma troje dzieci: syna – M. M., który z powodów zdrowotnych nie może sprawować na matką opieki oraz córki: T. Ł. i J. P., które – jak wynika z oświadczeń wnioskodawczyni – pracują zawodowo. W świetle powołanego art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawna A. M. ma troje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej wnuczki mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z dzieci A.M. nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką, a nadto, gdyby wnuczkę tę obciążał obowiązek alimentacyjny, co jest niezbędną przesłanką przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy. Tymczasem, stosownie do dyspozycji art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej "k.r.o.") obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi. Zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Możliwość przyznania skarżącej B. Ł. świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby zatem być rozważania dopiero w razie ustalenia, że rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża ją obowiązek alimentacyjny względem babki. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności z cyt. art. 132 k.r.o. Niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności w rozumieniu tego przepisu nie może być przy tym utożsamiane z niemożliwością sprawowania opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1a ustawy. Wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może bowiem polegać także na dostarczaniu osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. W sprawie niniejszej nie wykazano, by dzieci A. M. posiadające stałe dochody nie były w stanie świadczyć alimentów na rzecz matki w formie pieniężnej. Tym samym trafnie organy administracji uznały, że B. Ł. nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem babki. Niezależnie od tego nie można też przyjąć, że zachodzi niemożność sprawowania opieki nad A. M. przez zamieszkującą wraz z nią córką (a matką skarżącej) T. Ł. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad członkiem rodziny. Nie można zatem przyjąć, iż fakt zatrudnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą stałej opieki wyłącza możliwość sprawowania przez te osoby opieki nad matką (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 października 2010r., sygn. akt II SA/Lu657/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należy wyjaśnić bowiem, iż podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Zatem mając na uwadze powyższe prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, które stwierdziły, iż córki A.M. pracują zawodowo, nie świadczy o tym, iż nie są one w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę.