II SA/Lu 361/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent stażysta Kinga Kościejewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 września 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Lu [...] U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania A. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. przez Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], orzekającej o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz A. G. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy: W dniu [...] października 2017 r. do Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. wpłynął wniosek A. G. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...], na syna A. G. urodzonego w dniu [...] lipca 2008 r. W treści wniosku strona wskazała, że w skład jej rodziny wchodzą trzy osoby, tj. - poza wnioskodawczynią - jej syn A. G. oraz mąż R. G.. Ponadto strona załączyła oświadczenie, w którym wyjaśniła, że w 2016 roku otrzymała kwotę [...]zł tytułem zabezpieczenia alimentacyjnego na rzecz jej syna oraz kwotę [...]zł tytułem zabezpieczenia na rzecz wnioskodawczyni. Przedmiotowe zabezpieczenie zostało ustanowione w drodze postanowienia Sądu Okręgowego w T. I Wydział Cywilny z dnia [...] listopada 2014 r. sygn. akt I C [...], wydanego w ramach postępowania o ustanowienie separacji pomiędzy stroną a jej mężem. Na podstawie wydruku z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów organ I instancji ustalił, że A. G. w 2016 r. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, który po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł wyniósł [...] zł. Strona osiągnęła ponadto dochód w kwocie [...]zł z tytułu zwrotu kwoty niewykorzystanej ulgi na dzieci. Mąż wnioskodawcy - R. G., w 2016 roku uzyskał natomiast dochód w wysokości [...] zł, który to po odliczeniu kwoty [...]zł tytułem składki na ubezpieczenie społeczne; kwoty [...]zł tytułem należnego podatku oraz kwoty [...]tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne, wyniósł [...] zł. W dniu [...] października 2017 r. do organu I instancji wpłynęło wezwanie skierowane do wnioskodawczyni przez Sąd Okręgowy w Z. I Wydział Cywilny, w sprawie o rozwód z powództwa R. G. przeciwko A. G.. Po rozpatrzeniu wniosku A. G. Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia wychowawczego. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że rodzina wnioskodawczyni w 2016 r. osiągnęła łączny dochód w wysokości [...] zł, co miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...]zł, która przekracza kryterium dochodowe w wysokości [...] zł, określone w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W odwołaniu od powyższej decyzji A. G. zakwestionowała sposób wyliczenia przez organ pierwszej instancji dochodu jej rodziny. Wskazała, że w jej mąż R. G. w czerwcu 2014 r. opuścił rodzinę, a następnie, w sierpniu 2014 r., wniósł pozew o rozwód. Postępowanie w tej sprawie toczy się przed Sądem Okręgowym w T.. Odwołująca dodała, że jest osobą niesłyszącą, przeszła zabieg resekcji płuca oraz cierpi na schorzenie mięśnia sercowego. Jej syn jest natomiast dotknięty wadą postawy oraz koślawością stóp, cierpi również na inne dolegliwości. Odwołująca podkreśliła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż jej jedynym źródłem utrzymania jest renta socjalna oraz alimenty. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uwzględnienie jej podania. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż do rodziny wnioskodawczyni należy zaliczyć również jej męża R. G., bowiem - jak wyjaśnił organ - wspólnie z wnioskodawczynią jest on zobowiązany do łożenia środków na utrzymanie ich wspólnego dziecka A. G.. W ocenie organu II instancji, bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje zatem fakt, iż przed Sądem Okręgowym w Z. toczy się sprawa o rozwód pomiędzy stroną a jej mężem. Kolegium zaaprobowało jednocześnie dokonane przez organ pierwszej instancji wyliczenie dochodu rodziny wnioskodawczyni za 2016 r. Przyjmując, że dochód ten wyniósł łącznie [...] zł, a tym samym miesięcznie, w przeliczeniu na osobę w rodzinie osiągnął wartość [...] zł, która przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ odwoławczy jako zasadną uznał odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia wychowawczego na syna A. G.. A. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na przytoczoną wyżej decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W skardze stwierdziła, że decyzja ta jest "niesłuszna". Podniosła, że nie mieszka z mężem i sama wychowuje ich wspólnego syna. Sprawa o rozwód toczy się już od sierpnia 2014 r., zaś okoliczność, iż dotychczas nie zapadł w tej sprawie prawomocny wyrok - zdaniem skarżącej - nie wynika z jej winy i nie powinien stanowić powodu odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta przebiega w trybie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), przy czym w świetle art. 134 § 1 ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W toku badania legalności zaskarżonego aktu administracyjnego sąd ocenia zatem, czy akt ten jest zgodny z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dniu jego wydania oraz, czy w istotny sposób nie narusza przewidzianych w k.p.a. oraz w ustawach szczególnych przepisów procedury administracyjnej. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa. Przypomnieć należy, że przedmiotem żądania skarżącej A. G. było przyznanie świadczenia wychowawczego na syna A. G.. Zasady i tryb przyznawania świadczeń wychowawczych reguluje ustawa z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2017 r. poz. 1851 ze zm., dalej jako "ustawa"). W myśl art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). Świadczenie wychowawcze przysługuje ww. osobom do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust. 3). Z art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje uprawnionym osobom w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zasadą jest przy tym, że przedmiotowe świadczenie na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie (do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia) przysługuje niezależnie od wysokości dochodu rodziny. Przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uwarunkowane jest natomiast zachowaniem kryterium dochodowego. Art. 5 ust. 3 ustawy stanowi bowiem, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Natomiast zgodnie z ust. 4 cyt. artykułu, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Definicja "pierwszego dziecka", do której odwołuje się art. 5 ust. 3 i 4 ustawy, została sformułowana w art. 2 pkt 14. W myśl tego przepisu pojęcie to oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia; w przypadku dzieci urodzonych tego samego dnia, miesiąca i roku, będących najstarszymi dziećmi w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia, pierwsze dziecko oznacza jedno z tych dzieci wskazane przez osobę, o której mowa w art. 4 ust. 2. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że A. G. jest pierwszym (jedynym) dzieckiem w rodzinie skarżącej. Nie jest on przy tym dzieckiem niepełnosprawnym, w związku z czym przyznanie na niego świadczenia wychowawczego uwarunkowane było zachowaniem kryterium dochodowego w wysokości [...] zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia składu rodziny wnioskodawczyni, tj. do oceny, czy do rodziny tej należy zaliczać męża skarżącej R. G., czy też skarżąca winna być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko. Spór ten wynika z faktu, iż R. G. nie zamieszkuje wspólnie z A. G. oraz ich synem, i nie prowadzi wraz z nimi gospodarstwa domowego, jednak nadal pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą, albowiem postępowanie w sprawie o rozwód pomiędzy nimi, toczące się przed Sadem Okręgowym w Z., nie zostało dotychczas zakończone prawomocnym orzeczeniem. Nadto pomiędzy ww. małżonkami nie orzeczono sądownie separacji. Kwestia zaliczenia T. B. do rodziny wnioskodawczyni ma natomiast istotne znaczenie, albowiem dochód tej rodziny uwzględniający dochód T. B., przekracza ww. kryterium ustawowe, pozbawiając skarżącą uprawnienia do wnioskowanego świadczenia na syna. W ocenie Sądu, stanowisko organów administracji przyjęte w niniejszej sprawie znajduje oparcie w przepisach prawa i nie sposób odmówić mu słuszności. Ustawa nie określa samodzielnie pojęcia "dochodu", lecz w art. 2 pkt 1 odwołuje się w tym zakresie do dochodu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm., dalej jako "u.ś.r."). W świetle zaś art. 2 pkt 4 ustawy, pod pojęciem dochodu rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny. Z kolei dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 ustawy (art. 2 pkt 2 ustawy). Definicję rodziny zawiera art. 2 pkt 16 ustawy stanowiąc, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Zauważyć należy, że zawarta w art. 2 pkt 16 ustawy definicja nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Organy nie zostały zatem uprawnione do badania, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu. Wskazać należy, że przepisy ustawy w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny, przykładowo wspólnego gospodarowania. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny. Osoby pozostające w związku małżeńskim są traktowane bowiem jako członkowie rodziny do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd separacji lub rozwodu. Prawidłowe jest zatem stanowisko przyjęte przez organy orzekające w niniejszej sprawie, iż w świetle definicji legalnej "rodziny", zawartej w ww. przepisie, członkiem rodziny, którego dochód podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny, jest małżonek strony pobierającej świadczenie wychowawcze, niezależnie od tego, czy osoby te prowadzą wspólne, bądź odrębne gospodarstwa domowe. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 954/16; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 1104/17 – dostępne w CBOSA). Potwierdzeniem słuszności powyższej interpretacji jest definicja "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawarta w art. 2 pkt 13 ustawy, w myśl której za osobę taką uważa się wyłącznie: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. A contrario z definicji tej wynika zatem, że osoba pozostające w związku małżeńskim, do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd rozwodu bądź separacji, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, zaś jej małżonka nie można do tego momentu pomijać przy ustaleniu składu rodziny, nawet jeżeli w rzeczywistości z rodziną tą już nie zamieszkuje i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że pomimo, iż niekwestionowanym pozostaje, że R. G. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą oraz ich synem, że wraz z nimi nawet nie zamieszkuje, a nadto, że pomiędzy skarżącą a jej mężem toczy się postepowanie w sprawie o rozwód, w sytuacji, gdy dotychczas małżeństwo skarżącej i jej nie zostało rozwiązane prawomocnym orzeczeniem sądu, ani też nie doszło do prawomocnego orzeczenia separacji, R. G. nadal stanowi rodzinę skarżącej i jej syna w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy, a tym samym obowiązkiem organów było zaliczenie jego dochodu do dochodu tej rodziny. Z obowiązku ustalenia przez organy administracji dochodu rodziny skarżącej w taki sposób nie mogły zatem zwolnić organów podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące relacji pomiędzy małżonkami. W związku z powyższym za prawidłowe uznać należy zaliczenie do dochodu rodziny skarżącej ustalanego za 2016 r. (tj. za rok kalendarzowy poprzedzający okres świadczeniowy – art. 2 pkt 2 ustawy), dochodu uzyskanego w tym roku przez R. G. w łącznej wysokości – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należnego podatku – [...] zł, która to kwota znajduje potwierdzenie w załączonej do akt sprawy informacji z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów (k. 13 akt adm.). Zgromadzony materiał dowodowy jednocześnie potwierdza prawidłowość ustalonej przez organy wysokości dochodu uzyskanego w 2016 r. przez samą skarżącą, który – po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należnego podatku – wyniósł [...] zł (k.16 akt adm.). Zasadne - w świetle dyspozycji art. 3 pkt 1 lit. "c" tiret czternaste u.ś.r. w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy - było również doliczenie do dochodu rodziny skarżącej wypłacon jej w 2016 r. tytułem zabezpieczenia środków utrzymania jej i jej syna (ustanowionego postanowieniem Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] listopada 2014 r. sygn. akt I C [...]) należności w łącznej wysokości [...] zł (ośw. skarżącej – k. 6 akt adm.). Prawidłowość powyższych ustaleń w konsekwencji świadczy o słuszności końcowego ustalenia, iż dochód rodziny skarżącej w 2016 r. wyniósł łącznie [...] zł, a zatem miesięcznie stanowił kwotę [...]zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę [...]zł, która przekracza wartość kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy. W tym stanie rzeczy orzeczoną odmowę przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, uznać należy za zasadną. W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku