II SA/Lu 359/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Martyna Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi W. P. i S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 24 kwietnia 2025 r., znak: SKO.II.41/428/PW/2025 w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Krasnegostawu z dnia 9 stycznia 2025 r., znak: GNiOŚ.6331.2.2024. Stanisław i W. P. (dalej jako "strona", "skarżący"), wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 24 kwietnia 2025 r. w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. Z akt sprawy wynika, że w dniu 28 czerwca 2024 r. właścicielka działki nr [...] położonej przy ul. [...] w K. - J. S. zwróciła się do Burmistrza [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania w związku ze zmianą stanu wody na gruncie spowodowaną przez właściciela sąsiedniej nieruchomości działki nr [...] przy ul. [...] w K.. W dniu 18 lipca 2024 r. organ przekazał sprawę do Zespołu L. Parków Krajobrazowych. W odpowiedzi na powyższe w dniu 20 sierpnia 2024 r. do Urzędu Miasta w K. wpłynęło pismo Zespołu L. Parków Krajobrazowych z prośbą o podjęcie stosownych działań w sprawie. W dniu 12 listopada 2024 r. z udziałem biegłych z zakresu postępowań wodnoprawnych, pracowników Urzędu Miasta K. oraz stron postępowania zostały przeprowadzone oględziny, z których został sporządzony protokół. W dniu 12 grudnia 2024 r. została przedłożona opinia w sprawie zmiany stanu wody na działce nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w K. ze szkodą dla działki nr [...] położonej przy ul. [...] w K. sporządzona przez inż. [...] Z. oraz inż. W. D.. Decyzją z dniu 9 stycznia 2025 r. znak [...] Burmistrz [...] w pkt 1 stwierdził, że doszło do naruszenia stanu wody na działce nr [...] położonej przy ulicy [...] w K. ze szkodą dla działki nr [...] położonej przy ulicy [...] w K.. W pkt 2 nakazał właścicielom działki nr [...] położonej przy ulicy [...] w K. wykonania ogrodzenia na szczelnym cokole betonowym, zagłębionym w ziemi na głębokości minimum 0,8 m i wyniesionym ponad teren działki nr [...] na wysokość 15-20 cm, na długości około 60 metrów, mierząc od narożnika działki nr [...] z działką nr [...]. W pkt 3 nakazał właścicielowi działki nr [...] położonej przy ulicy [...] w K. wykonania nasadzeń krzewów (np. malin) w rzędach wzdłuż stoku, prostopadłych do linii spływu wód. Wykonanie czynności wskazanych w pkt 2 i 3 decyzji powinno nastąpić do dnia 30 czerwca 2025 roku (pkt 4 decyzji). W pkt 5 postanowiono, że po upływie wskazanego w pkt 4 terminu właściciele działki nr [...] i [...] zobowiązani są niezwłocznie pisemnie powiadomić Burmistrza [...] o przeprowadzonych czynnościach. Organ I instancji stwierdził, że analiza i stwierdzenia zawarte w opinii są wyartykułowane w sposób wnikliwy i zasadny, odpowiednie do sytuacji terenowej i zgodnie z najlepszą wiedzą melioracyjną i hydrologiczną oraz z dużym doświadczeniem projektowo - wykonawczym autora opinii. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Kolegium powołując treść art. 234 ust.3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm. – dalej również jako "P.w.") stwierdziło, że organ I instancji, jak wynika z treści uzasadnienia decyzji dokonał oceny sporządzonej opinii. W ocenie organu odwoławczego opinia jest kompletna, wiarygodna, spójna i pozbawiona nieścisłości, a jej autor posiada odpowiednie kwalifikacje. Istniały wszelkie podstawy formalne, aby organ oparł się na opracowanej opinii. Zdaniem organu odwoławczego zarzuty strony skarżącej ograniczają się tylko do kwestionowania ustaleń dokonanych przez biegłego, w szczególności poprzez negację podstawowego dla sprawy ustalenia dokonania przez stronę skarżącą podwyższenia terenu działki nr [...] przez wykonanie nasypu o wysokości około 0,5 metra od strony granicy z działką nr [...]. Kolegium wskazało, że organ administracji nie może ingerować w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie posiada specjalistycznej wiedzy, jaką dysponuje ekspert. Nie oznacza to jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej takiej opinii, jej wiarygodności oraz przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. To właśnie na organie ciąży obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie oparł swoje rozstrzygnięcie na opinii sporządzonej przez biegłego. Jej wartość dowodowa wynika z faktu, że została przygotowana przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia, a sama opinia jest jasna, logiczna i pozbawiona braków czy błędów, które mogłyby podważyć jej rzetelność. Dodatkowo zawiera fotografie oraz rysunki ilustrujące stan faktyczny, tok rozumowania i wnioski przedstawione przez biegłego. Organ odwoławczy podał, że z opinii wynika, iż zbocze terenowe zlokalizowane w obrębie granicy działek ewidencyjnych nr [...] i [...] charakteryzuje się znacznymi różnicami wysokości, wynoszącymi od około 4 do 5 metrów. Przedmiotowe zbocze przyjmuje postać stromego stoku o nachyleniu w przybliżeniu 1:1 i - zgodnie z ustaleniami - przed rozpoczęciem robót ziemnych porośnięte było zwartą roślinnością trawiastą. Na wysoczyźnie, tj. na terenie położonym powyżej skarpy, zlokalizowana jest działka nr [...], stanowiąca własność strony skarżącej. Działka ta zabudowana jest budynkiem mieszkalnym oraz czterema budynkami gospodarczymi, usytuowanymi w bezpośrednim sąsiedztwie granicy z działką nr [...]. Biegły podał, że z uwagi na wysoką podatność gruntów lessowych na erozję wodną, ukształtowanie korony stromego stoku w obrębie granicy pomiędzy działkami nr [...] i [...] ulegało w przeszłości dynamicznym zmianom, polegającym na stopniowym przemieszczaniu się mas ziemnych z działki nr [...] na działkę nr [...]. W konsekwencji zaobserwowanych zjawisk erozyjnych, część działki nr [...] położona w bezpośrednim sąsiedztwie granicy z działką nr [...] nabrała znacznego spadku, co prowadzi do osadzania się wyerodowanego materiału u podnóża stromego zbocza - na terenie działki nr [...]. Dalej biegły opisał stan robót wykonany na działce nr [...] a polegały one na wyrównaniu powierzchni u podnóża skarpy poprzez usunięcie odkładów ziemnych, które zsunęły się z górnej powierzchni skarpy i zostały wbudowane na naturalną powierzchnię skarpy porośniętą trawą. Biegły stwierdził, że nałożenie ziemi na skarpę stoku nie powoduje żadnego zagrożenia dla działki sąsiedniej nr [...], która jest usytuowana na górze poprzez zsuwanie się stoku, bo nie powoduje podcięcia stoku tylko powoduje zagrożenie spływu i zsuwanie się tej nasypanej na działkę właściciela. Nie nastąpiło podcięcie stoku a zagrożenie spływu i zsuwania się ziemi dotyczy działki o nr [...]. Odnosząc się do stanu na działce nr [...] biegły w swojej opinii stwierdził, że w celu zmniejszenia dużego spadku przy górnej krawędzi skarpy na działce [...] jej właściciel podwyższył teren nawiezioną ziemią i utworzył skarpę o wysokości 0,5 metra przy granicy z działką nr [...], a nawieziona ziemia zsuwa się na działkę nr [...]. Powodem uszkodzenia i zniszczenia ogrodzenia na długości około 30 metrów, usytuowanego w granicy z działką nr [...], na górnej krawędzi naturalnego stromego stoku było nawiezienie ziemi przez właściciela działki nr [...] i jej oparcie o ogrodzenie. Nadsypanie stoku ziemią pozyskaną z wyrównania działki nr [...] u podnóża stoku nie miało żadnego wpływu na zniszczenie ogrodzenia siatkowego na górnej krawędzi stoku, stanowiącego własność małżonków P.. Podsumowując biegły stwierdził, że analiza warunków terenowych i hydrologicznych na działkach nr [...] i [...] jednoznacznie wskazuje na pogorszenie stanu wody oraz powstanie szkody na działce nr [...]. Przyczyną tego stanu rzeczy było podwyższenie terenu na działce nr [...] wzdłuż granicy z działką nr [...] oraz utworzenie pionowej skarpy, która doprowadziła i nadal prowadzi do osuwania się ziemi na działkę nr [...]. W trakcie wizji terenowej, przeprowadzonej w dniu 12 listopada 2024 r., W. P. poinformowała, że pionowa skarpa o wysokości około 0,5 metra, znajdująca się na działce nr [...] - w górnej części stoku przy granicy z działką nr [...] - powstała w wyniku osunięcia się ziemi nadsypanej przez J. S. na stromy stok. Biegły zakwestionował jednak to twierdzenie, uznając je za niezgodne z rzeczywistością. W jego ocenie, pionowa skarpa na działce nr [...] przy granicy z działką nr [...] powstała w wyniku nawożenia ziemi na teren działki nr [...]. Celem tego działania było wypoziomowanie terenu, jednak nawieziony grunt napierał na znajdujące się tam ogrodzenie z siatki, które pod jego ciężarem częściowo się osunęło i przechyliło. W konsekwencji to właśnie ziemia nawieziona od strony działki nr [...], zsuwając się z góry, spowodowała uszkodzenie ogrodzenia - a nie, jak twierdziła W. P., osunięcie się ziemi z działki nr [...]. Biegły zwrócił również uwagę na kwestię odprowadzania wód opadowych. Wskazał, że wody z dachu budynku mieszkalnego nie stanowią zagrożenia dla działki nr [...]. Inaczej jednak przedstawia się sytuacja w przypadku wód spływających z dachów czterech budynków gospodarczych, zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie korony skarpy przy granicy z działką nr [...]. Zdaniem biegłego, właśnie te wody mogą stanowić realne zagrożenie osuwania się gruntu na stromym stoku działki nr [...]. Organ odwoławczy przychylił się do ustaleń dokonanych w trakcie wizji w terenie zaprezentowanej w opinii biegłego, że to małżonkowie P. uformowali w górnej części 41 skarpy nasyp o wysokości około 0,5 metrów, który doprowadził do pogorszenia stanu wody ze szkodą dla działki sąsiedniej oznaczonej numerem [...]. Tym samym nie podzielił twierdzeń skarżących, że nie dokonali nadsypania ziemi na działce [...]. Kolegium stwierdziło, iż to, że granica działek o nr [...] i [...] ustalona w wyniku rozgraniczenia gruntów nie pokrywa się z krawędzią stoku skarpy i strony musiałyby dokonując podwyższenia terenu wykonać je zarówno na swojej jaki części działki sąsiadującej nie oznacza, że tej czynności skarżący nie dokonali, jak także, że nie jest odpowiedzialna za pogorszenie stanu wody na działce sąsiedniej. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutów skarżących, jakoby to J. S., poprzez swoje działania polegające na podcięciu skarpy, przemieszczeniu znacznych ilości ziemi, zmianie profilu zbocza, naruszeniu jego struktury oraz wycince drzew, miała doprowadzić do zwiększenia intensywności spływu wód opadowych i zamulenia działki stanowiących własność skarżących. Zgodnie z opinią biegłego - nasypanie ziemi na istniejącą, naturalną skarpę porośniętą roślinnością nie stanowiło ingerencji w jej pierwotnie ukształtowaną strukturę ani nie wpłynęło na zmianę jej naturalnego profilu. W ocenie Kolegium załączone przez skarżących fotografie mogą na pierwszy rzut oka sugerować podcięcie naturalnego, stabilnego od lat zbocza skarpy. W rzeczywistości jednak dokumentują one jedynie nieznaczne przycięcie sztucznie uformowanej części nasypu, utworzonego z materiału pochodzącego z wcześniejszych osuwisk. Kolegium stwierdziło, że wbrew zarzutom odwołania nie ma wewnętrznej sprzeczności w opinii między stwierdzeniem o braku śladów w okresie suszy a konkluzją o intensyfikacji spływu wód w skali roku. Skarżący błędnie interpretując różne płaszczyzny analizy próbuje wykazać rozbieżność tam, gdzie jej nie ma. Organ odwoławczy podał, że skarżący w treści odwołania wnieśli o przeprowadzenie postępowania dowodowego z załączonych do odwołania dokumentów, to jest aktu notarialnego Rep [...] nr [...] z dnia 11 września 2001 r. na okoliczność nabycia przez [...] i S. P. nieruchomości oraz 6 sztuk fotografii na okoliczność potwierdzenia wykonywania przez właścicielkę działki nr [...] robót ziemnych powodujących niwelację naturalnego spadku działki, podcięcia skarpy i naruszenie jej struktury, powodujące osuwanie się ziemi. W ocenie organu odwoławczego, działania prowadzone w obrębie stoku skarpy na granicy działek [...] - [...] przez właściciela działki [...] nie stanowiły ingerencji w naturalną strukturę stoku i prowadziły do zmiany stanu wód. Zdaniem Kolegium biegły prawidłowo ocenił, że w sprawie niewątpliwie doszło do zmiany stanu wód w badanym obszarze oraz wskazał wyraźnie powody swojej oceny. W powołanej na wstępie skardze skarżący wnosząc o uchylenie decyzji organów obydwu instancji zarzucili naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, przez: - niezasadne uznanie, że skarżący dokonali zmiany stosunków wodnych na tejże działce ze szkodą dla działki sąsiedniej, poprzez nawiezienie ziemi na działce nr [...] przy granicy tej działki z działką nr [...] i podwyższenie poziomu gruntu na własnej działce, czym spowodowali napór na ogrodzenie graniczne i przechylenie tego ogrodzenia, w sytuacji gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala na wyprowadzenie takich wniosków, bowiem małżonkowie P. kupili działkę nr [...] w 2001 r. i nie ingerowali w ukształtowanie powierzchni działki, na co wskazują między innymi drzewa rosnące na działce nr [...] tuż przy granicy z działką nr [...] mają znaczne grubości pni i system korzeniowy rozrośnięty częściowo na powierzchni gruntu, co wskazuje na znaczny wiek drzew i przeczy tezie o nadsypaniu ziemi na szczyt skarpy przez małżonków P., a nadto teren wypłaszczony sięga poza granice działki nr [...]; - niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych w sprawie, a w szczególności nieuwzględnienie faktu, że właścicielka działki nr [...] położonej w K. zniwelowała teren tej działki, spowodowała podcięcie skarpy, zmianę profilu skarpy, naruszenie jej struktury i przemieszczenie znacznych ilości ziemi, wycięła drzewa i spowodowała zniszczenie naturalnego systemu korzeniowego drzew na skarpie, czym w znacznym stopniu zmieniła naturalne ukształtowanie terenu na obszarze chronionego krajobrazu oraz spowodowała zmianę intensywności wód opadowych spływających po tej działce; - niezasadne uznanie, że obowiązek wykonania ogrodzenia na granicy działek nr [...] i nr [...] winien spoczywać tylko na właścicielach działki nr [...], co jest sprzeczne z wnioskiem opinii biegłego hydrologa zawartym na stronie nr [...] opinii, iż obowiązek taki winien zostać nałożony wspólnie na właścicieli obu działek. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że organ odwoławczy w ślad za organem I instancji, częściowo wadliwie ustalili stan faktyczny, będący następnie podstawą zastosowania przepisów ustawowych. Wskazano, że małżonkowie P. nie dokonywali nadsypania ziemi na działce nr [...] i brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na dokonanie tej czynności, a tym samym zmiany przez nich stosunków wodnych na działce, z niekorzyścią dla działki sąsiedniej. Podano, że skarżący kupili działkę nr [...] w 2001 r. i już wówczas poziom gruntu tej działki był taki jak obecnie, istniało już ogrodzenie z siatki na słupkach metalowych, które istnieje do dnia dzisiejszego. Na działce nr [...] tuż przy granicy z działką nr [...] rosną drzewa gatunku klon i jesion, które są widoczne na fot. nr [...] dołączonych do odwołania od decyzji organu I instancji. Drzewa te mają znaczne grubości pni i system korzeniowy rozrośnięty częściowo na powierzchni gruntu, niektóre z tych drzew są już uschłe, co łącznie wskazuje na znaczny wiek drzew i przeczy tezie o nadsypaniu ziemi na szczyt skarpy przez małżonków P.. Okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przez biegłego. Zdaniem skarżących błędne jest także założenie przyjęte przez biegłego, jakoby małżonkowie P. oparli nadsypaną ziemię o istniejące ogrodzenie, które wskutek tego wychyliło się. Na fotografii nr [...] dołączonej do odwołania od decyzji organu I instancji, widoczny jest betonowy słupek zastabilizowany przez geodetę w toku postępowania rozgraniczeniowego w 2024 r. Postępowanie rozgraniczeniowe jest prawomocnie zakończone. S. ten wyznacza punkt graniczny działek, fotografia nr [...] obrazuje, że linia graniczna działek nie przebiega na samej krawędzi skarpy, teren płaski sięga dalej poza słupek w stronę działki nr [...] i dopiero dalej opada. B. dobrze widoczne jest to także na fotografii nr [...], która dodatkowo obrazuje widoczną, betonową, niezasypaną podstawę słupka ogrodzeniowego. Wobec tych faktów, zdaniem skarżących nielogiczny jest wniosek biegłego, jakoby nadsypali ziemię na ogrodzenie, bo musieliby to zrobić na kilkadziesiąt centymetrów poza stare ogrodzenie, już w głąb działki nr [...], nie stanowiącej ich własności. Istniejąca górna krawędź skarpy znajduje się na działce nr [...], jest naturalnie ukształtowana. Skarżący podkreślili, że takie ukształtowanie działki zastali i nie ingerowali w to ukształtowanie. Wyjaśnili, że w uzasadnieniu dołączonej decyzji rozgraniczeniowej nieruchomości wskazano, że biegły geodeta ustalił, że istniejące ogrodzenie pomiędzy działkami tylko na odcinku długości 3,4 metra biegnie w granicy działek, a od punktu nr [...] uwidocznionego na szkicu granicznym jest wysunięte na odległość od 060 metra do 1,21 metra w stronę północną od granicy, czyli znajduje się już na działce nr [...]. Ogrodzenie przechyla się najbardziej w miejscu, gdzie skarpa jest najwyższa i nie ma odpowiedniego oparcia u swego podnóża. Zdaniem skarżących błędny jest także wniosek biegłego, że właścicielka działki nr [...] nie dokonała podcięcia skarpy i naruszenia jej struktury. Przeczą temu w sposób oczywisty fotografie nr [...] dołączone do odwołania od decyzji organu I instancji. Fotografie te zostały wykonane w lipcu 2023 r. podczas oględzin w toku postępowania prowadzonego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]. Na fotografiach wyraźnie widoczne jest podcięcie skarpy, z którego wystają oderwane korzenie drzew. Widoczne jest przemieszczenie znacznych ilości ziemi, niwelacja dużego obszaru działki nr [...], a także osuwanie się ziemi na naruszonej powierzchni skarpy. Ten zakres robót ziemnych dokonanych przez właścicielkę działki nr [...] spowodował przechylenie się ogrodzenia na szczycie skarpy, zagraża to także utratą oparcia dla części działki nr [...]. Toczy się w tej sprawie postępowanie o ochronę prawa własności przed Sądem Rejonowym w K. - sygn. [...]. Ponadto opinia biegłego z zakresu hydrologii zawiera wewnętrzne sprzeczności, na stronie 17 opinii biegły stwierdza, że nigdzie na działce [...] nie stwierdził śladów spływającej wody na działkę [...], natomiast na stronie 23 opinii biegły wskazał, że wody spływające z działki nr [...] na działkę nr [...] spowodowały szkody na działce nr [...] polegające na zamuleniu. Skarżący zwrócili uwagę, że to właścicielka działki [...] poprzez daleko posunięte prace ziemne w znacznym stopniu zmieniła ukształtowanie terenu na tej działce, zniwelowała teren, spowodowała podcięcie skarpy, zmianę profilu skarpy, naruszenie jej struktury i przemieszczenie znacznych ilości ziemi, wycięła drzewa i spowodowała zniszczenie naturalnego systemu korzeniowego drzew na skarpie. To właśnie takie działania J. S. zmieniły intensywność spływu wód po skarpie i ewentualne zamulenia na jej działce, a nie rzekome działania właścicieli działki nr [...]. Fotografia nr [...] jest zrzutem ekranu z ogólnodostępnej strony https://www.google.pl/maps., zrzut obrazuje wykonany w lipcu 2019 r. widok na działkę nr [...] od strony ulicy [...] (adres ul. [...], [...]). Widoczne na zdjęciu jest naturalne ukształtowanie tej działki, skarpa ma mniejsze nachylenie niż obecnie, opada niemal pod sam budynek mieszkalny, jest gęsto porośnięta drzewami. Fakty te mogły nie być znane biegłemu z zakresu hydrologii, co znacząco wpłynęło na treść jego opinii. Skarżący podkreślili, że w sprawie występuje nieuzasadniona dysproporcja w obowiązkach nałożonych na poszczególne strony postępowania. Skarżący, którzy nie dokonali żadnej ingerencji w ukształtowanie działki, zostali obarczeni obowiązkiem wykonania na odcinku 60 metrów ogrodzenia na betonowym, szczelnym cokole, zagłębionym na 80 centymetrów w grunt. Natomiast właścicielce działki nr [...], nakazano posadzenie kilku rzędów krzewów typu maliny, a w istocie to ta strona postępowania: zniwelowała teren, spowodowała podcięcie skarpy, zmianę profilu skarpy, naruszenie jej struktury i przemieszczenie znacznych ilości ziemi, wycięła drzewa i spowodowała zniszczenie naturalnego systemu korzeniowego drzew na skarpie, czym w znacznym stopniu zmieniła naturalne ukształtowanie terenu na obszarze chronionego krajobrazu i zmieniła stosunki wodne tej działki. W ocenie skarżących brak jest podstawy prawnej do nałożenia na jednego tylko właściciela nieruchomości sąsiednich, obowiązku ponoszenia pełnego kosztu wykonania ogrodzenia na granicy działek. W tym konkretnym przypadku koszt wykonania takiego ogrodzenia byłby znaczny. organ orzekając w tym zakresie, nałożył ten obowiązek w sposób odmienny od wniosku zawartego w opinii biegłego z zakresu hydrologii, który wskazał, że obowiązek wykonania ogrodzenia na granicy działek nr [...] i nr [...] winien spoczywać wspólnie na właścicielach obu działek. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. W odpowiedz na skargę uczestniczka postępowania - J. S. również wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.- powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Biorąc pod uwagę zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja instancji naruszają prawo w sposób określony w przywołanych wyżej przepisach, co tym samym uzasadnia ich uchylenie. Podstawą prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji są przepisy art. 234 P.w. Zgodnie z art. 234 ust. 1 P.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Natomiast w myśl art. 234 ust. 2 P.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Z kolei zgodnie z art. 234 ust. 3 P.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Stosownie do treści art. 234 ust. 5 P.w. postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Należy wyjaśnić, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. II SAB/Kr 191/16; wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 maja 2017 r., sygn. II SA/Lu 1134/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20). Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo skutkowy. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w. wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy. W razie ustalenia, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie organ zwolniony jest od badania pozostałej przesłanki, czyli szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie. Nadto, zwrócić należy uwagę, że przepis art. 234 P.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 P.w. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie. Wskazać należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają dla stosowania art. 234 ust. 1 P.w. wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno-prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą, a szkodą (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 1495/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Kr 407/15; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Bk 138/14; wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Ke 373/14). Podkreślić należy, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 234 P.w., tak jak w każdym postępowaniu administracyjnym, organ orzekający musi kierować się ogólnymi zasadami postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania obowiązkiem organu jest stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Należy także wskazać, że opinia biegłego jest dowodem (art. 84 k.p.a.), który podlega ocenie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Organ, co prawda, nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii (ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną jaką posiada biegły), nie oznacza to jednak, że jest zwolniony z obowiązku oceny wartości dowodowej opinii, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy. To bowiem na organie spoczywa obowiązek dokładnego i pełnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ winien dokonać oceny czy opinia biegłego zawiera ustosunkowanie się do wszystkich aspektów sprawy istotnych do jej rozstrzygnięcia. W razie dostrzeżenia braków organ winien rozważyć zadanie biegłemu dodatkowych pytań. Organ ma również obowiązek ustosunkowania się i udzielenia odpowiedzi na ewentualne zarzuty sformułowane także przez stronę. Sama zaś opinia podlegać musi ocenie w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który ma być kompleksowo zgromadzony. Dopiero po zebraniu pełnego materiału dowodowego organ może dokonać ustaleń i ocen potrzebnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest zatem weryfikacja opinii pod kątem jej kompletności, rzetelności, logiczności i zrozumiałości. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W ocenie Sądu w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie organy ustaliły stan faktyczny sprawy przede wszystkim na podstawie opinii biegłego, którą organy obu instancji uznały za rzetelną zatem taką, która może stanowić podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Zdaniem Sądu wskazane stanowisko jest przedwczesne, a w sprawie istnieją kwestie wymagające wyjaśnienia. W przedmiotowej sprawie zarówno biegły jak i organ przyjął, że właściciele działki nr [...] dokonali podwyższenia poziomu gruntu, co spowodowało napór na ogrodzenie i jego pochylenie. W toku postępowania W. P. zaprzeczała by wraz z mężem dokonała podwyższenia terenu własnej działki poprzez nawiezienie mas ziemi, natomiast organ i biegły nie wskazali dowodu na potwierdzenie swojego stanowiska w tym zakresie. Należy zwrócić uwagę, że z dokumentacji zdjęciowej załączonej do odwołania od decyzji organu I instancji, a także do protokołu oględzin z dnia 12 listopada 2024 r. wynika, że na szczycie skarpy znajdują się drzewa, których system korzeniowy znajduje się na poziomie terenu. Ponadto wysokość i grubość pni drzew wskazują, że są to drzewa rosnące w tym miejscu znaczny czas. Również widoczne na zdjęciach zabetonowanie słupka ogrodzeniowego nie wskazują by na teren przy granicy z działką nr [...] został podniesiony grunt. Biegły w sporządzonej opinii stwierdził, że podwyższony teren działki nr [...] w stanie świeżym, wyplantowany i uklepany mimo zmniejszenia spadku spowodował zwiększenie spływu wód o większej intensywności i spowodował szkody na działce nr [...] na zamuleniu działki u podnóża skarpy. Powstałe szkody zostały usunięte przez właścicielkę działki nr [...]. W niniejszej sprawie organy, zdaniem Sądu, nie ustaliły precyzyjnie okoliczności związanych ze zmianą stosunków wodnoprawnych na nieruchomości skarżących oraz uczestniczki, a kwestia dotycząca podwyższenia działki nr [...] przy granicy z działka nr [...] powinna zostać przez organ ustalona w sposób niebudzący wątpliwości. Biegły przyjął również w ekspertyzie, że skarpa znajdująca się na działce nr [...] przed pracami jakie były na niej podejmowane porośnięta była trawą, a ich wykonanie nie spowodowały ingerencji w naturalną strukturę stoku. Sąd zwrócił uwagę na zdjęcie nr [...] załączone do odwołania, a także zweryfikował wcześniejszy wygląd skarpy na ogólnodostępnym portalu: geoportal.gov.pl i przeanalizował zdjęcia archiwalne spornych działek, z których jednoznacznie wynika, że skarpa na działce nr [...] porośnięta była wysokimi drzewami. Powyższa okoliczność nie była w żaden sposób brana przez biegłego pod uwagę przy sporządzaniu opinii i formułowaniu wniosków niej zawartych. Należy zwrócić uwagę, że wycięcie drzew i pozbycie się ich systemu korzeniowego wpłynęło na stabilność gruntu, a także mogło mieć wpływ na intensywność spływu wód po tej skarpie. W aktach sprawy znajdują się również zdjęcia z 31 czerwca 2023 r. przedstawiające prace ziemne na działce nr [...], na których widoczne jest przemieszczanie znacznych mas ziemi i niwelacja sporego terenu tej działki od strony skarpy. Prace wykonywano za pomocą koparki. W ocenie Sądu, wskazane powyżej okoliczności wskazują, że w sprawie nie został w sposób kompletny ustalony stan faktyczny sprawy, a wnioski zawarte w opinii na tym etapie są przedwczesne. Należy podkreślić, że ustalenie kompletnego stanu faktycznego tym bardziej istotne, gdyż rolą biegłego jest wyjaśnienie, z punktu widzenia wiedzy specjalistycznej, zagadnień pojawiających się na tle konkretnie ustalonego stanu faktycznego. A to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia koniecznego dla rozstrzygnięcia sprawy pełnego materiału dowodowego, w szczególności odpowiednich dokumentów, dowodów z przesłuchania świadków i stron, na podstawie którego biegły sporządzi opinię specjalistyczną. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie stan faktyczny nie został ustalony w sposób zupełny, a w związku z powyższym sporządzona w sprawie opinia biegłego jest niepełna, a wnioski w niej zawarte przedwczesne. Nie zostały bowiem wzięte pod uwagę przez biegłego przy formułowaniu wniosków kwestie dotyczące zakresu prac wykonanych na skarpie na działce nr [...], bo wbrew twierdzeniom biegłego wskazana skarpa nie była jedynie porośnięta trawą, jak przyjęto w stanie faktycznym, ale drzewami o znacznej wysokości. Zwrócić należy także uwagę, że biegły w opinii powołuje na opinię techniczną opracowaną przez inż. P. M., ale w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek wiadomości na temat przedmiotu tej opinii. Ponadto w aktach postępowania brak jest także informacji w jakim przedmiocie prowadzone było postępowanie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w odniesieniu do prac prowadzonych na skarpie przez właścicielkę działki nr [...] i jakie były jego ustalenia. Dodać także należy, że w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego w [...] II Wydziału Karnego, z którego wynika, że W. P. została uniewinniona od dokonania zarzucanych jej czynów z art. 478 pkt 1 w zw. z art. 234 ust.1 pkt 1 i 2 P.w. Uzupełnienie materiału dowodowego o protokołu, z prowadzonego postępowania karnego mogą przyczynić się do pełnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Rozpoznając ponownie sprawę rolą organu będzie uwzględnienie powyższych uwag, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, celem ustalenia prawnie istotnych elementów stanu faktycznego. Dopuszczając dowód z opinii biegłego, zadba o to, by przed powołaniem biegłego zgromadzony został cały niezbędny materiał dowodowy. Rolą organu będzie również dokonanie wnikliwej i rzeczowej oceny sporządzonej przez biegłego opinii pod względem jej zrozumiałości, kompletności i logiczności. Organ rozpatrzy następnie cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględni przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych w postępowaniu środków dowodowych. Sporządzając uzasadnienie decyzji organ zadba o to, by należycie i wyczerpująco wyjaśnić podstawę faktyczna i prawną rozstrzygnięcia, wskazując w sposób jednoznaczny te ustalenia faktyczne i regulacje prawne, które zadecydowały o wydaniu decyzji nakładającej obowiązki, o których mowa w art. 234 ust. 3 P.w. bądź o odmowie nałożenia takich obowiązków. Skarga w niniejszej sprawie została uwzględniona z powodu stwierdzonych przez Sąd uchybień organów obu instancji w zakresie ustalania okoliczności faktycznych niezbędnych do zastosowania wobec strony norm prawa materialnego, co mogło mieć istotny wpływ na ustalony wynik sprawy. Innymi słowy, doszło do określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. konstytuujących zasadę prawdy obiektywnej, jak i art. 107 § 3 k.p.a.