II SA/Lu 348/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca ), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O. – M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 31 stycznia 2013 r. decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezydent Miasta Z. przyznał C. Z. częściowo odpłatne usługi opiekuńcze w celu zaspokojenia codziennych potrzeb życiowych przez 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w ilości 2 godzin dziennie w okresie od 2 stycznia 2013 r. do dnia 31 lipca 2013 r. Pełny koszt jednej godziny usługi został ustalony na kwotę 8 zł za jedną godzinę. Organ następnie wyjaśnił, że procentowa odpłatność skarżącej za jedną godzinę ww. usługi wyniesie 45% ceny tj. 3,60 zł. Ustalił ponadto, że usługi opiekuńcze będą świadczone przez Polski Czerwony Krzyż w Z., a odpłatność za usługi pobierana będzie za pokwitowaniem przez podmiot świadczący usługi w miejscu zamieszkania strony w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Całkowity koszt usługi został określony na kwotę 2032 zł rozłożoną na miesięczne płatności: luty 2013 r. - 144 zł, marzec 2013 r. – 151,20 zł, kwiecień 2013 r.- 158,40 zł, maj 2013 r. -151,20 zł, czerwiec 2013 r. - 144 zł, lipiec 2013 r.- 165,60 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 31 stycznia 2013 r. i zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie postanowił przyznać wnioskodawczyni usługi opiekuńcze. Organ I instancji ustalił, że C. Z. jest osobą niepełnosprawną, gospodarującą samotnie, która uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 1401,80 zł, co stanowi 258,63% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 542 zł. Organ następnie odwołał się do uchwały Rady Miasta Z. z dnia [...] nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat, jak również trybu ich pobierania z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi (Dz. Urz. Woj. Lub. nr 117, poz 2095), stwierdzając, że dochód C. Z. kwalifikuje ją do ponoszenia 45% odpłatności za usługi. Od powyższej decyzji odwołała się C. Z. wnosząc o przywrócenie 4 godzin usług opiekuńczych i zmniejszenia odpłatności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. po rozpatrzeniu odwołania wydało w dniu [...] decyzję znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując argumentację Prezydenta Miasta Z. Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie C. Z. zwracając się o przyznanie nieodpłatnych usług opiekuńczych. Skarżąca wyjaśniła, że jest sobą niepełnosprawną – inwalidą I grupy, a koszty utrzymania i leczenia skarżącej przewyższają rentę inwalidzką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji nie stwierdził uchybień mogących prowadzić do uchylenia zaskarżonych decyzji. W niniejszej sprawie organ wydał decyzję w oparciu o art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182), dalej jako: "u.p.s.", który stanowi, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych (ust. 1). Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5). Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania (ust. 6). Bezspornym w sprawie jest, że skarżącej przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych. Skarżąca choruje na stwardnienie rozsiane, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie otrzymuje wsparcia ze strony rodziny. Kwestiami spornymi w niniejszej sprawie są natomiast : przyznana ilość godzin usług opiekuńczych oraz konieczność pokrycia części kosztów usługi przez skarżącą. Skarżąca wniosła o przyznanie bezpłatnych usług opiekuńczych w wymiarze czterech godzin dziennie. Organ przyznał natomiast usługę w wymiarze 2 godzin dziennie za odpłatnością w wysokości 45% ceny usługi tj.3,60 zł za godzinę usługi. Stosownie do treści wyżej przytoczonego art. 50 ust. 6 u.p.s. Rada Gminy określa w drodze uchwały szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze. W dniu [..] Nr [...]Rada Miejska w Z. podjęła uchwałę w wyżej wymienionym zakresie ustalając w załączniku Nr 1 wysokości opłat za usługi opiekuńcze. Zgodnie z ust. 2 uchwały minimalny poziom dochodu, od którego jest obliczana wysokość odpłatności, odpowiada aktualnie obowiązującemu kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej i na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.s. W dniu wydawania decyzji kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 542 zł. Stosownie natomiast do ust. 8 uchwały opłatę za usługi stanowi iloczyn ceny o której mowa w ust. 7, wskaźnika odpłatności określonego w procentach oraz liczby godzin świadczonych usług w ciągu miesiąca. Zgodnie z ust. 7 lit. a. uchwały koszt godziny usług opiekuńczych wynosi 8 zł, natomiast świadczonych w soboty, niedziele i święta 10 zł. Natomiast w ust. 4 zamieszczono tabelę ilustrującą zależność między dochodem uzyskiwanym przez osobę samotnie gospodarującą, a wysokością odpłatności za usługi opiekuńcze. Mając powyższe na względzie należy powyższe przepisy odnieść do sytuacji skarżącej. Miesięczny dochód skarżącej wynosi 1401,80 zł, co jest w sprawie bezsporne. Stanowi to 256,63% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (1401,80:542) x 100. Zgodnie natomiast z ust. 4 wiersz 7 tabeli dla dochodu osoby samotnie gospodarującej powyżej 250%-280% wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze wynosi 45% ceny za 1 godzinę. W związku z powyższym skarżąca powinna zgodnie z uchwałą pokrywać częściowo koszt wykonywanych usług opiekuńczych w kwocie 3,6zł za każdą godzinę( 8x0,45). Stwierdzić należy, że zarzut skarżącej, która domagała się przyznania usług opiekuńczych nieodpłatnie, nie zasługuje w związku z powyższym na uwzględnienie. Organ prawidłowo ustalił wysokość opłaty za jedną godzinę usług opiekuńczych. Co do zarzutu skarżącej, w którym domagała się przyznania usług opiekuńczych w ilości 4 godzin dziennie Sąd uznał, że jest on bezzasadny. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznany przez organ I instancji zakres (pomocy w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych) i okres usług jest wystarczający do wykonania czynności, na które pozwala podopieczna. Organ stwierdził też, że to sama podopieczna organiczna zakres świadczonych jej usług (brak zgody na usunięcie zbędnych przedmiotów i produktów oraz sprzątnięcie mieszkania). W aktach administracyjnych znajduje się opinia psychiatryczna wydana na polecenie Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie dotycząca stanu zdrowia psychicznego skarżącej. Wynika z niej, że w mieszkaniu skarżącej znajdują się "sterty śmieci do pół metra wysokości". Skarżąca nie pozwala sprzątnąć mieszkania "Pani Z. potwierdziła, że wszystko co leży jest jej potrzebne". Ponadto z opinii wynika, że skarżąca jest bezkrytyczna w stosunku do swojego postępowania. Wskazać należy, iż art. 50 cyt. ustawy o pomocy społecznej stwarza organowi pomocy społecznej możliwość (nie obowiązek) przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Istota pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony (osoba samotna, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona). Przyznanie pomocy w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności, zaś ustalenie jej wymiaru wymaga uwzględnia także uzasadnionych potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Dlatego w każdej ze spraw organ pomocy społecznej rozważa sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc, jej stan zdrowia i na tej podstawie ustala zakres niezbędnych dla niej usług opiekuńczych, biorąc pod uwagę możliwości świadczenia ww. pomocy przez ośrodek pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób znajdujących się w sytuacji, o której mowa w art. 50 ust. 1 powołanej ustawy. W rozpoznawanej sprawie skarżącej przyznano pomoc w formie usług opiekuńczych. Ustalając ich zakres i rozmiar, oceniono z jednej strony zasadność zgłoszonego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 50 ust. 1 i 3 cyt. ustawy o pomocy społecznej, a z drugiej strony możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreślić należy, iż zgodnie z założeniami pomocy społecznej wyrażonymi w art. 2, art. 3, art. 4 i art. 7 cyt. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 7 pkt 5 tej ustawy pomocy społecznej udziela się osobom z powodu niepełnosprawności Natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy społecznej. Ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody, który w rozpatrywanej sprawie został zachowany. Trzeba mieć na względzie, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o nią, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanych i wnioskowanych przez te osoby rozmiarach. Podkreślić należy, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może przyznać ją w wymiarze i zakresie, który uzna za niezbędny. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej ( vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt I OSK 1344/11, Lex 1107459). W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił stan faktyczny przyznając adekwatną ilość godzin usług opiekuńczych. Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013 r. poz. 461)