II SA/Lu 335/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. P. i I. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości - w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r., sygn. akt II SA/Lu 335/13 w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a I. przyznać L. P. i I. P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. L. P. i I. P. złożyli na urzędowych formularzach symbol PPF wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wnioskach tych skarżący wskazali, że są małżeństwem prowadzącym wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, z którą zamieszkują w domu o powierzchni [...] m2. Na dochód tej trzyosobowej rodziny składa się: emerytura skarżącej w kwocie [...] złotych brutto, emerytura [...] złotych brutto. Skarżący oświadczyli również, że są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, które oddali w dzierżawę. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący uzupełnili swoje wnioski o potwierdzenie wypłaty/odbioru emerytury skarżącego, z którego wynika, że wynosi ona [...] złotych brutto – [...] złotych netto, decyzję dotyczącą emerytury skarżącej, z której wynika, iż wynosi ona [...] złotych brutto – [...] złotych netto oraz decyzję dotyczącą emerytury matki, z której wynika, że wynosi ona [...] złotych brutto – [...] złotych netto. Z dokumentów tych wynika zatem, że dochód gospodarstwa domowego skarżących wynosi [...] złotych brutto – [....] złotych netto. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przyznał L. P. i I. P. częściowe prawo pomocy, poprzez zwolnienie ich w całości od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania im prawa pomocy. W motywach uzasadnienia referendarz stwierdził, że skarżący wykazali zasadność żądania zwolnienia ich od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem uiszczając je narażą siebie i matkę na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. W przedmiotowym postanowieniu zauważono, że już tylko koszty leczenia skarżącego pochłaniają 40% jego dochodu, co stanowi kwotę [...] złotych netto. W ocenie referendarza skarżący mogą natomiast ponieść bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego koszty ustanowienia adwokata. Minimalny koszt ustanowienia adwokata dla reprezentowania skarżących w niniejszej sprawie wynosi bowiem 295,20 złotych brutto i jest on ponoszony w toku postępowania jednorazowo. Od postanowienia powyższego skarżący wnieśli sprzeciw, w którym domagali się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym – poza zwolnieniem od kosztów sądowych – ustanowienie dla nich adwokata. W ocenie skarżących referendarz sądowy w swym postanowieniu pominął fakt, iż wysokie koszty związane z leczeniem ponosi nie tylko skarżący L. P., lecz również jego żona, która w związku z grożącą jej operacją kolana jest pod stałą opieką medyczną oraz korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych. Ponadto kilka lat temu przeszła ona operację usunięcia guza o charakterze nowotworowym i w związku z tym musi stale przyjmować leki. Również stan zdrowia matki skarżącego W. P. - z uwagi na jej sędziwy wiek – czyni koniecznym zapewnienie jej kilka razy w roku przez kilka dni pobytu w szpitalu. Skarżący wskazali nadto, że ponoszą dodatkowe wydatki związane z koniecznością "ciągłego remontowania" ich domu, wybudowanego w 1960 r. Na uwzględnianie – ich zdaniem – zasługują również wydatki związane z konicznością zakupu opału na zimę (ok. 3.500 zł rocznie). Skarżący opłacają także roczne składki na ubezpieczenie ich budynków gospodarczych oraz domu w wysokości [...] zł, jak również ponoszą koszty związane z utrzymaniem, eksploatacją i ubezpieczeniem samochodu (niezbędnego z uwagi na znaczną odległość miejsca zamieszkania skarżących od najbliższego ośrodka zdrowia) w wysokości ok. 5.000 zł rocznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obwarowane jest przesłanką braku realnej możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania i może być stosowane w okolicznościach nadzwyczajnych, skrajnie trudnych. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką skarżącego W. P., zamieszkując dom o powierzchni [...] m2. Skarżący są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, które – jak wskazali – oddali w dzierżawę. Ponadto – jak wynika z treści sprzeciwu – są oni również właścicielami samochodu. Skarżący posiadają stałe źródła dochodu, a łączny miesięczny dochód ich rodziny wynosi [...] złotych brutto – [...] złotych netto. Dochód ten nie uwzględnia ewentualnego czynszu pobieranego z tytułu dzierżawy nieruchomości rolnych. W ocenie Sądu sytuacja materialna skarżących L. P. i I. P. jest trudna, ale nie daje podstaw do przyjęcia, że nie mogą oni choćby w części partycypować w kosztach postępowania. Wprawdzie wysokość ponoszonych przez skarżących wydatków – jak słusznie stwierdził referendarz sądowy – uzasadnia zwolnienie ich od kosztów sądowych, bowiem uiszczenie tych kosztów mogłoby narazić skarżących i matkę na uszczerbek w kosztach utrzymania konicznego, jednak skoro skarżący posiadają stałe źródła dochodu oraz majątek (dom, samochód oraz nieruchomości rolne), nawet przy uwzględnieniu wydatków wskazanych w sprzeciwie nie sposób przyjąć, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w szczególności kosztu ustanowienia adwokata, który w przedmiotowej sprawie wynosi 295,20 złotych brutto (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 461, w zw. z art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054). W orzecznictwie sądowym i literaturze podkreśla się, że nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym sytuacja, w której poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania konicznego dla strony skarżącej i jej rodziny. Mówiąc inaczej, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, Warszawa 2012 s. 619 oraz powołane tam orzeczenia). Konkludując, skoro skarżący posiadają stałe źródła dochodu oraz majątek, nie można przyjąć, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym uznać należy, że w sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ewentualny zaś uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego rodziny skarżących, jaki może zaistnieć w związku z koniecznością częściowego pokrycia przez nich kosztów niniejszego postępowania, daje możliwość do przyznania skarżącym prawa pomocy jedynie w częściowym zakresie. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji postanowienia.