II SA/Lu 330/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie bezzwrotnego zasiłku celowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. P. M., wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczeń strony oraz dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, którą się opiekuje. Źródło utrzymania rodziny stanowi emerytura matki skarżącego w kwocie [...]zł brutto oraz dochód z prowadzonego przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego w określonej przez niego kwocie [...]zł miesięcznie. Majątek wnioskodawcy stanowi natomiast zabudowa gospodarcza oraz maszyny rolnicze (ciągnik rolniczy, kosiarko-rozdrabniacz, opryskiwacz, piła spalinowa). Wszystkie te maszyny zostały zakupione "ze środków unijnych po powodzi". Nadto wnioskodawca wskazał, że posiada na własność 1.01 ha gruntów rolnych w tym 0,60 ha sadu jabłoniowego oraz dzierżawi 1 ha sadu jabłoniowego i grunty rolne o łącznej powierzchni niespełna 6 ha. Mieszkająca z nim matka jest osobą niepełnosprawną, co wiążę się ze znacznymi wydatkami na leki. Pozostałe koszty gospodarstwa domowego to: energia elektryczna, woda, wywóz nieczystości, gaz, telefon, TV, raty kredytów, składka KRUS i ubezpieczeniowa, ropa do ciągnika, na które to w większości przedstawił faktury i dowody wpłat. Ponadto dodał, że w 2014 r. poniósł straty w gospodarstwie spowodowane wystąpieniem deszczu nawalnego i gradu w wysokości 45%. Również w tym roku - jego zdaniem - straty będą na podobnym poziomie. Z tych względów nie ma środków na wynajęcie adwokata. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. W rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że skarżący w niniejszej sprawie jest zwolniony od kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Jedynym więc ewentualnym kosztem, który jest obowiązany ponieść jest koszt ustanowienia pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia tut. Sądu odrzucającego skargę strony z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia, co z uwagi na rodzaj i stopień zawiłości spawy nie wymaga znacznego nakładu pracy pełnomocnika, co z kolei ma bezpośrednie przełożenie na wysokość jego wynagrodzenia. Zgodnie z treścią § 18 ust. 1 pkt 1 lit c. oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 461) minimalna stawka za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej - to koszt [...] zł. Uwzględniając zatem zdolność finansową i majątkową skarżącego oraz wysokość możliwych do poniesienia kosztów sądowych należało uznać, że skarżący jest w stanie zgromadzić środki, aby pokryć koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru, celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne użytkując do tego celu grunty własne oraz dzierżawione. Działalność ta przynosi skarżącemu stały dochód (sprzedaż płodów rolnych, dopłaty do upraw rolnych), który pokrywa wszystkie zobowiązania skarżącego oraz niezbędne koszty utrzymania rodziny. Z akt sprawy nie wynika by skarżący zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Sama wysokość otrzymanych środków z ARiMR w bieżącym roku przekracza kwotę [...]zł. Ponadto w dniu 20 lipca 2015 r. skarżący otrzymał zwrot podatku VAT w kwocie [...]zł, a w dniu 1 lipca 2015 r. przekaz dewizowy na kwotę [...]zł. Oprócz tego rodzina skarżącego posiada środki z otrzymywanej przez matkę skarżącego emerytury w kwocie [...]zł brutto. Wszystko to wskazuje, że skarżący jest w stanie zdobyć środki i tak rozplanować wydatki, aby pokryć koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że przyznania żądanego prawa pomoc nie uzasadnia fakt, że znaczną część dochodów rodziny pochłania spłacanie kredytów i pożyczek. Wskazać bowiem należy, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne (np. wobec banków) czy inne zobowiązania publicznoprawne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by wnioskodawca w ramach domowego budżetu spłacał ciążące na nim zobowiązania, a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika do prowadzenia jego sprawy pokrywał za niego Skarb Państwa. Traktowanie innych wydatków niż sądowe w sposób bardziej priorytetowy w żaden sposób nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego nie można uznać, że skarżący jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Jak wskazano instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy, referendarz sądowy orzekł jak w postanowieniu.