II SA/Lu 367/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Lu [...] U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania G. B. od decyzji z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy M. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., nakazującej odwołującemu - jako dłużnikowi alimentacyjnemu - zwrot należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia [...] października 2013 r. do dnia [...] września 2014 r. na rzecz osób uprawnionych: W. C., D. C. i A. C., w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. – działając z upoważnienia Wójta Gminy M. – przyznał R. C. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych do alimentów: W. C., D. C. i A. C., w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie (po [...] zł miesięcznie na rzecz każdej z ww. osób), na okres od dnia [...] października 2013 r. do dnia [...] września 2014 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] organ I instancji zmienił powyższą decyzję zwiększając wysokość wypłacanych świadczeń do łącznej kwoty [...]zł miesięcznie (tj. do kwot po [...] zł miesięcznie na rzecz każdej z osób uprawnionych), na okres od dnia [...] marca 2014 r. do dnia [...] września 2014 r. Po zakończeniu okresu świadczeniowego objętego decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ I instancji ustalił, że w okresie tym R. C. wypłacono tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych łącznie kwotę [...]zł, zaś na poczet tego świadczenia [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. przekazał Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w M. kwotę [...]zł, z czego Ośrodek ten kwotę [...]zł zaksięgował jako zwrot należności głównej, zaś kwotę [...]zł jako ustawowe odsetki. Wobec tego organ I instancji, powołując się na treść art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia [...] września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. zobowiązał dłużnika alimentacyjnego G. B. do zwrotu pozostałej kwoty wypłaconych świadczeń w łącznej wysokości [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji G. B. wniósł o jej uchylenie w całości, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez "niezgromadzenie całego materiału, zwłaszcza ze sprawy sądowej III RC [...] Sądu Rejonowego w M. o pozbawienie wykonalności tytułu", a także "przedwczesne wydanie decyzji, albowiem wynik postępowania w niniejszej sprawie zależy od rozstrzygnięcia w sprawie toczącej się przed sądem powszechnym". Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po uzupełnieniu materiału dowodowego o nadesłany przez organ I instancji harmonogram wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. C., D. C. i A. C. w okresie świadczeniowym od października 2013 r. od września 2014 r. (k. 67 akt adm.), w całości zaaprobowało ustalenia organu I instancji stwierdzając w konkluzji, że obliczona przez ten organ kwota należności, do zwrotu której zobowiązano odwołującego (4.735,23 zł), jest prawidłowa. Organ II instancji wyjaśnił ponadto, że w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. został poinformowany przez pełnomocnika odwołującego, iż sprawa o sygn. akt XVII RCa [...], tocząca się przed Sądem Okręgowym w K., zakończyła się oddaleniem apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt III RC [...], oddalającego powództwo w sprawie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. W tej sytuacji Kolegium uznało, że podniesione w odwołaniu argumenty stały się bezprzedmiotowe. G. B. – reprezentowany przez adwokata T. K. – zaskarżył powyższą decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zarzucając jej naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, w tym przypadku skarżącego G. B. i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego w kontekście prawidłowego wyliczenia wysokości zadłużenia skarżącego względem funduszu alimentacyjnego, w szczególności poprzez: - nieprawidłowy sposób naliczania odsetek, tj. niespójny z treścią wyroku zasądzającego alimenty oraz nieuwzględniający terminów wpłat u komornika; - niezasadne zaliczanie wpłat w pierwszej kolejności na alimenty zaległe, a nie alimenty bieżące; - niezasadne zwracanie kwot komornikowi, podczas gdy istniało zadłużenie względem funduszu alimentacyjnego, skutkiem czego sztucznie generowane było zadłużenie i naliczano odsetki, w konsekwencji czego komornik przekazywał ratę alimentacyjną na zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych; - niezasadne pominięcie przekazanych matce wierzycieli kwot wprost przez komornika; 2) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania skarżącego do władzy publicznej, w szczególności poprzez: - pominięcie dowodów w postaci materiału zgromadzonego w aktach sprawy III RC [...] Sądu Rejonowego w M.; - pominięcie analizy akt komorniczych; - pominięcie analizy pism wysyłanych do skarżącego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M., których analiza wskazuje, że wysokość zadłużenia była zmienna. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący w pierwszej kolejności obowiązany jest wyrokiem zasądzającym alimenty. Uiszczając dobrowolnie kwoty u komornika skarżący zawsze zaś wskazywał, że wpłaty dokonuje wyłącznie tytułem alimentów. Jedynie ewentualne nadwyżki – w jego ocenie – mogły być przekazane na zaległości. Tymczasem, niezależnie od terminów wpłat oraz wskazań dłużnika, wpłaty te w pierwszej kolejności zaliczano na raty zaległe oraz odsetki. Zdaniem skarżącego działanie to było nieprawidłowe. Skarżący podkreślił ponadto, że nie miał wpływu na terminy wypłaty świadczeń. Wobec niespójności wypłat przez organ z terminem wymagalności w wyroku dochodziło zaś do sytuacji, w której organ otrzymywał od komornika świadczenie, a następnie zwracał je komornikowi wskazując, że nie istnieje zadłużenie. Następnie organ wypłacał świadczenie za dany miesiąc, a skarżący w ten sposób pozostawał w zwłoce. Skutkiem tego było niezasadne naliczanie odsetek za zwłokę. Skarżący uiszczając należność komornikowi, do czego jest obowiązany, nie może bowiem ponosić odpowiedzialności za to, że organ administracji zwraca świadczenia do komornika. Ponadto – jak zauważył skarżący – organ nie dokonał ustaleń wysokości kwot uiszczonych przez niego komornikowi tytułem alimentów z kwotą dochodzoną przez fundusz alimentacyjny. W ocenie skarżącego organ odwoławczy niezasadnie pominął dowody w postaci akt sądu powszechnego, w którym sprawa toczyła się w dwóch instancjach. Organ poprzestał na okoliczności oddalenia apelacji skarżącego pomijając, że podstawą oddalenia apelacji była właściwość postępowania administracyjnego dla zbadania prawidłowości wyliczenia zadłużenia skarżącego względem funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona niezasadna. Przeprowadzona ocena zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć wykazała bowiem, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowi art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015 r., 859 ze zm., dalej jako "ustawa"), w myśl którego dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie zaś z ust. 2 cytowanego przepisu (obowiązującym do dnia 17 września 2015 r., a więc również w dacie orzekania przez organy obu instancji w niniejszej sprawie) organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy podkreślić, że decyzja zobowiązująca dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter związany. Oznacza to, że stanowi ona bezpośrednią konsekwencję wcześniejszego wydania decyzji przyznającej te świadczenia. Dopóki decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Go 246/10, Lex nr 664956; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 255/13, Lex nr 1316841). W przedmiotowej sprawie pozostaje poza sporem, że G. B. jest dłużnikiem alimentacyjnym. Egzekucja alimentów zasądzonych od niego na rzecz jego małoletnich dzieci: W. C., D. C. i A. C. w kwotach po [...] zł miesięcznie przez Sąd Apelacyjny w L. wyrokiem z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. akt I ACa [...] okazała się bezskuteczna, co stwierdzono w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z dnia [...] października 2013 r. (k. 2 akt adm.), wskutek czego decyzją z dnia [...] października 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w M., z upoważnienia Wójta Gminy M., przyznał R. C. na rzecz jej dzieci: W. C., D. C. i A. C. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2013r. do dnia [...] września 2014 r. Z kolei na skutek wyroku Sądu Rejonowego w H. z dnia [...] kwietnia 2014 r., sygn. akt III RC [...] podwyższającego zasądzone od skarżącego alimenty do kwot po [...] zł na każde z ww. dzieci, powyższa decyzja organu I instancji została decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. zmieniona poprzez adekwatne podwyższenie kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego do [...] zł na każde z dzieci, na okres od dnia [...] marca 2014 r. do dnia [...] września 2014 r. Analiza akt sprawy nie pozostawia jednocześnie wątpliwości, że w okresie świadczeniowym od października 2013 r. do września 2014 r., na mocy ww. decyzji, które jako ostateczne funkcjonują w obrocie prawnym, R. C. pobrała na rzecz swoich dzieci świadczenia w łącznej wysokości [...] zł. Potwierdza to załączony do akt harmonogram wypłat świadczeń (k. 67 akt adm.). Z kolei z załączonych do akt potwierdzeń przelewów (k. 56-66 akt adm.) wynika, że w trakcie przedmiotowego okresu świadczeniowego [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. przekazał Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w M. łącznie kwotę [...]zł, z czego – jak wyjaśniły organy – tytułem należności głównej zaksięgowano kwotę [...]zł, zaś tytułem ustawowych odsetek kwotę [...]zł (co wynika również z załączonej do akt sprawy kartoteki obrazującej sposób księgowania poszczególnych kwot – k.53-55 akt adm.). Podkreślić w tym miejscu należy, że wbrew zarzutom skarżącego przekazywanie przez [...] organowi I instancji kwot alimentów dobrowolnie uiszczanych przez skarżącego było działaniem prawidłowym. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia – w pierwszej kolejności, tj. m.in. przed należnościami wierzyciela alimentacyjnego. Dopiero zatem po całkowitym zaspokojeniu naleznosci z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uiszczane przez skarżącego kwoty mogły zostać zaliczone na poczet alimentów bieżących. W świetle powołanych na wstępie ustępów art. 27 ustawy nie może zatem budzić wątpliwości, że wobec zakończenia okresu świadczeniowego objętego decyzją z dnia [...] października 2013 r. organ I instancji był zobowiązany do nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu przedmiotowych należności. Od wartości pobranych przez R. C. świadczeń organ odliczył kwotę [...]zł jako równowartość kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego w trakcie okresu świadczeniowego przez [...] Sądowego i przekazanych przez [...] organowi wierzyciela stosownie do art. 27 ust. 9 ustawy, jako spłata należności głównej. W konsekwencji organ I instancji nałożył na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu pozostałej części wypłaconych R. C. należności w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, których sposób naliczania – wbrew zarzutom skargi – został określony zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1a ustawy, tj. od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Terminy wypłat poszczególnych świadczeń zostały natomiast przedstawione w harmonogramie załączonym do akt sprawy, do których skarżący - jako strona - ma zapewniony dostęp, zarówno w postepowaniu administracyjnym (art. 73 § 1 k.p.a.), jak i sądowoadministracyjnym (art. 12a § 4 p.p.s.a.). Tym samym ma on zapewnioną możliwość każdorazowego obliczenia aktualnej wysokości należnych odsetek ustawowych. Konkludując stwierdzić należy, że brak było podstaw faktycznych, jak również prawnych, by organ I instancji mógł orzec w niniejszej sprawie w sposób odmienny. Prawidłowa jest zatem również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Raz jeszcze podkreślić należy, że w postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy (prowadzonym w czasie gdy ten przepis obowiązywał, jak to miało miejsce w sprawie niniejszej) organ oceniał tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym dłużnik nie może zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. (por. wyroki NSA: z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 800/11 oraz z dnia 19 października 2011 r., sygn. akt I OSK 894/11 – dostępne w CBOSA). Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.