II SA/Lu 379/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lipca 2013 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 28 lutego 2013 r., po rozpoznaniu odwołania R. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 stycznia 2013 r., nr [...], odmawiającej przyznania R. G. świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wskazaną na wstępie decyzją Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. W ocenie organu pierwszej instancji świadczenie to nie przysługuje stronie, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych). W odwołaniu R. G. podniósł, iż w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konstytucja chroni bowiem małżeństwo i rodzinę. Uznając zarzuty zawarte w odwołaniu za niezasadne, Kolegium podzieliło zasadniczo stanowisko organu pierwszej instancji co do braku podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił natomiast, że organ pierwszej instancji nie analizował wniosku strony pod kątem spełnienia warunków do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze zmienionymi od 1 stycznia 2013 r. przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, do czego był zobowiązany zgodnie z normą intertemporalną, zawartą w art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, albowiem w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy należało stwierdzić, że wnioskodawca nie spełniał wymogów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również na podstawie "nowych" przepisów. Niepełnosprawność jego żony nie powstała bowiem przed ukończeniem przez nią 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia przez nią 25. roku życia, lecz powstała w 2000 r., to jest w wieku 38 lat. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożył R. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący podkreślił, iż spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem organy administracji miały prawny obowiązek przyznać mu wnioskowane świadczenie. Podkreślił, że jest osobą legitymująca się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Prawidłowe jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], iż w rozpoznawanej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w brzmieniu ustalonym od 1 stycznia 2013 r., to jest obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji obu instancji. Z zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji i art. 6 K.p.a. wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dacie orzekania przez te organy. Jakkolwiek więc wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad niepełnosprawną żoną złożony został w dniu 28 grudnia 2012 r., to jest pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, to wniosek ten należało rozpoznać na podstawie "nowych" przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2013 r. Zasady tej nie zmienia norma intertemporalna zawarta w art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Przepis ten pozwala bowiem na zastosowanie przepisów dotychczasowych wyłącznie w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie tejże ustawy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. W świetle art. 17 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b wskazanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała : 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki szkole lub szkole wyższej , jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż żona skarżącego, urodzona w dniu 4 lipca 1962 r., jest niepełnosprawna w stopniu znacznym okresowo do dnia 22 marca 2015 r. Orzeczony stopień niepełnosprawności istnieje u niej od dnia 21 marca 2000 r., a więc powstał w wieku 37 lat (orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia 22 marca 2010 r.; k. 12 akt adm.). Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uniemożliwiało przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Wbrew stanowisku skarżącego fakt spełnienia przez niego przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 powyższej ustawy nie gwarantował przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W celu ustalenia prawa do tego świadczenia konieczne jest bowiem spełnienie wszystkich warunków przyznania tego świadczenia określonych w przepisach ustawy. Niezależnie od tego trzeba podkreślić, iż nawet gdyby uznać, że wniosek skarżącego z dnia 28 grudnia 2012 r. należało rozpoznać w oparciu o przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2012 r., to brak byłoby podstaw do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. W postanowieniu sygnalizacyjnym z dnia 1 czerwca 2010 r., S 1/10 (OTK-A 2010, nr 5, poz. 54), Trybunał Konstytucyjny, oceniając treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 14 października 2011 r., zwrócił Marszałkowi Sejmu uwagę na konieczność podjęcia działań ustawodawczych w celu zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowił wówczas, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki w związku małżeńskim. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał na potrzebę rozważenia, "czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (formułowanej obecnie w orzeczeniach większości sądów administracyjnych, omówionych w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego o sygn. P 38/09), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Ustawodawca, uwzględniając powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, w dniu 14 października 2011 r. zmienił omawiany przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy, na mocy art. 1 pkt 6 lit. "b" tiret trzecie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212). Zgodnie z "nowym" brzmieniem tego przepisu (obowiązującym w dacie złożenia wniosku przez skarżącego) negatywna przesłanka wyłączająca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zachodzi, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, "chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy pozwala zatem na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie w sytuacji, gdy oboje małżonkowie wymagają opieki, gdyż są niepełnosprawni w stopniu znacznym. O przyznanie tego świadczenia nie może się jednak ubiegać żaden z niepełnosprawnych małżonków, gdyż wyklucza to art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez skarżącego wniosku), stanowiący, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym niż ojciec albo matka osobom spokrewnionym, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, "z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". W takiej sytuacji wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może złożyć inna osoba spełniająca warunki określone w przepisach tej ustawy, na przykład dziecko małżonków wymagających opieki. Sytuacja taka nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożyła bowiem pełnoletnia córka skarżącego, która mieszka razem z rodzicami i w tym roku kończy studia magisterskie (wyjaśnienia skarżącego złożone na rozprawie przed Sądem w dniu 9 lipca 2013 r.; k. 16 akt sąd.), lecz skarżący. Ponadto skarżący, jak sam przyznał w skardze, nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (k. 2 akt sąd.). Zasadnie zatem organy administracji obu instancji odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.