II SA/Lu 32/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej 1. oddala skargę; 2. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] października 2008r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania Z. W., uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] sierpnia 2008r., Nr [...] o odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej i przyznało Z. W. specjalny zasiłek celowy w wysokości 300 zł. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ pierwszej instancji, odmawiając przyznania Z. W. świadczenia ustalił, że jego dochód to renta w kwocie 556,02 zł, przy czym potrącana z tej kwoty przez komornika wierzytelność w wysokości 160 zł miesięcznie nie jest należnością alimentacyjną i nie podlega odliczeniu. Ustawowe kryterium dochodowe wynosi 477 zł. Organowi pierwszej instancji nie udało się w toku postępowania przeprowadzić wywiadu środowiskowego bezpośrednio ze Z. W. ani z jego żoną, pomimo wielokrotnych prób w dniach 24 kwietnia, 5 maja, 14 maja i 5 czerwca 2008r. W dniu 5 maja 2008r. pracownicy socjalni wprawdzie zastali Z. W. na jego posesji, ale zostali wyproszeni, co odnotowano w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego, który podpisała jego żona T. W. w dniu 14 maja 2008 r., nie udzielając jednak żadnych informacji na temat męża. Przy ustalaniu sytuacji rodzinnej i bytowej Z. W. organ uwzględnił wywiady środowiskowe przeprowadzone wcześniej z T. W. Wynika z nich, że Z. W. zajmuje jeden pokój w budynku mieszkalnym, korzysta z przedpokoju i łazienki. Mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. W dniu 26 maja 2008r. Z. W. złożył w Ośrodku oświadczenie, że pokrywa w 1/3 części opłatę za energię elektryczną, szambo, wodę, a na leki i leczenie kardiologiczne wydaje 30 zł. Organ wyjaśnił, że mając na uwadze trudną sytuację rodziny Z. W. systematycznie przyznaje zarówno jemu, jak i jego żonie niezbędną pomoc na bieżące potrzeby. Ostatnio przyznano Z. W. specjalistyczne usługi opiekuńcze, a także pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego na kwotę 514 zł (zakupiono pralkę i maszynkę elektryczną). Ponadto z programu rządowego przyznano Z. W. pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie począwszy od 1 lipca 2008r. do 31 grudnia 2008r. z przeznaczeniem na zakup żywności. W toku postępowania organ pierwszej instancji podjął wszelkie możliwe czynności dowodowe w celu wyczerpującego zbadania sytuacji życiowej Z. W.. Przeprowadził rozmowy z jego sąsiadami, zwrócił się o udzielenie informacji do Urzędu Gminy w Niemcach (Ewidencja Ludności, Wymiar Podatków), do Zakładu Gospodarki Komunalnej, Ośrodka Zdrowia w Niemcach, Przychodni Zdrowia Psychicznego w Lublinie, Wydziału Transportu i Drogownictwa, a także usiłował przeprowadzić wywiady środowiskowe u rodzeństwa wnioskodawcy. Organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby korzystające z pomocy obowiązane są współdziałać z organem w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Odmowa udzielania informacji uniemożliwia skonkretyzowania aktualnych potrzeb wnioskodawcy. W ocenie organu nie zachodzą w sytuacji wnioskodawcy takie szczególne okoliczności, które wymagałyby specjalnej interwencji w celu udzielenia Z. W. pomocy. Z. W. pomimo choroby porusza się samodzielnie, robi wraz z żoną zakupy, załatwia sprawy urzędowe, chodzi do ośrodka zdrowia, dba o higienę osobistą i wygląd zewnętrzny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając odwołanie wnioskodawcy stwierdziło, że ustalenia organu pierwszej instancji są prawidłowe, a postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone wszechstronnie. W ocenie organu odwoławczego należało jednak – z uwagi na specyfikę aktualnej sytuacji wnioskodawcy i zgłaszane przez niego potrzeby - przyznać wnioskodawcy specjalny zasiłek celowy w wysokości 300 zł. Kolegium wyjaśniło jednocześnie, że z istoty pomocy społecznej wynika, że świadczenia przyznawane są w celu zaspokojenia aktualnych potrzeb, w konkretnej sytuacji faktycznej. Pomoc nie może być przyznawana ogólnie na przyszłość, ani na zaspokojenie potrzeb istniejących w przeszłości, na realizację których nie przyznano świadczenia. Z tego względu Kolegium, ustalając wysokość przyznanego Z. W. specjalnego zasiłku celowego, uwzględniło aktualne potrzeby wnioskodawcy. Skargę do sądu administracyjnego wniósł Z. W., kwestionując wysokość przyznanego zasiłku. Zdaniem skarżącego zasiłek powinien mu być przyznany w kwocie 5700 zł. Skarżący zarzucił, że organy obu instancji źle wyliczyły jego kryterium dochodowe, ponieważ od otrzymywanej renty należało odjąć kwotę 160 zł, którą ściąga komornik. Podniósł, że na zaspokojenie potrzeb bytowych zmuszony był zaciągać pożyczki. W jego przekonaniu, każdy wymieniony wniosek powinien być rozpoznany na dzień złożenia go w Ośrodku Pomocy Społecznej w N. i dlatego domaga się oddzielnego rozpoznania tych spraw. Rozpoznając sprawę po raz pierwszy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 lutego 2009 r. (sygn. akt II SA/Lu 822/08) oddalił skargę Z. W. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku przez skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 790/09 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 822/08 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W uzasadnieniu swojego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na akta sprawy rozpatrzonej zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lutego 2009 r. składają się segregator i skoroszyt, zawierające w większości kopie różnych decyzji administracyjnych wydanych przez organy orzekające obu instancji w sprawach dotyczących wniosków skarżącego składanych w przeszłości o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Zbiór tych kopii, z których część została poświadczona za zgodność z oryginałem, nie zawiera jednak wykazu zgromadzonych akt, brak jest również egzemplarza decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. nr [...], będącej przedmiotem oceny wyrażonej w zaskarżonym wyroku. Z przedstawionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie razem ze skargą kasacyjną akt nie wynika zatem, na jakiej podstawie Sąd pierwszej instancji sformułował w wydanym wyroku ocenę prawną zaskarżonej decyzji, skoro decyzja ta nie znajduje się w tych aktach, a jej brak podniesiono już w skardze kasacyjnej. Okoliczność braku tej decyzji w aktach musiała więc – w ocenie NSA - istnieć przynajmniej przed złożeniem skargi kasacyjnej, jednakże Sąd pierwszej instancji, kompletując akta w celu przedstawienia ich NSA wraz ze skargą kasacyjną, w żaden sposób nie odniósł się do tego braku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak przeprowadzona kontrola narusza art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co zostało trafnie podniesione w skardze kasacyjnej. Zarządzeniem z dnia 17 lutego 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zostało wezwane do nadesłania oryginalnych akt postępowania administracyjnego w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Kolegium z dnia [...] października 2008r., znak: [...]. W wykonaniu wezwania Kolegium dołączyło oryginalne akt przedmiotowego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę ponownie zważył, co następuje: Uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lutego 2009 r. oznacza konieczność ponownego rozpoznania skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. Skarga jest nieuzasadniona. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów administracji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał tekst jednolity, ogłoszony w Dz. U. z 2008 Nr 115, poz. 728, obecnie obowiązuje tekst jednolity, ogłoszony w Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Ustawa ta stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wnioski skarżącego, składane w różnym czasie (od lutego 2006 r. do maja 2008 r.) dotyczą takich właśnie potrzeb bytowych. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione zostało od spełnienia kryterium dochodowego, określonego w ustawie. W myśl przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Z prawidłowych ustaleń organów administracji wynika, że w przypadku skarżącego kryterium to zostało przekroczone. Słusznie stwierdził organ, że kwota 160 zł, która co miesiąc jest potrącana przez komornika z renty skarżącego, nie podlega odliczeniu od dochodu skarżącego. Stanowisko organu znajduje oparcie w przepisie art. 8 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym dochód może być pomniejszony wyłącznie o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wskazana przez skarżącego kwota 160 zł, potrącana przez komornika, nie należy do żadnej z kategorii wyżej wymienionych. Zgodnie art. 41 pkt 1 ustawy w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Sformułowanie powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji. Organowi pozostawiony jest wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć. O treści decyzji uznaniowej decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji o określonej treści. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Organy administracji podjęły w sprawie niniejszej wszelkie możliwe kroki w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i działając w granicach przysługującego mu uznania stwierdził, że aktualna sytuacja Z. W. jest wyjątkowa i uzasadnia przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy wziął pod uwagę wszystkie istotne okoliczności, w szczególności stan zdrowia skarżącego spowodowany jego niepełnosprawnością oraz zakres pomocy udzielonej skarżącemu w ostatnim okresie. Przyznając skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 300 zł nie przekroczył organ odwoławczy granic uznania administracyjnego. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. W szczególności niezasadny jest zarzut naruszenia art. 104 § 1 k.p.a., tj. zarzut rozpoznania jedną decyzją administracyjną różnych wniosków skarżącego. Jak wynika z akt sprawy, rozstrzygnięcia organów w rozpoznawanej sprawie dotyczą dwunastu wniosków skarżącego. Wszystkie wnioski, choć składane w różnym czasie, dotyczyły świadczenia takiego samego rodzaju, tj. zasiłku celowego. Nie było przeszkód do wydania jednej decyzji, załatwiającej wszystkie wnioski. Przepisy ustawy nie zawierają takiego zakazu. Podkreślić należy, że na skutek kontroli instancyjnej decyzji wydawanych przez organ pierwszej instancji oraz sądowej kontroli decyzji organu odwoławczego, których wynikiem było uchylenie wydawanych w tych sprawach decyzji, w 2008 r. zachodziła konieczność rozpoznania zarówno wniosków z 2006 r. i 2007 r., jak i z 2008 r. Prawidłowe jest stanowisko organów, że zasadność tych wniosków należało oceniać według stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania rozstrzygnięcia, w szczególności na uwadze mieć należało aktualne potrzeby skarżącego. Stanowisko takie utrwalone jest zarówno doktrynie, jak i w orzecznictwie. O przyznaniu, rodzaju i rozmiarze świadczenia przesądzają aktualne potrzeby wnioskodawcy, a nie potrzeby istniejące w dacie składania wniosku. Jednocześnie nie sposób nie zauważyć, że skarżący występuje o pomoc regularnie, składając niejednokrotnie kilka wniosków w jednym miesiącu, co Sądowi wiadome jest z urzędu. Każdorazowo zatem musi organ ustalać aktualną sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową skarżącego. W sytuacji zatem, gdy w jednym czasie rozpoznane muszą być różne wnioski, uzasadnione jest wydanie jednej decyzji, w oparciu o ustalenia dotyczące aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Pozwala to na określenie rzeczywistych potrzeb osoby ubiegającej się o pomoc. Reasumując stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 300 zł nie narusza prawa. Zarzuty skargi dotyczące zaciągnięcia przez skarżącego pożyczek na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych oraz nieprzyznania specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 11 czerwca 2002 r. nie mogą być rozpoznane w sprawie niniejszej, której przedmiotem jest świadczenie pieniężne w postaci specjalnego zasiłku celowego. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz przepisów § 2 ust. 1-3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).